﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:09,000
Pustynia Atacama w północnym Chile słynie ze swego ciemnego nocnego nieba,

2
00:00:09,300 --> 00:00:15,000
które można podziwiać w całej okazałości dzięki brakowi zanieczyszczenia światłem.

3
00:00:15,250 --> 00:00:19,619
Jednak nawet najciemniejsze niebo nie jest całkowicie ciemne.

4
00:00:20,316 --> 00:00:27,000
Astronomowie w obserwatoriach ESO często dostrzegają naturalne zjawisko ponad teleskopami ESO

5
00:00:27,382 --> 00:00:30,470
znane jako światło zodiakalne.

6
00:00:35,190 --> 00:00:37,651
To jest ESOcast!

7
00:00:37,800 --> 00:00:43,781
Najnowsze odkrycia naukowe i życie codzienne w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

8
00:00:44,000 --> 00:00:51,188
Badanie ostatecznej granicy z prowadzącym Dr J, czyli Dr Joe Liske.

9
00:00:52,116 --> 00:00:55,135
Witajcie w kolejnym odcinku ESOcast!

10
00:00:55,400 --> 00:00:58,825
Obserwatoria ESO to tak niesamowicie ciemne miejsca

11
00:00:59,000 --> 00:01:02,680
że zwykle jedyną rzeczą która je rozświetla w bezksiężycową noc

12
00:01:03,000 --> 00:01:06,534
jest nikłe światło miliardów gwiazd Drogi Mlecznej.

13
00:01:06,600 --> 00:01:09,726
Ale istnieje grupa innych ciekawych zjawisk

14
00:01:09,800 --> 00:01:12,095
które można zaobserwować na niebie ponad teleskopami.

15
00:01:12,300 --> 00:01:14,905
Te zawierają, na przykład, nikłą poświatę niebieską,

16
00:01:15,100 --> 00:01:20,664
oraz sporadyczne pojawienia się czerwonych duszków gdzieś ponad odległą burzą.

17
00:01:20,800 --> 00:01:25,883
No i, każdej nocy, szczególnie tuż po zachodzie lub przed świtem,

18
00:01:25,885 --> 00:01:29,667
ta nikła, rozmyta kolumna światła pojawia się na niebie,

19
00:01:29,700 --> 00:01:32,686
tuż nad horyzontem, rozciągając się w górę.

20
00:01:32,750 --> 00:01:36,622
Ta widmowa poświata jest znana jako światło zodiakalne.

21
00:01:40,200 --> 00:01:45,297
Krótko po zachodzie, kiedy gwiazdy zaczynają być widoczne na niebie,

22
00:01:45,400 --> 00:01:50,196
widoczne stają się też pierwsze oznaki światła zodiakalnego.

23
00:01:52,000 --> 00:01:56,810
Kiedy ciemność nadciąga nad pustynię, światło staje się bardziej wyraźne

24
00:01:57,000 --> 00:02:01,836
i może być widoczne jako jasna kolumna światła sięgająca w górę od horyzontu.

25
00:02:02,302 --> 00:02:06,551
Ta świetlana kolumna podąża za gwiazdami po niebie,

26
00:02:06,555 --> 00:02:13,052
ostatecznie znikając za horyzontem obracającej się wokół osi Ziemi.

27
00:02:13,150 --> 00:02:18,160
Nawet kiedy najjaśniejsza część światła zodiakalnego zniknie za horyzontem,

28
00:02:18,160 --> 00:02:21,150
jego ślady są nadal obecne.

29
00:02:21,185 --> 00:02:27,570
Choć przypomina wtedy niezmiernie słaby i cienki most który rozjaśni się znów wczesnym rankiem,

30
00:02:27,570 --> 00:02:30,356
tuż przed świtem.

31
00:02:32,750 --> 00:02:37,900
Źródła światła zodiakalnego należy szukać w wewnętrznym Układzie Słonecznym.

32
00:02:38,000 --> 00:02:41,570
Słońce jest otoczone maleńkimi drobinami lodu i pyłu,

33
00:02:41,570 --> 00:02:48,512
które są ciągle zasilane przez rozpadające się komety i zderzające asteroidy.

34
00:02:49,300 --> 00:02:56,479
Te drobiny są rozprowadzone w tym samym płaskim dysku przestrzeni który zamieszkują planety.

35
00:02:59,350 --> 00:03:04,209
Widziany z Ziemi, ten dysk jawi się jako wąska ścieżka na niebie,

36
00:03:04,209 --> 00:03:14,216
zwana ekliptyką, po której Słońce, Księżyc i planety wydają się wędrować przemieszczając się po niebie.

37
00:03:15,392 --> 00:03:22,125
Światło zodiakalne powstaje kiedy światło pochodzące ze Słońca zostaje dalej rozproszone przez cząsteczki w dysku

38
00:03:22,125 --> 00:03:23,565
w kierunku Ziemi.

39
00:03:24,401 --> 00:03:29,997
Widziane z Ziemi, sprawia wrażenie ciągłego pasma światła wzdłuż ekliptyki,

40
00:03:30,000 --> 00:03:33,740
które jest słabsze im dalej od Słońca.

41
00:03:35,500 --> 00:03:39,522
Gwiazdozbiory Zodiaku oczywiście także leżą wzdłuż ekliptyki,

42
00:03:39,525 --> 00:03:43,028
i dlatego właśnie nazywamy tę poświatę światłem zodiakalnym.

43
00:03:49,800 --> 00:03:55,891
Wzdłuż ekliptyki, wysoko na niebie, może się też pojawić owalna plama jasnego światła,

44
00:03:55,900 --> 00:03:59,211
znana jako Gegenschein lub przeciwny blask.

45
00:04:00,240 --> 00:04:03,600
Nazwane przez niemieckiego badacza Aleksandra von Humboldt,

46
00:04:03,630 --> 00:04:11,099
to zjawisko powstaje kiedy światło słoneczne jest rozpraszane do tyłu przez drobiny pyłu międzyplanetarnego.

47
00:04:11,120 --> 00:04:15,883
Może ono być obserwowane w punkcie przeciwległym do położenia Słońca.

48
00:04:17,300 --> 00:04:21,084
Podobne zjawisko można zaobserwować na Ziemi.

49
00:04:21,100 --> 00:04:24,148
Kiedy odwrócisz się tyłem do Słońca w mglisty dzień,

50
00:04:24,150 --> 00:04:31,184
halo świetlne zwane aureolą czasem pojawia się wokół twojego cienia na ziemi.

51
00:04:32,361 --> 00:04:37,771
Zjawisko światła zodiakalnego było chyba po raz pierwszy zbadane pod koniec XVII wieku,

52
00:04:37,780 --> 00:04:44,388
przez włoskiego astronoma, Giovanniego Cassini oraz szwajcarskiego matematyki Nicolasa Fatio de Duillier.

53
00:04:44,783 --> 00:04:49,500
Byli oni zafascynowani tym dziwnym światłem na niebie, i oczywiście, w XVII wieku,

54
00:04:50,000 --> 00:04:54,000
było bardzo mało zanieczyszczenia światłem, więc było im dość łatwo

55
00:04:54,005 --> 00:04:57,028
obserwować to zjawisko, nawet w miastach.

56
00:05:01,100 --> 00:05:03,400
Współczesne obserwacje wykazały

57
00:05:03,410 --> 00:05:08,726
że Układ Słoneczny nie jest jedynym miejscem gdzie może pojawiać się światło zodiakalne.

58
00:05:09,300 --> 00:05:14,740
Dane z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w obserwatorium ESO Paranal

59
00:05:14,740 --> 00:05:22,472
ujawniły, że liczne inne układy planetarne są także spowite w międzyplanetarnym pyle.

60
00:05:27,800 --> 00:05:30,483
Światło zodiakalne jest bardzo fotogenicznym zjawiskiem

61
00:05:30,500 --> 00:05:36,287
nic więc dziwnego że stało się popularnym tematem dla fotografów nocnego nieba na Pustyni Atacama.

62
00:05:36,800 --> 00:05:39,685
Zaś fakt że jest tak wyraźne nad obserwatoriami ESO

63
00:05:39,690 --> 00:05:46,093
pięknie ukazuje jak szczególnie dobre są warunki obserwacyjne w tych miejscach.

64
00:05:46,850 --> 00:05:52,664
Żegna was Dr J, prowadzący ESOcast. Spotkajmy się znów na kolejnej kosmicznej przygodzie.

65
00:06:09,275 --> 00:06:12,804
Transkrypcja: ESO
tłumaczenie: Mariusz Herbich

