﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:10,000
Yirmi beş yıl önce Güneş Sistemi dışında tek bir gezegen bile tespit edilmemişti.

2
00:00:10,000 --> 00:00:18,000
Ancak, şimdi binlercesini biliyoruz ve çoğunu şaşırtıcı detaylarda inceledik.

3
00:00:19,000 --> 00:00:25,000
ESO'nun Şili'deki gözlemevleri bilgideki bu devasa genişlemede ön sıralarda yer aldı.

4
00:00:25,000 --> 00:00:29,000
Ve en gelişmiş aygıtları olağandışı çeşitliliğe sahip

5
00:00:29,000 --> 00:00:34,000
güneş dışı gezegenleri keşfetmeye ve çalışmaya devam ediyor.

6
00:00:38,000 --> 00:00:49,000
Bu bir ESOcast'dir! ESO, Avrupa Güney Gözlemevi'nin perde arkasındaki ileri bilim ve yaşam.

7
00:01:01,000 --> 00:01:06,000
Tarih boyunca gece gökyüzüne bakan insanlar Güneş Sistemi'nin ötesinde

8
00:01:06,000 --> 00:01:10,000
—özellikle yaşam içeren— gezegenlerin olup olmadığını hep merak etmişlerdi.

9
00:01:11,000 --> 00:01:16,000
Astronomlar bu soruları ve daha fazlasını kendilerine de sormuşlardı.

10
00:01:17,000 --> 00:01:19,000
Gezegenler yaygın mı? Veya çok mu nadirler?

11
00:01:19,000 --> 00:01:24,000
Onlar da Güneş Sistemi'ndekilere benziyor mu ya da tamamen farklılar mı?

12
00:01:25,000 --> 00:01:28,000
Maalesef, son zamanlara kadar,

13
00:01:28,000 --> 00:01:34,000
gözlem teknikleri bu sorulardan herhangi birini cevaplayabilecek yeterlilikte gelişmiş değildi.

14
00:01:35,000 --> 00:01:39,000
Ancak 1995'de, Bu durum ansızın değişti.

15
00:01:39,000 --> 00:01:43,000
Güneş-benzeri bir yıldızın etrafında dolanan ilk güneşdışı gezegen tespit edildi.

16
00:01:44,000 --> 00:01:51,000
Bu muazzam keşif Cenevre'deki astronomlar Michel Mayor ve Didier Queloz tarafından

17
00:01:51,000 --> 00:01:54,000
51 Pegasi yıldızı etrafında yapıldı.

18
00:01:56,000 --> 00:02:01,000
51 Pegasi b olarak isimlendirilen bu güneşdışı gezegen Jüpiter'in yaklaşık yarısı kadar kütleye sahip

19
00:02:01,000 --> 00:02:06,000
ve ana yıldızı etrafında sadece 4 Dünya gününde dolanıyor.

20
00:02:07,000 --> 00:02:09,000
Ancak bu sadece başlangıçtı.

21
00:02:09,000 --> 00:02:13,000
Keşiflere dair ilk damlalar âdeta sel oldu.

22
00:02:13,000 --> 00:02:20,000
İnanılmaz çeşitlilikte boyut ve yörüngelerde binlerce güneşdışı gezegen keşfedildi.

23
00:02:21,000 --> 00:02:27,000
Bu keşiflerin çoğu ESO'nun Şili'deki gözlemevlerinde yapıldı.

24
00:02:28,000 --> 00:02:32,000
Ancak güneşdışı gezegen avı zorlu bir süreç.

25
00:02:32,000 --> 00:02:38,000
Bu uzaylı dünyalar gölgelerde saklanıyor, ya çok az ışık yayıyor ya da hiç ışığı yok.

26
00:02:38,000 --> 00:02:44,000
Onların yaydıkları ışık ana yıldızlarının parlaklığı yanında kayboluyor.

27
00:02:45,000 --> 00:02:51,000
Ancak, gelişmiş gözlemsel teknikler bu yakalanması zor güneşdışı gezegenleri ayırt etmekte kullanılabilir.

28
00:02:52,000 --> 00:03:00,000
Yörüngedeki güneşdışı gezegenin zayıf kütleçekimi ana yıldızının ileri geri salınmasına sebep olur.

29
00:03:00,000 --> 00:03:04,000
Bu küçük hareket ise yıldızın tayfında ESO'nun HARPS aygıtı gibi

30
00:03:04,000 --> 00:03:11,000
aşırı duyarlı tayfçekerlerin radyal hız takibiyle tespit edebileceği ufak bir kaymaya sebep olur.

31
00:03:12,000 --> 00:03:18,000
La Silla Gözlemevi'ndeki ESO 3.6 metre teleskopunda kurulu olan HARPS,

32
00:03:18,000 --> 00:03:21,000
dünyanın en gelişmiş güneşdışı gezegen avcısı.

33
00:03:21,000 --> 00:03:26,000
Bugüne kadarki en başarılı düşük kütleli güneşdışı gezegen bulucusu.

34
00:03:27,000 --> 00:03:33,000
2010 yılında, bu aygıt o güne kadarki en zengin gezegen sistemini keşfetti.

35
00:03:33,000 --> 00:03:41,000
120 ışık yılı uzaklığında bulunan HD10180 adlı güneş-benzeri yıldız etrafındaki bu sistem

36
00:03:41,000 --> 00:03:45,000
en azından beş güneşdışı gezegen içeriyor.

37
00:03:47,000 --> 00:03:52,000
Ayrıca kışkırtıcı bir kanıt da gösteriyor ki, içlerinden birisi bugüne kadar bulunan en düşük düşük kütleye sahip

38
00:03:52,000 --> 00:03:56,000
iki tane daha gezegen sistemde mevcut olabilir.

39
00:03:59,000 --> 00:04:06,000
Gezegen geçişleri astronomlar tarafından uzak dünyaları dolaylı olarak tespit etmek için yararlanılabilir.

40
00:04:06,000 --> 00:04:11,000
Güneşdışı bir gezegen —dünyadan görüldüğü şekliyle— ana yıldızının önünden geçtiği zaman

41
00:04:11,000 --> 00:04:16,000
bizim görüş açımızdan yıldız ışığının küçük bir kısmını engeller.

42
00:04:16,000 --> 00:04:21,000
Bu yıldız ışığında ölçülebilir seviyede bir düşüşe neden olur.

43
00:04:22,000 --> 00:04:26,000
Güneşdışı gezegenin boyutunun belirlenmesine ek olarak,

44
00:04:26,000 --> 00:04:32,000
gezegen geçişleri güneşdışı bir gezegenin bileşimini de açığa çıkarabilir.

45
00:04:33,000 --> 00:04:36,000
Bir dev-dünya güneşdışı gezegenin etrafındaki atmosfer

46
00:04:36,000 --> 00:04:42,000
ilk defa Çok Büyük Teleskopu kullanan astronomlar tarafından analiz edildi.

47
00:04:43,000 --> 00:04:47,000
GJ 1214b olarak bilinen gezegen

48
00:04:47,000 --> 00:04:54,000
ana yıldızının önünden geçerken gezegenin atmosferinden geçen yıldız ışığı incelendi.

49
00:04:55,000 --> 00:05:01,000
Bu yıldız ışığı gezegenin atmosferinin ya çoğunlukla buhar şeklinde sudan oluştuğunu,

50
00:05:01,000 --> 00:05:05,000
ya da atmosfere kalın bulutlar ve sisin hakim olduğunu açığa çıkardı.

51
00:05:06,000 --> 00:05:13,000
Güneşdışı bir gezegenin doğrudan gözlemi muazzam bir beceridir ancak ilk olarak ESO tarafından başarılmıştır.

52
00:05:14,000 --> 00:05:21,000
Çok Büyük Teleskop Güneş Sistemi'nin ötesindeki bir gezegenin bugüne kadarki ilk görüntüsünü elde etti.

53
00:05:21,000 --> 00:05:26,000
2M1207b Jüpier'den beş kat daha büyük kütleli.

54
00:05:26,000 --> 00:05:35,000
Dünya'nın Güneş'e uzaklığından 55 kat daha uzak bir mesafede yıldız olamamış bir cismin —kahverengi cüce— etrafında dolanıyor.

55
00:05:36,000 --> 00:05:41,000
ESO'nun teleskopları gelişmiş teknoloji ürünü aygıtlarla donatılmıştır,

56
00:05:41,000 --> 00:05:44,000
ancak güneşdışı gezegen araştırmasında ön planda kalmak için,

57
00:05:44,000 --> 00:05:50,000
ESO, VLT için iki yeni aygıtı görevlendirdi.

58
00:05:50,000 --> 00:05:58,000
SPHERE, kendi yıldızlarının parlaklığı altında maskelenen sönük gezegenleri bulup inceleyebiliyor.

59
00:05:58,000 --> 00:06:06,000
Ve yakın gelecekte, HARPS'ın yerine geçecek olan ESPRESSO tayfçekeri VLT'ye ulaşacak.

60
00:06:08,000 --> 00:06:13,000
Hâlen Şili'de inşa halinde olan Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu,

61
00:06:13,000 --> 00:06:17,000
güneşdışı gezegen avını daha ötelere taşıyacak.

62
00:06:17,000 --> 00:06:23,000
Kullanıma hazır olduğu zaman, 39 metrelik teleskop dünya-benzeri gezegenleri

63
00:06:23,000 --> 00:06:27,000
ve uzaylı biyosferlerin olası delillerini tespit edebilir.

64
00:06:29,000 --> 00:06:35,000
Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin araştırılması muhtemelen en önemli sorunun anahtar bileşenini içeriyor:

65
00:06:35,000 --> 00:06:41,000
Evrende başka yerde yaşam var mı?

66
00:06:41,000 --> 00:06:47,000
Geçen 20 yıldan beri, güneşdışı gezegenlere dair bilgimiz inanılmaz derecede arttı.

67
00:06:47,000 --> 00:06:51,000
Ancak dünya-benzeri gezegen ve yaşamı barındıranların araştırılması

68
00:06:51,000 --> 00:06:55,000
astronominin en önemli sınırlarından biri olarak duruyor.

69
00:06:56,000 --> 00:07:03,000
Biz yalnız mıyız? Bilmiyoruz, ancak yanıt neredeyse yetişilebilir durumda.

70
00:07:06,000 --> 00:07:12,000
Transkripsiyon: ESO;  Çeviri: Görkem Koray Öz

