﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:12,000
Teleskopy ESO wykorzystywane są do poszukiwania delikatnych oznak pól magnetycznych innych gwiazd

2
00:00:12,000 --> 00:00:16,000
a nawet do tworzenia map plam na powierzchni tych gwiazd.

3
00:00:17,000 --> 00:00:25,000
Te informacje pozwalają nam zrozumieć jak i dlaczego tak wiele gwiazd, włącznie z naszym Słońcem, ma pole magnetyczne,

4
00:00:25,000 --> 00:00:32,000
i jakie są jego implikacje dla życia na Ziemi i we Wszechświecie.

5
00:00:36,000 --> 00:00:47,000
Witaj w ESOcast! Najnowocześniejsza nauka oraz życie za kulisami ESO - Europejskiego Obserwatorium Południowego.

6
00:00:58,000 --> 00:01:04,000
Ponad czterysta lat temu Galileo Galilei stał się jednym z pierwszych astronomów,

7
00:01:04,000 --> 00:01:11,000
którzy zauważyli ciemne niedoskonałości powierzchni Słońca znane teraz jako plamy słoneczne.

8
00:01:11,000 --> 00:01:19,000
Czego Galileo nie wiedział w tym czasie to fakt, że owe ciemne plamy stanowiły dowód magnetyczności Słońca.

9
00:01:21,000 --> 00:01:27,000
Plamy słoneczne wydają się ciemne, ponieważ w tych regionach silne pole magnetyczne

10
00:01:27,000 --> 00:01:30,000
ogranicza transport ciepła na powierzchnię.

11
00:01:30,000 --> 00:01:35,000
Wskutek tego procesu miejsca te są chłodniejsze
— a tym samym wydają się ciemniejsze —

12
00:01:35,000 --> 00:01:38,000
niż otaczające je jasna powierzchnia Słońca.

13
00:01:39,000 --> 00:01:45,000
W miarę jak plamy słoneczne powiększają się, pole magnetyczne staje się silniejsze i bardziej złożone,

14
00:01:45,000 --> 00:01:48,000
oraz bardziej splątane.

15
00:01:49,000 --> 00:01:53,000
Aż w końcu, pole magnetyczne z niektórych plam słonecznych urywa się

16
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
i w jednej chwili energia w nim zmagazynowana uwalnia się we wspaniałym i gwałtownym wybuchu.

17
00:02:00,000 --> 00:02:07,000
W postaci flar słonecznych oraz burz słonecznych, energia ta mknie przez przestrzeń kosmiczną.

18
00:02:10,000 --> 00:02:16,000
Ta energia w postaci strumienia naładowanych cząstek kieruje się też w stronę Ziemi,

19
00:02:16,000 --> 00:02:21,000
lecz jest w większości odpychana przez pole magnetyczne naszej planety.

20
00:02:21,000 --> 00:02:26,000
Niektóre naładowane cząstki pokonują tę przeszkodę i tworzą piękne zorze polarne

21
00:02:26,000 --> 00:02:29,000
w rejonach północnego i południowego bieguna polarnego.

22
00:02:29,000 --> 00:02:33,000
Ale to piękno może oznaczać również niebezpieczeństwo.

23
00:02:35,000 --> 00:02:41,000
Burze słoneczne, jeśli są wystarczająco silne, mogą wywołać burze geomagnetyczne na Ziemi,

24
00:02:41,000 --> 00:02:50,000
które mogą zniszczyć satelity, zakłócić komunikację ruchu lotniczego, a nawet uszkodzić sieci elektroenergetyczne.

25
00:02:50,000 --> 00:02:57,000
W erze technologii to zagrożenie jest wystarczającym powodem, aby badać magnetyzm Słońca.

26
00:02:59,000 --> 00:03:03,000
Pole magnetyczne Słońca nie jest niczym wyjątkowym.

27
00:03:03,000 --> 00:03:08,000
Większość gwiazd w naszej galaktyce posiada pole magnetyczne rozwinięte do jakiegoś stopnia.

28
00:03:08,000 --> 00:03:15,000
Chociaż nie do końca rozumiemy, jakie procesy powodują powstanie pola magnetycznego naszej własnej gwiazdy,

29
00:03:15,000 --> 00:03:20,000
spodziewamy się, że inne gwiazdy podobne do Słońca, mają też podobne własności.

30
00:03:23,000 --> 00:03:28,000
Jednakże, procesy wywołujące pola magnetyczne w niektórych  typach odległych gwiazd

31
00:03:28,000 --> 00:03:34,000
takich jak te dużo gorętsze i bardziej masywne od Słońca — mogą się bardzo różnić.

32
00:03:35,000 --> 00:03:42,000
Wiadomo jednak, że flary słoneczne  i burze słoneczne mogą mieć zasadniczy wpływ na życie na Ziemi.

33
00:03:42,000 --> 00:03:47,000
Zmierzenie magnetycznych właściwości gwiazdy może pomóc astronomom ocenić,

34
00:03:47,000 --> 00:03:52,000
czy orbitująca ją planeta jest zdatna do życia.

35
00:03:54,000 --> 00:04:00,000
Pole magnetyczne gwiazdy może być mierzone dzięki tak zwanemu efektowi Zeemana.

36
00:04:01,000 --> 00:04:07,000
Pierwiastki chemiczne wytwarzają wąskie linie absorpcyjne w widmie gwiazdy.

37
00:04:07,000 --> 00:04:14,000
W obecności pola magnetycznego, wszystkie linie potrajają się (lub tworzą nawet liczniejsze kombinacje).

38
00:04:15,000 --> 00:04:22,000
To rozszczepienie może być mierzone i użyte przez astronomów do wyznaczenia siły pola magnetycznego.

39
00:04:22,000 --> 00:04:29,000
Ale efekt Zeemana powoduje dodatkowy efekt — światło gwiazdy staje się spolaryzowane.

40
00:04:29,000 --> 00:04:33,000
Ten spolaryzowany sygnał jest dla astronomów ważną wskazówką,

41
00:04:33,000 --> 00:04:37,000
oznaczającą obecność pola magnetycznego gwiazdy.

42
00:04:39,000 --> 00:04:44,000
Teleskopy i instrumenty należące do ESO  — takie jak FORS na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) —

43
00:04:44,000 --> 00:04:47,000
są przystosowane do wykrywania polaryzacji.

44
00:04:47,000 --> 00:04:52,000
To potężne narzędzia do pomiaru gwiezdnych pól magnetycznych.

45
00:04:53,000 --> 00:05:01,000
Jednym z tych instrumentów jest HARPS — wysokiej precyzji instrument do wyznaczania prędkości radialnych i poszukiwania planet.

46
00:05:01,000 --> 00:05:06,000
Znajduje się w obserwatorium ESO w La Silla, w Chile.

47
00:05:07,000 --> 00:05:12,000
HARPS bardzo dokładnie mierzy przesunięcia linii widmowych gwiazd na skutek efektu Dopplera

48
00:05:12,000 --> 00:05:16,000
i szuka subtelnych przesunięć charakterystycznych dla egzoplanet.

49
00:05:16,000 --> 00:05:23,000
Ale HARPS może także mierzyć polaryzację linii widmowych, by wykryć gwiezdne pola magnetyczne.

50
00:05:23,000 --> 00:05:30,000
W przypadku niektórych gwiazd, ten spektrograf może mierzyć tysiące linii widmowych jednocześnie,

51
00:05:30,000 --> 00:05:35,000
umożliwiając wykrycie nawet najsłabszych przejawów pola magnetycznego.

52
00:05:36,000 --> 00:05:41,000
Wykonując obserwacje jednej gwiazdy kilkukrotnie w trakcie jej obrotu

53
00:05:41,000 --> 00:05:45,000
naukowcy mogą wykorzystać pomiary polaryzacji do sporządzenia

54
00:05:45,000 --> 00:05:50,000
map powiązanych z magnetyzmem gwiezdnych plam na odległych gwiazdach.

55
00:05:51,000 --> 00:05:57,000
Takie mapy pozostają niemożliwe do wykonania bezpośrednio z użyciem wielkich teleskopów,

56
00:05:57,000 --> 00:06:03,000
ponieważ niemal wszystkie gwiazdy są tak daleko, że wyglądają jedynie jak świetliste punkty.

57
00:06:03,000 --> 00:06:08,000
Ale dzięki ogromnej ilości informacji zawartej w spolaryzowanych sygnałach

58
00:06:08,000 --> 00:06:12,000
możemy dowiedzieć się bardzo dużo o gwiezdnych polach magnetycznych;

59
00:06:12,000 --> 00:06:17,000
odkrywając cenne informacje, które w przeciwnym wypadku pozostałyby ukryte.

60
00:06:18,000 --> 00:06:24,000
Astronomowie odkryli, że większość gwiazd jest magnetyczna, ale w bardzo różnorodny sposób.

61
00:06:24,000 --> 00:06:31,000
A więc różne procesy muszą być zaangażowane w powstawanie i podtrzymywanie tych pól magnetycznych.

62
00:06:32,000 --> 00:06:40,000
Wiemy już, że te pola magnetyczne mają z kolei duży wpływ na to, jak gwiazdy zachowują się przez całe życie.

63
00:06:41,000 --> 00:06:46,000
Odgrywają ważną rolę w złożonych procesach formowania się gwiazd.

64
00:06:46,000 --> 00:06:50,000
A przy końcu gwiazdowego życia są kluczowe do wyjaśnienia

65
00:06:50,000 --> 00:06:59,000
dziwacznych zachowań rozbłysków gamma, pulsarów i — najbardziej ekstremalnych ze wszystkich — magnetarów.

66
00:07:00,000 --> 00:07:05,000
Astronomowie teraz z zapałem studiują gwiezdne pola magnetyczne,

67
00:07:05,000 --> 00:07:11,000
by ocenić ich wpływ na zdatność do życia skalistych planet wokół tych gwiazd.

68
00:07:11,000 --> 00:07:18,000
Pole magnetyczne gwiazdy może ogromnie wpłynąć na ilość promieniowania, które dociera do powierzchni planety.

69
00:07:18,000 --> 00:07:24,000
Intensywne flary gwiazdowe wytwarzają promieniowanie ultrafioletowe, które jest niebezpieczne

70
00:07:24,000 --> 00:07:28,000
dla większości form życia: zarówno tych prymitywnych jak i zaawansowanych.

71
00:07:30,000 --> 00:07:33,000
Magnetyzm wywiera wpływ na wszystko we Wszechświecie,

72
00:07:33,000 --> 00:07:39,000
od powierzchni Ziemi aż do najodleglejszych wybuchającyh gwiazd.

73
00:07:40,000 --> 00:07:44,000
Pomiary polaryzacji pomagają astronomom zrozumieć

74
00:07:44,000 --> 00:07:51,000
własności pola magnetycznego naszej własnej gwiazdy oraz wszystkich innych gwiazd we Wszechświecie.

75
00:07:57,000 --> 00:08:02,000
Transkrypcja ESO; tłumaczenie —

