﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:09,000
Пустината Атакама во Северно Чиле е познато по темните ноќни неба,

2
00:00:09,300 --> 00:00:15,000
во чија слава може да се ужива, благодарение на отсуството на светлинско загадување.

3
00:00:15,250 --> 00:00:19,619
Но дури и најтемното ноќно небо и целосно темно.

4
00:00:20,316 --> 00:00:27,000
Астрономите во опсерваториите на ЕЅО често се среќаваат со природен светлински феномен над телескопите на ЕЅО

5
00:00:27,382 --> 00:00:30,470
познат како зодијакална светлина.

6
00:00:35,190 --> 00:00:37,651
Ова е ESOcast!

7
00:00:37,800 --> 00:00:43,781
Врвна наука и животот зад сцените во ЕЅО, Европската Јужна Опсерваторија.

8
00:00:44,000 --> 00:00:51,188
Ја истражуваме крајната граница со нашиот домачин, Доктор Џ, познат како Доктор Џо Лиск.

9
00:00:52,116 --> 00:00:55,135
Здраво и добредојдовте во уште една епизода од ESOcast!

10
00:00:55,400 --> 00:00:58,825
Опсерваториите на ЕЅО се неверојатно темни места

11
00:00:59,000 --> 00:01:02,680
кои на ноќ без Месечина вообичаено се осветлени единствено од

12
00:01:03,000 --> 00:01:06,534
слабата светлина која доаѓа од милионите ѕвезди од Млечниот пат.

13
00:01:06,600 --> 00:01:09,726
Но, постојат други бројни фенимени

14
00:01:09,800 --> 00:01:12,095
кои можат да се видат на небото над телескопите.

15
00:01:12,300 --> 00:01:14,905
Во овие влегуваат, на пример, светењето во воздухот,

16
00:01:15,100 --> 00:01:20,664
како и повремената појава на црвените виленици над бурите кои беснеат во далечината.

17
00:01:20,800 --> 00:01:25,883
Навечер, особено по зајдисонце или пред изгрејсонце,

18
00:01:25,885 --> 00:01:29,667
овој блед столб од светлина се појавува на ноќното небо,

19
00:01:29,700 --> 00:01:32,686
над хоризонтот, издолжувајќи се во вертикален правец.

20
00:01:32,750 --> 00:01:36,622
Овој сјај е познат како зодијакална светлина.

21
00:01:40,200 --> 00:01:45,297
Кратко по заоѓањето на Сонцето, со појавувањето на ѕвездите на небото,

22
00:01:45,400 --> 00:01:50,196
првиот знак на зодијакалната светлина станува приметлив.

23
00:01:52,000 --> 00:01:56,810
Со паѓањето на темнината над пустината, оваа светлина станува повеќе изразена

24
00:01:57,000 --> 00:02:01,836
и може да се види како сјаен столб од светлина кој се издига над хоризонтот.

25
00:02:02,302 --> 00:02:06,551
Овој сјаен столб ја следи ѕвездената позадина преку небото,

26
00:02:06,555 --> 00:02:13,052
за на крај да исчезне под хоризонтот како што Земјата ротира околу сопствената оска.

27
00:02:13,150 --> 00:02:18,160
Дури и кога најсјајниот дел од зодијалната светлина ќе се спушти под хоризонтот,

28
00:02:18,160 --> 00:02:21,150
неговите траги се сеуште видливи.

29
00:02:21,185 --> 00:02:27,570
Иако сега личи на исклучително блед мост кој станува посјаен во раните утрински часови,

30
00:02:27,570 --> 00:02:30,356
пред почетокот на денот.

31
00:02:32,750 --> 00:02:37,900
Изворот на зодијакалната светлина потекнува од внатрешниот дел на Соларниот систем.

32
00:02:38,000 --> 00:02:41,570
Сонцето е опколено со мали зрнца на лед и прашина,

33
00:02:41,570 --> 00:02:48,512
кои постојано се заменуваат со топењето на ледените комети и судирањето на астероидите.

34
00:02:49,300 --> 00:02:56,479
Овие зрнца се распределени во рамките на дискот во кој се сместени планетите.

35
00:02:59,350 --> 00:03:04,209
Погледнат од Земјата, овој диск изгледа како тесен пат преку небото,

36
00:03:04,209 --> 00:03:14,216
наречен еклиптичен, бидејќи Сонцето, Месечината и планетите изгледаат како да го следат на ноќното небо.

37
00:03:15,392 --> 00:03:22,125
Зодијакалната светлина се создава кога светлината која доаѓа од Сонцето се распрскува од честичките во овој диск

38
00:03:22,125 --> 00:03:23,565
во правец на Земјата.

39
00:03:24,401 --> 00:03:29,997
Погледнат од Земјата, ова создава илузија на континуиран сноп од светлина долж еклипсата,

40
00:03:30,000 --> 00:03:33,740
кој станува блед кога гледаме подалеку од Сонцето.

41
00:03:35,500 --> 00:03:39,522
Соѕвездието Зодијак лежи долж еклипсата

42
00:03:39,525 --> 00:03:43,028
и токму поради тоа оваа светлина ја нарекуваме зодијакална.

43
00:03:49,800 --> 00:03:55,891
Долж еклипсата, високо на небото,  може да се појави сноп светлина во форма на овал,

44
00:03:55,900 --> 00:03:59,211
познат како кгегеншајн или онтра - сјај.

45
00:04:00,240 --> 00:04:03,600
Именувано по германскиот истражувач Александар вон Хамболт,

46
00:04:03,630 --> 00:04:11,099
овој феномен се создава кога светлината се распрскува назад од меѓу - планетарните честички на прашина.

47
00:04:11,120 --> 00:04:15,883
Може да се види во точката која се наоѓа спротивно од Сонцето.

48
00:04:17,300 --> 00:04:21,084
Сличен феномен може да се види и на Земјата.

49
00:04:21,100 --> 00:04:24,148
Кога со грбот ќе се свртиме кон Сонцето во магловито време,

50
00:04:24,150 --> 00:04:31,184
ореол од светлина наречен слава, се создава околу нашата сенка на земјата.

51
00:04:32,361 --> 00:04:37,771
Феноменот на зодијакална светлина изгледа дека за прв пат бил истражен кон крајот на 17 век,

52
00:04:37,780 --> 00:04:44,388
од италијанскиот астроном Џовани Касини и швајцарскиот математичар Никола Фатио де Дулие.

53
00:04:44,783 --> 00:04:49,500
Тие биле целосно запрепастени со оваа светлина на ноќното небо и во тоа време,

54
00:04:50,000 --> 00:04:54,000
постоело мало светлинско загадување и за нив било лесно

55
00:04:54,005 --> 00:04:57,028
да го набљудуваат овој феномен, дури и од градовите.

56
00:05:01,100 --> 00:05:03,400
Современите набљудувања покажале

57
00:05:03,410 --> 00:05:08,726
дека Соларниот систем можеби не е единствениот во кој постои зодијакална светлина.

58
00:05:09,300 --> 00:05:14,740
Податоците од Многу Големиот Телескоп на ЕЅО во опсерваторијата Паранал

59
00:05:14,740 --> 00:05:22,472
има откриено голем број на планетарни системи кои се заградени од меѓу - планетарна прашина.

60
00:05:27,800 --> 00:05:30,483
Зодијакалната светлина е навистина фотегенична појава

61
00:05:30,500 --> 00:05:36,287
и не е изненадување дека истата стана популарен предмет на истражување на фотографите во пустината Атакама.

62
00:05:36,800 --> 00:05:39,685
Фактот дека таа е позната во опсерваториите на ЕЅО

63
00:05:39,690 --> 00:05:46,093
е показател за тоа колку невообичаено добри се условите на набљдување на овие места.

64
00:05:46,850 --> 00:05:52,664
Ова е Доктор Џ, одјавувајќи се од ESOcast! Придружете ни се следниот пат во друга космичка авантура.

65
00:06:09,275 --> 00:06:12,804
Транскрипција на ЕЅО; Превод на Андреј Стојчевски.

