﻿1
00:00:05,400 --> 00:00:08,500
Środek lata na chilijskiej Pustyni Atacama.

2
00:00:09,300 --> 00:00:15,000
Kiedy zapada noc, teleskopy w obserwatoriach ESO właśnie rozpoczynają nocne obserwacje.

3
00:00:17,000 --> 00:00:20,000
Jednak nagle dziwne zjawisko pojawia się w oddali.

4
00:00:21,000 --> 00:00:22,000
Cóż mogło to być?

5
00:00:23,000 --> 00:00:25,000
Przyjrzyjmy się temu bliżej!

6
00:00:30,000 --> 00:00:32,000
To jest ESOcast!

7
00:00:32,400 --> 00:00:40,000
Najnowsze osiągnięcia naukowe i życie za kulisami w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

8
00:00:51,000 --> 00:00:57,000
Jest 20 stycznia 2015r., zaś foto-ambasador ESO Petr Horalek

9
00:00:57,000 --> 00:01:01,000
fotografuje piękno Drogi Mlecznej w Obserwatorium La Silla.

10
00:01:04,000 --> 00:01:11,000
Nagle seria krótkotrwałych błysków czerwonego światła pojawia się znikąd na horyzoncie.

11
00:01:18,000 --> 00:01:21,600
W tym samym czasie, prawie 600 kilometrów od La Silla,

12
00:01:22,000 --> 00:01:27,000
gromada potężnych burz szaleje nad północną Argentyną.

13
00:01:30,000 --> 00:01:32,500
Kierując aparat w stronę błysków,

14
00:01:33,000 --> 00:01:38,500
Petr fotografuje bardzo rzadkie i osobliwe zjawisko znane jako "czerwone duszki" lub chochliki.

15
00:01:40,000 --> 00:01:45,000
To czyni go jednym z nielicznej grupy ludzi którym udało się je zarejestrować

16
00:01:45,000 --> 00:01:50,000
i jest to pierwszy przypadek kiedy zaobserwowano je w dużym obserwatorium astronomicznym.

17
00:01:54,000 --> 00:02:01,000
Tydzień później, Petr udaje się w podróż dalej na północ by sfotografować nocne niebo nad Obserwatorium Paranal.

18
00:02:06,000 --> 00:02:08,000
Zaledwie kilka godzin przed świtem,

19
00:02:08,000 --> 00:02:13,000
ponownie jest świadkiem lawiny tych dziwnych rozbłysków nad Andami.

20
00:02:15,000 --> 00:02:22,000
Z perspektywy Petra, one wydają się pochodzić z kierunku wschodzącego centralnego zgrubienia Drogi Mlecznej.

21
00:02:25,000 --> 00:02:30,000
Ale w rzeczywistości pochodzą od innego ogromnego skupiska burz nad Argentyną,

22
00:02:31,000 --> 00:02:33,000
ponad 600 kilometrów od Paranal.

23
00:02:35,000 --> 00:02:42,000
Burze są tak silne, że Petr może obserwować i udokumentować kolejny pokaz ich aktywności.

24
00:02:42,000 --> 00:02:47,000
Wysoko w atmosferze, fale grawitacyjne są generowane przez te burze

25
00:02:47,000 --> 00:02:51,000
i tworzą fale na zielonej warstwie poświaty.

26
00:02:53,000 --> 00:02:57,000
Ale czym są te ciekawe, powietrzne duszki?

27
00:03:05,000 --> 00:03:10,400
Podczas burz, większość wyładować chmura-ziemia jest nazywana negatywnymi błyskawicami

28
00:03:10,500 --> 00:03:14,000
ponieważ przenoszą negatywne ładunki do ziemi.

29
00:03:15,000 --> 00:03:19,000
Zaledwie pięć procent wszystkich wyładowań stanowią dodatnie błyskawice chmura-ziemia,

30
00:03:19,000 --> 00:03:24,000
przenoszące pozytywne ładunki z chmury burzowej do ziemi.

31
00:03:25,000 --> 00:03:28,600
Nawet do 10 razy silniejsze niż pioruny ujemne,

32
00:03:29,000 --> 00:03:35,000
pioruny dodatnie wydają się tym co czyni atmosferę Ziemi miejscem zabaw dla "czerwonych duszków".

33
00:03:40,000 --> 00:03:46,000
Czerwone duszki są odzwierciedleniem złożonych procesów elektrycznych zachodzących na dużych wysokościach.

34
00:03:46,000 --> 00:03:49,500
Pojawiają się - tańcząc na ciemnym nocnym niebie -

35
00:03:50,000 --> 00:03:55,000
jako czerwone postacie, składające się z korali, chmurek i kosmyków światła.

36
00:03:56,000 --> 00:04:01,000
Te niezwykłe rozbłyski powstają na wysokościach sięgających 90 kilometrów

37
00:04:01,000 --> 00:04:07,000
i zawdzięczają swoją czerwoną barwę wzbudzonym cząsteczkom azotu w atmosferze.

38
00:04:09,000 --> 00:04:14,000
Istnienie czerwonych duszków zaproponował po raz pierwszy w 1925r.

39
00:04:14,300 --> 00:04:18,000
szkocki fizyk Charles Wilson.

40
00:04:18,600 --> 00:04:24,400
Ale dopiero w 1989 roku naukowcy z Uniwersytetu Minnesota

41
00:04:24,500 --> 00:04:31,000
zdołali uchwycić pierwszy obraz "duszka" na filmie kiedy fotografowali zorze.

42
00:04:32,000 --> 00:04:37,000
A kilka lat później, należący do NASA Teleskop Kosmiczny Comptona (CGRO)

43
00:04:37,000 --> 00:04:42,000
zdołał odkryć impulsy gamma których źródło leżało ponad burzami

44
00:04:42,000 --> 00:04:47,000
- kolejny skutek aktywności błyskawic w niższej atmosferze.

45
00:04:48,000 --> 00:04:51,000
Astronauci mają szczególnie dobry punkt widokowy z kosmosu

46
00:04:52,000 --> 00:04:57,000
i także sfotografowali duszki używając zwykłych aparatów cyfrowych.

47
00:04:57,000 --> 00:05:02,600
Z kosmosu, duszki pojawiają się zaraz po odpowiadającym im uderzeniu pioruna.

48
00:05:03,000 --> 00:05:09,000
Na tym zdjęciu z przestrzeni kosmicznej, zarejestrowano błysk zarówno duszka jak i pioruna.

49
00:05:12,000 --> 00:05:17,000
Jest wiele różnych rodzajów błysków atmosferycznych występujących na dużych wysokościach,

50
00:05:17,000 --> 00:05:21,000
znanych powszechnie jako błyskawice górno-atmosferyczne.

51
00:05:25,000 --> 00:05:32,000
Naukowcy przypuszczają nawet, że podobne zjawiska mogą występować na innych planetach Układu Słonecznego.

52
00:05:33,000 --> 00:05:39,000
Czerwone duszki mogą być najczęściej fotografowanym zjawiskiem błyskawicy w górnej atmosferze Ziemi,

53
00:05:39,000 --> 00:05:43,000
ale wyglądają dość słabo na zdjęciach.

54
00:05:43,000 --> 00:05:49,000
Co więcej, dokładny czas i miejsce ich pojawienia się na niebie są raczej nieprzewidywalne.

55
00:05:50,000 --> 00:05:54,000
Odkryto, że pojawiały się nad potężnymi, dużymi burzami -

56
00:05:54,000 --> 00:05:56,000
ale zaledwie na ułamek sekundy.

57
00:05:56,500 --> 00:06:00,000
Te czynniki sprawiają, że bardzo trudno je dokumentować i badać.

58
00:06:01,000 --> 00:06:03,000
"Czerwone duszki" pozostają tajemnicze,

59
00:06:04,000 --> 00:06:09,000
a każde ich nowe zdjęcie jest wartościowe dla naukowców próbujących badać te ulotne duchy

60
00:06:09,000 --> 00:06:12,000
które tańczą ponad burzami.

61
00:06:12,000 --> 00:06:21,000
ESO także dołożyło mały element do tej intrygującej zagadki atmosfery ziemskiej...

62
00:06:42,851 --> 00:06:46,551
Transkrypcja: ESO;
tłumaczenie: Mariusz Herbich.

