1
00:00:03,000 --> 00:00:06,600
Khi nhìn lên bầu trời đêm,

2
00:00:06,600 --> 00:00:12,340
chúng ta đều choáng ngợp 
và mê hoặc trước vô vàn đốm sáng lấp lánh:

3
00:00:18,000 --> 00:00:25,000
sao, hành tinh, 
thiên hà, và cả Mặt Trăng.

4
00:00:34,000 --> 00:00:37,630
Nhưng kể từ khi 
nhiều thiết bị khoa học ngày càng tiên tiến,

5
00:00:37,630 --> 00:00:39,640
các nhà thiên văn học bắt đầu nghi ngờ

6
00:00:39,650 --> 00:00:41,570
có một thế lực khác ở ngoài đó,

7
00:00:42,000 --> 00:00:44,140
một thứ bí ẩn đang lẩn trốn...

8
00:00:45,000 --> 00:00:46,800
... trong không gian tối tăm.

9
00:00:47,000 --> 00:00:48,800
Chúng ta không thể nhìn thấy,

10
00:00:48,800 --> 00:00:50,200
không thể cảm nhận được,

11
00:00:50,200 --> 00:00:52,200
hay chạm được.

12
00:00:56,000 --> 00:00:58,000
Nhưng nó có tồn tại...

13
00:00:59,000 --> 00:01:02,560
Không hề phát ra ánh sáng, 
hay phản chiếu.

14
00:01:03,000 --> 00:01:05,800
Đó là một thứ vật chất cực kỳ bí ẩn,

15
00:01:06,000 --> 00:01:08,430
chỉ có một cách để diễn tả về nó:

16
00:01:10,000 --> 00:01:12,000
"VẬT CHẤT TỐI".

17
00:01:17,000 --> 00:01:19,000
Nó có ở khắp nơi,

18
00:01:19,000 --> 00:01:24,710
với lực hấp dẫn ảnh hưởng 
đến vật thể sáng nhất và lớn nhất

19
00:01:24,800 --> 00:01:26,410
trong không gian.

20
00:01:27,000 --> 00:01:29,000
Nó rất mạnh,

21
00:01:29,000 --> 00:01:33,000
có thể làm thay đổi đường đi của ánh sáng.

22
00:01:37,000 --> 00:01:39,020
Nhắn nhủ cho chúng ta,

23
00:01:39,020 --> 00:01:43,000
rằng có nhiều thứ trong Vũ Trụ này, 
không nhìn thấy được bằng mắt thường.

24
00:01:46,000 --> 00:01:50,000
Để hiểu được thứ vật chất bí ẩn này,

25
00:01:50,000 --> 00:01:54,700
các nhà vật lý đang săn lùng 
một hạt rất khó nắm bắt,

26
00:01:54,700 --> 00:01:58,600
tin rằng chúng có tồn tại 
trong thế giới nhỏ hơn cả hạt nguyên tử.

27
00:02:05,000 --> 00:02:11,000
Đây là CERN, 
Trung tâm Nghiên cứu Vật lý Hạt châu Âu.

28
00:02:11,000 --> 00:02:16,200
là nhà của chiếc máy gia tốc hạt lớn nhất thế giới,

29
00:02:16,200 --> 00:02:19,000
có tên là Large Hadron Collider. 
(Máy Gia tốc Hạt Lớn).

30
00:02:19,000 --> 00:02:21,300
Ẩn sâu dưới lòng đất,

31
00:02:21,320 --> 00:02:29,850
LHC là nơi duy nhất trên Trái Đất
 đủ mạnh để tạo nên loại hạt bí ẩn này.

32
00:02:30,000 --> 00:02:39,000
Với chu vi 27km, nằm giữa hai nước Pháp và Thụy Sỹ.

33
00:02:40,000 --> 00:02:43,000
Đi vào trong đường hầm gia tốc,

34
00:02:43,000 --> 00:02:50,000
ta sẽ được tận mắt chứng kiến 
cảnh rượt đuổi nhanh nhất trên Trái Đất.

35
00:03:04,000 --> 00:03:06,550
Tại đây, bên trong chùm ống,

36
00:03:06,550 --> 00:03:12,000
vận tốc của các hạt proton 
được đẩy lên gần bằng với tốc độ ánh sáng.

37
00:03:17,000 --> 00:03:21,700
Một số hạt sẽ va đập với hạt 
proton khác đang lao thẳng về phía chúng.

38
00:03:25,000 --> 00:03:28,740
Tất cả chỉ là một phần 
cho cuộc săn lùng một loại hạt cơ bản mới

39
00:03:28,750 --> 00:03:32,000
tạo nên vật chất tối.

40
00:03:39,000 --> 00:03:44,290
Máy Gia tốc Hạt Lớn đã có nhiều khám phá ấn tượng

41
00:03:44,300 --> 00:03:46,390
quan trọng trong câu chuyện của chúng ta.

42
00:03:47,000 --> 00:03:49,000
Cách đây không lâu,

43
00:03:49,000 --> 00:03:52,360
đã có một màn pháo hoa
 rực rỡ tại CERN, vào ngày 04 tháng 07,

44
00:03:52,360 --> 00:03:56,000
thời khắc giới khoa học 
công bố phát hiện một hạt mới,

45
00:03:56,000 --> 00:03:58,000
Hạt Higgs Boson.

46
00:03:58,000 --> 00:04:02,400
Nhiều nhà vật lý đã không ngừng 
tìm kiếm loại hạt này trong suốt 50 năm,

47
00:04:02,400 --> 00:04:05,000
từ khi các nhà lý thuyết chỉ ra

48
00:04:05,000 --> 00:04:10,130
sự thiết yếu của nó có mặt 
trong khối lượng của tất cả hạt cơ bản.

49
00:04:11,000 --> 00:04:17,250
Những hạt nhỏ như electron và quark, 
có được khối lượng khi chúng đi qua Vùng Higgs,

50
00:04:18,000 --> 00:04:21,000
và do đó, có khả năng
 đây là loại hạt tạo nên vật chất tối.

51
00:04:23,000 --> 00:04:30,000
Hiện tại, Máy Gia tốc Hạt Lớn 
chuyển hướng sang truy tìm hạt vật chất tối.

52
00:04:33,000 --> 00:04:36,270
Nhiều nhà vật lý thiên văn đã chứng minh

53
00:04:36,270 --> 00:04:44,000
có đến 80% khối lượng trong Vũ Trụ là vật chất tối.

54
00:04:46,000 --> 00:04:48,500
Đây là một câu chuyện kỳ thú,

55
00:04:48,500 --> 00:04:53,000
về sự phát hiện của vật chất có nhiều nhất torng Vũ Trụ,

56
00:04:54,000 --> 00:04:57,000
độc đáo và vô hình.

57
00:04:57,000 --> 00:05:03,000
BÓNG MA CỦA VŨ TRỤ
PHANTOM OF THE UNIVERSE.

58
00:05:05,000 --> 00:05:10,000
Vật chất tối xuất hiện quanh quẩn 
từ khi thời gian bắt đầu...

59
00:05:10,000 --> 00:05:12,900
... từ lúc rất sơ khai.

60
00:05:16,000 --> 00:05:20,600
Vũ Trụ của chúng ta được sinh ra 
trong sự điên cuồng, nóng và đặc của năng lượng,

61
00:05:20,600 --> 00:05:23,500
dần được mở rộng với tốc độ đáng kinh ngạc.

62
00:05:25,000 --> 00:05:27,360
Trong một khoảng thời gian rất nhỏ,

63
00:05:27,360 --> 00:05:33,000
năng lượng được biến đổi 
thành các hạt đầu tiên trong Vũ Trụ.

64
00:05:34,000 --> 00:05:38,300
Những hạt quark nhỏ hợp thành proton và neutron.

65
00:05:39,000 --> 00:05:43,000
Chúng kết hợp với electron 
tạo thành hạt nguyên tử đầu tiên.

66
00:05:43,000 --> 00:05:47,000
Nguyên tử, lần lượt, hợp thành 
vật chất thông thường,

67
00:05:47,000 --> 00:05:50,000
về sau chúng tạo nên vật thể.

68
00:05:52,000 --> 00:05:56,000
Khi mọi thứ nguội dần và không gian mở rộng,

69
00:05:56,000 --> 00:06:01,200
Khối lượng của vật chất tối hợp lại thành nhiều chuỗi.

70
00:06:02,000 --> 00:06:07,100
Loạt chuỗi trên tạo nên 
một cấu trúc vô hình trong không gian.

71
00:06:08,000 --> 00:06:10,700
Trong hơn hàng trăm triệu năm,

72
00:06:10,700 --> 00:06:15,000
lực hấp dẫn từ khối lượng của vật chất tối rất mạnh,

73
00:06:15,000 --> 00:06:17,870
kéo khối lượng vật chất thông thường về phía mình,

74
00:06:17,870 --> 00:06:20,000
như phần thịt bao quanh xương sườn...

75
00:06:20,000 --> 00:06:25,000
và tạo thành cấu trúc gân cốt của Vũ Trụ.

76
00:06:33,000 --> 00:06:38,000
Thiên hà đầu tiên phát triển
 từ nơi giao nhau giữa những sợi này,

77
00:06:41,000 --> 00:06:44,000
Chúng va chạm với thiên hà khác

78
00:06:44,000 --> 00:06:48,900
rồi lại hợp thành 
nhiều siêu cụm thiên hà khổng lồ.

79
00:06:50,000 --> 00:06:55,000
Vô số thiên hà bị kéo lại với nhau
 trước sức mạnh của vật chất tối.

80
00:06:57,000 --> 00:07:02,200
Và từ đó, chúng phát triển 
thành cấu trúc Vũ Trụ chúng ta thấy ngày nay.

81
00:07:02,200 --> 00:07:03,750
Nếu không có vật chất tối,

82
00:07:03,750 --> 00:07:05,850
sẽ chẳng có ngôi sao nào,

83
00:07:05,850 --> 00:07:07,400
không thiên hà,

84
00:07:07,400 --> 00:07:10,000
không có hành tinh, và không sự sống.

85
00:07:10,000 --> 00:07:14,300
Không có vật chất tối, chúng ta không tồn tại.

86
00:07:17,000 --> 00:07:20,800
Vật chất tối lẩn trốn
 chúng ta trong suốt hàng nghìn năm,

87
00:07:20,800 --> 00:07:27,000
mãi cho đến khi nhiều nhà thiên văn học để ý
 đến ảnh hưởng từ dấu vết của nó.

88
00:07:27,000 --> 00:07:29,380
Được chú ý lần đầu tiên bởi Fritz Zwicky,

89
00:07:29,380 --> 00:07:34,000
nhà thiên văn học người Thụy Sỹ
  công tác tại CalTech vào thập niên 1930.

90
00:07:35,000 --> 00:07:38,400
Zwicky sử dụng 
kính thiên văn quan sát một nhóm thiên hà

91
00:07:38,410 --> 00:07:41,000
cách không xa Thiên hà Milky Way của chúng ta.

92
00:07:41,000 --> 00:07:45,000
Mạng lưới rộng lớn với hơn một nghìn thiên hà này

93
00:07:45,000 --> 00:07:47,830
có tên là Cụm Thiên hà Coma,

94
00:07:47,830 --> 00:07:51,000
và nhiệm vụ của Zwicky, 
là xác định khối lượng của nó.

95
00:07:51,000 --> 00:07:55,000
Ông có thể làm được việc này
 bằng cách đo độ sáng của cụm...

96
00:08:01,000 --> 00:08:06,000
...và đo tốc độ của nhiều thiên hà
 di chuyển bên trong cụm.

97
00:08:13,000 --> 00:08:18,000
Zwicky đã phát hiện đám thiên hà trên di chuyển nhanh hơn dự đoán của ông nhiều.

98
00:08:21,000 --> 00:08:26,300
Đặc biệt từ việc cách rút ra khối lượng của cụm thiên hà
 thông qua xác định được độ sáng của nó.

99
00:08:26,300 --> 00:08:28,000
Với tốc độ nhanh như vậy,

100
00:08:28,000 --> 00:08:32,000
khối lượng không đủ lớn 
để giữ cụm thiên hà lại với nhau.

101
00:08:33,000 --> 00:08:39,800
Zwicky đưa ra giả thuyết
 phải có thứ vật chất vô hình nào đó

102
00:08:39,800 --> 00:08:43,600
đang giữ lấy các thiên hà ở yên trong cụm.

103
00:08:44,000 --> 00:08:48,000
Ông gọi nó là "vật chất tối".

104
00:08:50,000 --> 00:08:54,000
Nhưng ý tưởng trên lại còn quá mới mẻ.

105
00:08:54,000 --> 00:08:58,540
Hầu như không ai chú ý đến phát hiện mới của Zwicky,

106
00:08:58,540 --> 00:09:01,000
mãi đến 40 năm sau,

107
00:09:01,000 --> 00:09:03,000
khi nhà thiên văn học Vera Rubin

108
00:09:03,000 --> 00:09:07,500
 bắt đầu nghiên cứu tốc độ 
quỹ đạo của sao trong thiên hà.

109
00:09:08,000 --> 00:09:12,110
Quan sát trên làm cho bà 
cảm thấy ngạc nhiên và bối rối.

110
00:09:15,000 --> 00:09:18,190
Theo Định luật Hấp dẫn của Newton,

111
00:09:18,190 --> 00:09:22,390
khối lượng của Mặt Trời có lực hấp dẫn mạnh mẽ

112
00:09:22,390 --> 00:09:25,860
làm cho những hành tinh vòng trong
 có tốc độ di chuyển nhanh hơn

113
00:09:25,870 --> 00:09:28,000
so với hành tinh ở vòng ngoài.

114
00:09:50,500 --> 00:09:56,000
Vì ngôi sao quay quanh trung tâm thiên hà, 
tương tự như hành tinh quay quanh Mặt Trời,

115
00:09:56,000 --> 00:09:59,260
nên Rubin cho rằng chúng cũng có 
kiểu tốc độ tương tự như vậy

116
00:09:59,260 --> 00:10:02,260
khi bà quan sát chúng 
trong thiên hà Andromeda gần kề.

117
00:10:04,000 --> 00:10:08,000
Nhưng thứ bà thấy được lại hoàn toàn khác.

118
00:10:09,500 --> 00:10:13,000
Ngôi sao có quỹ đạo cách xa trung tâm thiên hà,

119
00:10:13,000 --> 00:10:15,000
đang quay cuồng với tốc độ cao,

120
00:10:15,000 --> 00:10:18,000
tương tự như ngôi sao ở gần vùng trung tâm hơn.

121
00:10:22,000 --> 00:10:26,400
Điều này lại không giống so với tốc độ di chuyển của hành tinh trong Hệ Mặt Trời,

122
00:10:26,400 --> 00:10:31,000
với 4 hành tinh vòng trong di chuyển nhanh hơn
 so với 4 hành tinh vòng ngoài.

123
00:10:33,000 --> 00:10:35,100
Với tốc độ lớn như vậy,

124
00:10:35,100 --> 00:10:39,000
nếu không có lực hấp dẫn 
của một vật có khối lượng lớn tương xứng,

125
00:10:40,000 --> 00:10:48,000
ngôi sao sẽ bay loạn xạ và bị ném thẳng
 ra ngoài không gian.

126
00:10:51,000 --> 00:10:56,500
Thứ nào đó đã giữ chân Thiên hà Andromeda lại...

127
00:10:57,000 --> 00:10:59,000
Đó có thể là gì?

128
00:11:02,000 --> 00:11:08,100
Rubin và đồng nghiệp của bà kết luận 
phải có một khối lượng kỳ bí, vô hình

129
00:11:08,100 --> 00:11:12,000
trải dài từ phía ngoài rìa thiên hà và ra xa hơn nữa.

130
00:11:14,000 --> 00:11:20,000
Nó như một đám mây vô hình 
giữ những ngôi sao lại với nhau tựa như một chất keo.

131
00:11:21,000 --> 00:11:25,050
Chúng ta có thể thấy bằng chứng 
trực quan về quầng vật chất tối này

132
00:11:25,050 --> 00:11:28,050
trong phần khác của Vũ Trụ.

133
00:11:30,000 --> 00:11:34,000
Chúng ta đang quan sát bằng chứng 
ấn tượng nhất về vật chất tối

134
00:11:34,000 --> 00:11:39,000
trong một cấu trúc thiên thể 
được đặt tên là "Cụm thiên hà Bullet". (bullet: viên đạn)

135
00:11:39,000 --> 00:11:43,100
Khi các nhà thiên văn học quan sát 
kỹ lưỡng nhiều thiên hà trong cụm,

136
00:11:43,100 --> 00:11:48,000
họ đã thấy sự biến dạng tinh tế 
do một thứ vô hình gây ra.

137
00:11:48,000 --> 00:11:51,200
Nghi phạm ư? -Chính là vật chất tối.

138
00:11:52,000 --> 00:11:55,910
Các nhà thiên văn học sử dụng
 kính thiên văn tia X trong không gian

139
00:11:55,910 --> 00:12:01,720
phát hiện hàm lượng lớn 
khí nóng liên sao có hình dạng như viên đạn,

140
00:12:01,720 --> 00:12:04,000
do đó mới có tên như vậy.

141
00:12:04,000 --> 00:12:06,600
Cụm thiên hà Bullet được hình thành

142
00:12:06,600 --> 00:12:10,000
từ sự va chạm của hai cụm thiên hà nhỏ hơn.

143
00:12:10,000 --> 00:12:14,330
Nếu chúng ta quay ngược lại 
thời điểm trước khi vụ va chạm xảy ra,

144
00:12:14,330 --> 00:12:17,000
ta sẽ thấy hai cụm thiên hà riêng biệt,

145
00:12:17,000 --> 00:12:21,000
mỗi cụm được bao bọc 
trong đám mây vật chất tối của riêng mình.

146
00:12:21,000 --> 00:12:28,300
Khi hai cụm thiên hà va vào nhau, 
đám mây vật chất tối đi xuyên qua nhau.

147
00:12:28,300 --> 00:12:32,000
Đám mây đặc chứa khí và bụi,
 thể hiện bằng màu hồng,

148
00:12:32,000 --> 00:12:35,050
đâm vào nhau hướng về phía trung tâm.

149
00:12:58,000 --> 00:13:01,100
Vậy thứ vật chất tối này là gì,

150
00:13:01,100 --> 00:13:03,610
có thể vượt qua một vụ va chạm thiên hà

151
00:13:03,610 --> 00:13:06,000
mà không tương tác với bất kỳ thứ gì?

152
00:13:06,900 --> 00:13:08,920
Một hạt vật chất tối như thế này,

153
00:13:08,920 --> 00:13:10,920
di chuyển trong không gian,

154
00:13:11,000 --> 00:13:14,360
không bị cản đường bởi bất cứ thứ gì.

155
00:13:33,000 --> 00:13:36,600
Vật chất tối không chỉ tồn tại trong không gian;

156
00:13:39,000 --> 00:13:41,800
nó ở khắp mọi nơi...

157
00:13:49,000 --> 00:13:52,000
Ngay lúc này, vật chất tối 
ở khắp nơi xung quanh chúng ta.

158
00:13:55,000 --> 00:13:57,200
Nếu bạn đưa tay của mình lên,

159
00:13:57,200 --> 00:14:02,300
sẽ có đến hàng triệu 
hạt vật chất tối xuyên qua mỗi phút.

160
00:14:02,370 --> 00:14:06,000
Nhưng bạn không thể nhìn thấy,
 hay cảm nhận chúng được.

161
00:14:07,000 --> 00:14:15,500
Thực tế, có hàng tỷ hạt hạ nguyên tử 
khác nhau di chuyển khắp căn phòng này.

162
00:14:19,000 --> 00:14:23,320
Đây là lối vào Mỏ Homestake ở Nam Dakota.

163
00:14:23,320 --> 00:14:30,320
Điểm đến sau cùng để sàng lọc 
hạt vật chất tối còn lại ở ngoài.

164
00:14:30,320 --> 00:14:33,700
Để tách biệt hạt vật chất tối,

165
00:14:33,700 --> 00:14:36,900
các nhà vật lý đã tiến hành thí nghiệm sâu dưới lòng đất,

166
00:14:36,910 --> 00:14:39,670
nơi các hạt thông thường không thể đi vào đây,

167
00:14:39,670 --> 00:14:44,000
nhưng hạt vật chất tối thì lại có thể.

168
00:14:47,000 --> 00:14:48,450
Mỗi buổi sáng,

169
00:14:48,450 --> 00:14:52,450
hàng chục nhà khoa học 
sử dụng chiếc thang máy khổng lồ này,

170
00:14:52,450 --> 00:14:57,000
xuống độ sâu 1500m, tức gần một dặm,

171
00:14:57,000 --> 00:15:02,000
để làm việc với máy dò vật chất tối nhạy nhất thế giới.

172
00:15:02,000 --> 00:15:07,000
Phát hiện của họ trong hệ thống hầm mỏ bỏ hoang này

173
00:15:07,000 --> 00:15:11,000
có thể thay đổi hoàn toàn 
sự nhìn nhận của chúng ta về Vũ Trụ.

174
00:15:15,000 --> 00:15:18,300
Đây từng là một mỏ vàng trù phú,

175
00:15:19,000 --> 00:15:22,650
nhưng bây giờ thay vì đào vàng,

176
00:15:22,650 --> 00:15:28,160
các nhà vật lý làm việc tại đây 
đang khai thác một thứ còn khó nắm bắt hơn:

177
00:15:28,160 --> 00:15:30,160
vật chất tối.

178
00:15:31,000 --> 00:15:34,700
Đây là Trung tâm Nghiên cứu Dưới lòng đất Sanford.

179
00:15:35,000 --> 00:15:39,530
nhà của máy dò Xenon Lớn đặt Dưới lòng đất 
cho việc Thí nghiệm Vật chất Tối,

180
00:15:39,530 --> 00:15:42,000
hay gọi tắt là LUX (Large Underground Xenon).

181
00:15:42,000 --> 00:15:45,000
Chiếc bể chứa đầy xenon lỏng này

182
00:15:45,000 --> 00:15:51,000
sẽ là nơi hoàn hảo chứng kiến 
sự xuất hiện lần đầu tiên của hạt vật chất tối.

183
00:16:05,000 --> 00:16:08,200
Mồi nhử cho việc dò tìm hạt vật chất tối

184
00:16:08,200 --> 00:16:11,000
sẽ là hạt nhân của nguyên tử xenon.

185
00:16:11,000 --> 00:16:13,800
Khi hạt vật chất tối va vào,

186
00:16:13,800 --> 00:16:16,800
hạt nhân sẽ phát ra tia sáng,...

187
00:16:16,800 --> 00:16:21,800
và giải phóng electron.

188
00:16:23,000 --> 00:16:29,520
Những tương tác này sau đó sẽ được cảm biến ở phía trên và phía dưới của máy dò ghi lại.

189
00:16:29,520 --> 00:16:33,700
Sự tương tác với vật chất tối rất hiếm khi xảy ra,

190
00:16:33,700 --> 00:16:37,800
nhưng các nhà vật lý hy vọng sẽ sớm được chứng kiến.

191
00:17:05,000 --> 00:17:07,260
Ở bên kia địa cầu,

192
00:17:07,260 --> 00:17:12,600
một nhóm nhà vật lý khác đang nghiên cứu
 tạo ra hạt vật chất tối của riêng họ.

193
00:17:16,000 --> 00:17:18,330
Họ làm việc này ngay đây, tại CERN,

194
00:17:18,330 --> 00:17:22,340
trung tâm nghiên cứu vật lý hạt lớn nhất thế giới,

195
00:17:22,340 --> 00:17:25,640
nằm ở ngoại ô Geneva, Thụy Sĩ.

196
00:17:35,000 --> 00:17:36,420
Tại đây,

197
00:17:36,420 --> 00:17:39,720
hàng nghìn nhà khoa học từ nhiều quốc gia

198
00:17:39,720 --> 00:17:46,000
cùng nhau tìm lời giải cho câu hỏi
 phức tạp nhất và lâu đời nhất của nhân loại,

199
00:17:46,000 --> 00:17:48,000
về bản chất của vật chất.

200
00:17:58,000 --> 00:18:03,880
Nằm phía dưới khu vực 
có diện tích 450 mẫu Anh, hay 2km vuông,

201
00:18:03,880 --> 00:18:08,200
và được bao quanh bởi nhiều cánh rừng và trang trại xanh mướt của miền quê châu Âu,

202
00:18:09,580 --> 00:18:13,220
 là cỗ máy lớn nhất và phức tạp nhất trên thế giới:

203
00:18:13,220 --> 00:18:19,000
Máy gia tốc Hạt Lớn, còn có tên khác là LHC.

204
00:18:19,000 --> 00:18:20,200
Ở bên trong,

205
00:18:20,200 --> 00:18:25,200
hai chùm ống chứa hạt proton 
di chuyển ngược chiều nhau xung quanh chiếc vòng

206
00:18:25,200 --> 00:18:28,000
với tốc độ đáng kinh ngạc.

207
00:18:29,000 --> 00:18:35,000
Sau đó chúng va chạm nhau 
bên trong bốn máy dò khổng lồ.

208
00:18:47,000 --> 00:18:51,430
LHC là một đường đua hạt lớn.

209
00:18:53,000 --> 00:18:55,400
Thay vì dùng nhiên liệu,

210
00:18:55,400 --> 00:18:57,630
các tay đua hạ nguyên tử này

211
00:18:57,630 --> 00:19:02,560
được tăng tốc quanh đường đua bằng điện trường

212
00:19:02,570 --> 00:19:05,840
và được điều khiển bằng 
nam châm công suất cao.

213
00:19:06,000 --> 00:19:11,850
Chúng được dẫn vào
 vùng lõi của máy dò để va chạm nhau.

214
00:19:13,000 --> 00:19:17,900
Máy dò lớn nhất có tên là ATLAS.

215
00:19:18,500 --> 00:19:24,700
Nặng 7000 tấn và mất đến 15 năm xây dựng.

216
00:20:07,000 --> 00:20:09,500
Có chiều cao tương đương một tòa nhà 8 tầng,

217
00:20:10,000 --> 00:20:13,000
ATLAS có kích thước bằng cả một thánh đường.

218
00:20:14,000 --> 00:20:25,000
Hơn 3000 nhà khoa học đến từ 175 tổ chức ở 38 quốc gia tham gia vào dự án này,

219
00:20:26,000 --> 00:20:34,240
Về bản chất, ATLAS là chiếc kính hiển vi khổng lồ, 
nhìn vào thế giới hạ nguyên tử.

220
00:20:34,240 --> 00:20:39,170
Với hàng tỷ proton di chuyển dọc theo
 hướng đối nghịch nhau,

221
00:20:39,170 --> 00:20:44,800
cảnh tượng như một trận đối đầu nảy lửa, 
hơn là một cuộc đua.

222
00:20:45,000 --> 00:20:50,000
Khi hai proton va vào nhau, 
hàng trăm hạt mới khác được hình thành.

223
00:20:51,000 --> 00:20:56,650
Năng lượng cực mạnh từ vụ va chạm có thể tạo ra nhiều hạt có khối lượng lớn hơn

224
00:20:56,650 --> 00:21:00,000
so với hai hạt proton tạo ra chúng.

225
00:21:00,500 --> 00:21:04,100
Đây chính là điều 
được nhiều nhà vật lý dự đoán sẽ xảy ra

226
00:21:04,100 --> 00:21:08,000
nếu họ tạo ra một hạt 
vật chất tối với khối lượng lớn.

227
00:21:08,000 --> 00:21:15,000
Mỗi đường đỏ trong vụ va chạm này thể hiện
sự có mặt của một hạt mới được tạo ra.

228
00:21:15,000 --> 00:21:20,000
Độ cong của mỗi đường cho chúng ta 
biết động lượng của mỗi hạt.

229
00:21:24,000 --> 00:21:30,000
ATLAS ghi lại vụ va chạm với một số thiết bị 
được sắp xếp theo lớp đồng tâm.

230
00:21:33,000 --> 00:21:36,020
Mỗi thiết bị đóng vai trò như một máy ảnh đặc biệt,

231
00:21:36,020 --> 00:21:41,200
được thiết kế để phát hiện và ghi lại 
nhiều loại hạt khác nhau.

232
00:21:43,000 --> 00:21:45,400
Theo Isaac Newton,

233
00:21:45,400 --> 00:21:51,000
Động lượng từ chuyển động 
ngược chiều nhau thì ngang bằng nhau,

234
00:21:51,000 --> 00:21:58,000
Những hình vuông màu vàng thể hiện 
sự phân bố đồng đều của các hạt và động lượng.

235
00:21:58,000 --> 00:22:02,000
Tuy vậy, trong trường hợp của hạt vật chất tối,

236
00:22:02,000 --> 00:22:04,000
sẽ có một khoảng trống,

237
00:22:04,000 --> 00:22:10,000
vị trí hạt bay qua ATLAS mà không tương tác
 với bất kỳ máy dò phụ nào.

238
00:22:10,000 --> 00:22:15,900
Bằng cách nào một hạt vật chất tối có thể bay qua máy dò hạt nhạy nhất thế giới

239
00:22:17,000 --> 00:22:19,000
mà không để lại một dấu vết?

240
00:22:19,000 --> 00:22:22,000
Có một thuyết đề xuất được gọi là Siêu đối xứng

241
00:22:22,000 --> 00:22:26,850
dự đoán sự tồn tại của một hạt 
hoạt động chính xác theo cách này.

242
00:22:27,000 --> 00:22:29,650
Theo thuyết trên,

243
00:22:29,650 --> 00:22:33,650
trong mọi hạt đã biết, như electron hoặc quark,

244
00:22:33,650 --> 00:22:38,650
có một siêu hạt tương ứng
 với khối lượng lớn hơn nhiều.

245
00:22:42,500 --> 00:22:44,260
Như bạn có thể thấy,

246
00:22:44,270 --> 00:22:48,000
sự tương ứng tạo nên một vẻ đẹp đối xứng.

247
00:22:48,000 --> 00:22:53,470
Nhiều nhà vật lý tin rằng một trong những siêu hạt này

248
00:22:53,470 --> 00:22:56,070
được dự đoán có thể là hạt vật chất tối.

249
00:22:56,070 --> 00:22:58,070
Giờ ta chỉ việc đi tìm...

250
00:23:02,000 --> 00:23:08,000
ATLAS chụp ảnh sự kiện va chạm quan trọng nhất 
với 40 triệu lần mỗi giây.

251
00:23:19,000 --> 00:23:25,600
Dữ liệu từ vụ va chạm được lưu trữ trong một mạng lưới máy tính khổng lồ tại CERN và trên toàn thế giới

252
00:23:25,600 --> 00:23:27,000
có tên là "The Grid".

253
00:23:27,000 --> 00:23:30,000
Chương trình máy tính quét dữ liệu từ "The Grid"

254
00:23:30,000 --> 00:23:34,400
để tìm kiếm mẫu vật có thể phù hợp 
với profile của hạt vật chất tối.

255
00:23:34,400 --> 00:23:38,610
Có rất ít va chạm 
được dự kiến sẽ tạo ra hạt vật chất tối,

256
00:23:38,610 --> 00:23:45,000
nhưng nếu có, kiểm tra hết tất cả dữ liệu 
va chạm là một nhiệm vụ không hề dễ dàng.

257
00:23:46,000 --> 00:23:51,000
Thật may, mục tiêu của khoa học hiện đại
 là nỗ lực hợp tác đến cùng.

258
00:23:51,000 --> 00:23:54,000
Rất nhiều nhà vật lý trên khắp thế giới

259
00:23:54,000 --> 00:23:58,000
đang làm việc suốt ngày đêm để phân tích dữ liệu.

260
00:23:58,000 --> 00:24:02,500
Một kỹ sư của CERN đã phát minh ra "World Wide Web",

261
00:24:02,500 --> 00:24:04,800
để chia sẻ kiểu thông tin này.

262
00:24:06,000 --> 00:24:09,800
Với nguồn lực sức mạnh trí óc cho việc truy tìm vật chất tối

263
00:24:09,800 --> 00:24:13,000
và khám phá bản chất cơ bản của Vũ Trụ,

264
00:24:13,000 --> 00:24:15,000
ai biết được họ có thể tìm thấy điều gì?

265
00:24:16,000 --> 00:24:21,820
Sau tất cả, những bí ẩn trên 
lại gắn kết nhân loại đến gần nhau hơn

266
00:24:21,820 --> 00:24:25,860
trong nỗ lực tìm hiểu
 sự vận động của Vũ Trụ rộng lớn...

267
00:24:25,860 --> 00:24:27,860
...và vị trí của cả chính chúng ta.

268
00:24:33,000 --> 00:24:45,000
Transcribed by ESO; Translated by Thanh Sang Mai.

