﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:10,000
Obserwatorium ESO La Silla w bezksiężycową noc, w głębi pustyni Atacama w Chile.

2
00:00:10,000 --> 00:00:18,000
Powinno być bardzo ciemno — ale dziwne kolory zieleni i czerwieni zdają się lśnić na niebie.

3
00:00:18,000 --> 00:00:25,000
Czym są te tajemnicze poświaty? I dlaczego wydają się być coraz częstsze?

4
00:00:29,000 --> 00:00:39,000
Witaj w ESOcast! Najnowsza nauka i życie za kulisami ESO, Europejskiego Obserwatorium Południowego.

5
00:00:50,000 --> 00:00:58,000
Słońce nieprzerwanie zalewa atmosferę Ziemi promieniowaniem w wielu różnych długościach fal.

6
00:00:58,000 --> 00:01:05,000
Słonaczne światło ultrafioletowe niszczy cząsteczki tlenu i azotu w ciągu dnia,

7
00:01:05,000 --> 00:01:14,000
a to pociąga za sobą łańcuch skomplikowanych reakcji chemicznych. W efekcie powstają nowe cząsteczki, takie jak ozon.

8
00:01:16,000 --> 00:01:22,000
Gdy zapada noc, niektóre z tych cząsteczek biorą udział w dalszych reakcjach i kolizjach,

9
00:01:22,000 --> 00:01:29,000
prowadzących do emisji światła. Proces ten znany jest jako chemiluminescencja.

10
00:01:30,000 --> 00:01:39,000
Efekt widać na nocnym niebie jako niesamowity przebłysk — efekt zwany poświatą.

11
00:01:40,000 --> 00:01:44,000
Gołym okiem barwy poświaty są niewidoczne,

12
00:01:44,000 --> 00:01:52,000
ale wrażliwe szerokokątne zdjęcia fotograficzne pokazują subtelne zielone lub czerwonawe odcienie tego zjawiska.

13
00:01:52,000 --> 00:01:58,000
Czasami poświata jawi się jako słaby kolorowy odcień przy horyzoncie,

14
00:01:58,000 --> 00:02:04,000
ale może również tworzyć menażerię zmieniających się kolorowych kształtów.

15
00:02:05,000 --> 00:02:11,000
Zielona warstwa poświaty znajduje się około 100 kilometrów ponad ziemią.

16
00:02:11,000 --> 00:02:14,000
Tutaj jest widoczna z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

17
00:02:15,000 --> 00:02:25,000
Ale istnieje też znacznie słabszy czerwonawy odcień świecącego powietrza na wysokościach od 150 do 300 kilometrów.

18
00:02:27,000 --> 00:02:33,000
Zakres, kolor i jasność poświaty zmieniają się w zależności od czasu i miejsca,

19
00:02:33,000 --> 00:02:40,000
i zależą od wielu różnych czynników. Na przykład, czerwone światło jest zazwyczaj najjaśniejszym

20
00:02:40,000 --> 00:02:46,000
na początku nocy. A około północy i później może być bardzo słabe.

21
00:02:49,000 --> 00:02:55,000
Tak się składa, że Cerro Paranal, dom dla VLT, znajduje poniżej tego, co jest znane jako

22
00:02:55,000 --> 00:03:02,000
anomalia południowoatlantycka. Tutaj ochronne pole magnetyczne Ziemi, które uniemożliwia cząstkom

23
00:03:02,000 --> 00:03:10,000
dotarcie do powierzchni, zmniejsza się i więcej cząstek ze Słońca trafia do atmosfery.

24
00:03:11,000 --> 00:03:14,000
Może to prowadzić do jaśniejszej poświaty.

25
00:03:16,000 --> 00:03:21,000
Poświata może również pojawiać się w postaci dziwnych formacji zwanych falami grawitacyjnymi.

26
00:03:22,000 --> 00:03:29,000
Tworzą się przez naprzemienne warstwy ciśnienia atmosferycznego i mogą rozrastać się wraz z wysokością, w miarę jak powietrze się rozrzedza.

27
00:03:30,000 --> 00:03:36,000
Rozumiemy, co powoduje poświatę, ale dlaczego widzimy jej coraz więcej

28
00:03:36,000 --> 00:03:41,000
na zdjęciach robionych w obserwatoriach ESO w Chile w ciągu ostatnich pięciu lat?

29
00:03:42,000 --> 00:03:45,000
Czy poświata staje się bardziej powszechna?

30
00:03:45,000 --> 00:03:50,000
Czy może to być spowodowane przez jakąś globalną zmianę warunków pogodowych?

31
00:03:50,000 --> 00:03:52,000
Odpowiedź nie jest oczywista.

32
00:03:53,000 --> 00:03:58,000
Wydaje się, że niedawny gwałtowny rozwój fotografii cyfrowej odgrywa tu rolę,

33
00:03:58,000 --> 00:04:03,000
umożliwiając częstsze rejestrowanie słabszych sygnałów na nocnym niebie.

34
00:04:03,000 --> 00:04:10,000
Ale identyczne aparaty zarejestrowały dramatycznie różne niebo w odstępie zaledwie kilku tygodni.

35
00:04:11,000 --> 00:04:16,000
Ponieważ poświata jest wywołana przez promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez Słońce,

36
00:04:16,000 --> 00:04:23,000
zmiany w aktywności słonecznej mogą mieć duży wpływ na jasność poświaty.

37
00:04:24,000 --> 00:04:32,000
Słońce przechodzi przez okresy wysokiej i niskiej aktywności w 11-letnim cyklu i było aktywne w ostatnich latach.

38
00:04:33,000 --> 00:04:38,000
Wydaje się, że to jest głównym powodem niedawnego wzrostu intensywności poświaty.

39
00:04:39,000 --> 00:04:46,000
Ostatni cykl wysokiej aktywności słonecznej zbiegł się z rozwojem czułej fotografii cyfrowej,

40
00:04:46,000 --> 00:04:52,000
co pozwoliło nam po raz pierwszy dokładnie przyjrzeć się temu dziwnemu zjawisku.

41
00:04:53,000 --> 00:05:00,000
Poświata może być piękna i fotogeniczna, ale wpływa także na obserwacje naukowe.

42
00:05:01,000 --> 00:05:07,000
Niektóre rodzaje poświaty dają wkład do wzorów tła nieba ze zdjęć robionych w bliskiej podczerwieni

43
00:05:07,000 --> 00:05:13,000
na teleskopie VISTA, bo struktury poświaty zmieniają się między ekspozycjami.

44
00:05:16,000 --> 00:05:22,000
Tak czy inaczej, jest to cecha niebiańskiego krajobrazu w obserwatoriach ESO.

45
00:05:23,000 --> 00:05:31,000
Nawet w jednym z najciemniejszych miejsc na świecie, niebo nigdy nie jest zupełnie ciemne!

46
00:05:33,000 --> 00:05:43,000
Transkrypcja ESO

