﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:12,000
Τα τηλεσκόπια του ESO αναζητούν αμυδρά σημάδια μαγνητικών πεδίων γύρω από άλλα άστρα,

2
00:00:12,000 --> 00:00:16,000
αλλά ακόμα και για να χαρτογραφήσουν τις αστρικές κηλίδες στην επιφάνειά τους.

3
00:00:17,000 --> 00:00:25,000
Οι πληροφορίες αυτές αρχίζουν να αποκαλύπτουν πώς και πόσα άστρα, όπως και ο Ήλιος μας, έχουν μαγνητικό πεδίο,

4
00:00:25,000 --> 00:00:32,000
και ποιες επιπτώσεις υπάρχουν για τη ζωή στη Γη και αλλού στο Σύμπαν.

5
00:00:36,000 --> 00:00:47,000
Παρακολουθείτε το ESOcast! Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο.

6
00:00:58,000 --> 00:01:04,000
Πριν από τετρακόσια χρόνια, ο Γαλιλαίος Γαλιλέι, ήταν από τους πρώτους αστρονόμους

7
00:01:04,000 --> 00:01:11,000
που παρατήρησαν σκοτεινές ατέλειες στην επιφάνεια του Ήλιου, γνωστές σήμερα ως κηλίδες.

8
00:01:11,000 --> 00:01:19,000
Αυτό που δεν διαπίστωσε ο Γαλιλαίος τότε, ήταν ότι αυτές τα σκοτεινά σημεία, ήταν ένδειξη ότι ο Ήλιος είναι ένα μαγνητικό άστρο.

9
00:01:21,000 --> 00:01:27,000
Οι κηλίδες εμφανίζονται σκοτεινές καθώς σε αυτές τις περιοχές το ισχυρό μαγνητικό πεδίο

10
00:01:27,000 --> 00:01:30,000
περιορίζει την μεταφορά θερμότητας προς την επιφάνεια.

11
00:01:30,000 --> 00:01:35,000
Αυτή η διαδικασία κάνει τις περιοχές αυτές ψυχρότερες - και άρα εμφανίζονται πιο σκοτεινές

12
00:01:35,000 --> 00:01:38,000
από την περιβάλλουσα λαμπρή επιφάνεια.

13
00:01:39,000 --> 00:01:45,000
Καθώς οι κηλίδες εξελίσσονται, το μαγνητικό πεδίο αυξάνεται σε ισχύ και πολυπλοκότητα

14
00:01:45,000 --> 00:01:48,000
και μπερδεύεται ολοένα και περισσότερο.

15
00:01:49,000 --> 00:01:53,000
Τελικά σε κάποιες κηλίδες, το μαγνητικό πεδίο σπάει

16
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
και άμεσα, η ενέργεια που περικλείει απελευθερώνεται σε μία λαμπρή και βίαιη λάμψη.

17
00:02:00,000 --> 00:02:07,000
Αυτή η ενέργεια εκτινάσσεται στο διάστημα με την μορφή ηλιακών εκλάμψεων και ηλιακών καταιγίδων.

18
00:02:10,000 --> 00:02:16,000
Όταν κατευθύνεται προς τη Γη, η ενέργεια αυτή φτάνει ως ροή φορτισμένων σωματιδίων,

19
00:02:16,000 --> 00:02:21,000
και η περισσότερη εκτρέπεται από το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη μας.

20
00:02:21,000 --> 00:02:26,000
Όμως κάποια από τα σωματίδια διέρχονται και δημιουργούν τα υπέροχα σέλαη

21
00:02:26,000 --> 00:02:29,000
στις βόρειες και νότιες πολικές περιοχές.

22
00:02:29,000 --> 00:02:33,000
Όμως η ομορφιά τους μπορεί να σημαίνει και κίνδυνο.

23
00:02:35,000 --> 00:02:41,000
Οι ηλιακές καταιγίδες, αν είναι αρκετά ισχυρές μπορούν να προκαλέσουν γεωμαγνητικές καταιγίδες στη Γη

24
00:02:41,000 --> 00:02:50,000
ικανές να καταστρέψουν δορυφόρους, να προκαλέσουν προβλήματα στις επικοινωνίες αλλά και διακοπές του ηλεκτρικού δικτύου.

25
00:02:50,000 --> 00:02:57,000
Σε μία τεχνολογική εποχή, η απειλή αυτή αποτελεί αιτία για την μελέτη του ηλιακού μαγνητισμού.

26
00:02:59,000 --> 00:03:03,000
Ο Ήλιος δεν είναι το μοναδικό άστρο με μαγνητικό πεδίο.

27
00:03:03,000 --> 00:03:08,000
Τα περισσότερα άστρα στο Γαλαξία μας διαθέτουν κάποιας μορφής μαγνητικό πεδίο.

28
00:03:08,000 --> 00:03:15,000
Αν και δεν κατανοούμε πλήρως τις διαδικασίες δημιουργίας του μαγνητικού πεδίου του ίδιου μας του άστρου

29
00:03:15,000 --> 00:03:20,000
άλλα άστρα, σαν τον Ήλιο, αναμένεται να έχουν ανάλογα χαρακτηριστικά.

30
00:03:23,000 --> 00:03:28,000
Όμως οι διαδικασίες που δημιουργούν τα μαγνητικά πεδία σε κάποιες κατηγορίες μακρινών άστρων

31
00:03:28,000 --> 00:03:34,000
όπως αυτά τα οποία είναι πολύ θερμότερα και μεγαλύτερης μάζας από τον Ήλιο μας, ίσως διαφέρουν.

32
00:03:35,000 --> 00:03:42,000
Όμως είναι γνωστό ότι οι ηλιακές εκλάμψεις και καταιγίδες επηρεάζουν έντονα τη ζωή στη Γη.

33
00:03:42,000 --> 00:03:47,000
Μετρώντας το μαγνητικό πεδίο ενός άστρου επιτρέπει στους αστρονόμους να αξιολογήσουν

34
00:03:47,000 --> 00:03:52,000
πόσο φιλόξενος για τη ζωή θα ήταν ένας πλανήτης σε τροχιά γύρω του.

35
00:03:54,000 --> 00:04:00,000
Το μαγνητικό πεδίο ενός άστρου μπορεί να μετρηθεί με χρήση του επονομαζόμενου φαινομένου Ζέεμαν.

36
00:04:01,000 --> 00:04:07,000
Χημικά στοιχεία προκαλούν λεπτές γραμμές απορρόφησης στο φάσμα ενός άστρου.

37
00:04:07,000 --> 00:04:14,000
Όταν υπάρχει μαγνητικό πεδίο, αυτές οι γραμμές σπάνε τριάδες (ή πιο πολύπλοκες ομάδες)

38
00:04:15,000 --> 00:04:22,000
Αυτή η διάσπαση μπορεί να μετρηθεί και χρησιμοποιείται από τους αστρονόμους για τον υπολογισμό της ισχύος του μαγνητικού πεδίου.

39
00:04:22,000 --> 00:04:29,000
Όμως το φαινόμενο Ζέεμαν προκαλεί κάτι ακόμα - το αστρικό φως είναι πολωμένο.

40
00:04:29,000 --> 00:04:33,000
Αυτό το πολωμένο σήμα είναι βασική ένδειξη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους αστρονόμους

41
00:04:33,000 --> 00:04:37,000
για να εντοπίσουν ένα αστρικό μαγνητικό πεδίο.

42
00:04:39,000 --> 00:04:44,000
Τα τηλεσκόπια και τα όργανα του ESO - όπως το FORS του Very Large Telescope -

43
00:04:44,000 --> 00:04:47,000
είναι εξοπλισμένα να εντοπίζουν την πόλωση.

44
00:04:47,000 --> 00:04:52,000
Είναι ισχυρά εργαλεία με τα οποία μετρώνται αστρικά μαγνητικά πεδία.

45
00:04:53,000 --> 00:05:01,000
Ένα από αυτά είναι το HARPS - ο Υψηλής Ακρίβειας Ανιχνευτής Πλανητών Ακτινικής Ταχύτητας.

46
00:05:01,000 --> 00:05:06,000
Βρίσκεται στο παρατηρητήριο Λα Σίγια του ESO στη Χιλή.

47
00:05:07,000 --> 00:05:12,000
Το HARPS μετρά με ακρίβεια την μετατόπιση Doppler των αστρικών φασματικών γραμμών

48
00:05:12,000 --> 00:05:16,000
αναζητώντας τις αμυδρές ενδείξεις ύπαρξης εξωπλανητών.

49
00:05:16,000 --> 00:05:23,000
Όμως το HARPS μπορεί να μετρήσει και την πόλωση των φασματικών γραμμών για να εντοπίσει μαγνητικά πεδία.

50
00:05:23,000 --> 00:05:30,000
Για κάποια άστρα αυτός ο φασματογράφος μπορεί να μετρήσει χιλιάδες φασματικές γραμμές ταυτόχρονα,

51
00:05:30,000 --> 00:05:35,000
βοηθώντας στο εντοπισμό σημάτων ακόμη και από ασθενέστατα μαγνητικά πεδία.

52
00:05:36,000 --> 00:05:41,000
Παρατηρώντας αρκετές φορές ένα άστρο καθώς περιστρέφεται,

53
00:05:41,000 --> 00:05:45,000
οι επιστήμονες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις μετρήσεις πόλωσης για να δημιουργήσουν

54
00:05:45,000 --> 00:05:50,000
ακριβείς χάρτες των κηλίδων που συνδέονται με το μαγνητισμό των μακρινών άστρων.

55
00:05:51,000 --> 00:05:57,000
Τέτοιες εικόνες παραμένει αδύνατο να ληφθούν άμεσα με τα μεγάλα τηλεσκόπια,

56
00:05:57,000 --> 00:06:03,000
καθώς σχεδόν όλα τα άστρα είναι πολύ μακριά για να καταγραφούν σαν κάτι περισσότερο από φωτεινά σημεία.

57
00:06:03,000 --> 00:06:08,000
Όμως χάρη στην τεράστια ποσότητα πληροφορίας που περιέχεται στα πολωμένα σήματα,

58
00:06:08,000 --> 00:06:12,000
ανακαλύπτουμε πολλά για τα αστρικά μαγνητικά πεδία,

59
00:06:12,000 --> 00:06:17,000
αποκαλύπτοντας πολύτιμα δεδομένα που αλλιώς θα παρέμεναν άγνωστα.

60
00:06:18,000 --> 00:06:24,000
Οι αστρονόμοι έχουν βρει ότι πολλά άστρα έχουν μαγνητικά πεδία, αλλά πολύ διαφορετικά.

61
00:06:24,000 --> 00:06:31,000
Έτσι διαφορετικές διαδικασίες πρέπει να δημιουργούν και να διατηρούν τα πεδία αυτά.

62
00:06:32,000 --> 00:06:40,000
Γνωρίζουμε ότι αυτά τα μαγνητικά πεδία επηρεάζουν σημαντικά την συμπεριφορά των άστρων στη διάρκεια της ζωής τους.

63
00:06:41,000 --> 00:06:46,000
Διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις πολύπλοκες διαδικασίες δημιουργίας των άστρων.

64
00:06:46,000 --> 00:06:50,000
Και στον αντίποδα του αστρικού βίου, είναι κρίσιμα για την εξήγηση

65
00:06:50,000 --> 00:06:59,000
της παράξενης συμπεριφοράς των εκρήξεων ακτίνων-γ, των πάλσαρς και κυρίως των μαγνητικών άστρων νετρονίων (μάγκνεταρς).

66
00:07:00,000 --> 00:07:05,000
Οι αστρονόμοι τώρα μελετούν επισταμένα τα αστρικά μαγνητικά πεδία

67
00:07:05,000 --> 00:07:11,000
για να εκτιμήσουν την επίδρασή τους στην κατοικησιμότητα των βραχωδών εξωπλανητών σε τροχιά γύρω τους.

68
00:07:11,000 --> 00:07:18,000
Το μαγνητικό πεδίο ενός άστρου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το ποσό της ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια ενός πλανήτη.

69
00:07:18,000 --> 00:07:24,000
Έντονες εκλάμψεις των άστρων παράγουν υπεριώδη ακτινοβολία, επικίνδυνη

70
00:07:24,000 --> 00:07:28,000
για τις περισσότερες μορφές ζωής, πρωτόγονες και ανεπτυγμένες.

71
00:07:30,000 --> 00:07:33,000
Ο μαγνητισμός έχει επίδραση σε όλο το Σύμπαν,

72
00:07:33,000 --> 00:07:39,000
από την επιφάνεια της Γης, ως τα πιο μακρινά εκρηγνυόμενα άστρα.

73
00:07:40,000 --> 00:07:44,000
Οι μετρήσεις πόλωσης βοηθούν τους αστρονόμους να κατανοήσουν

74
00:07:44,000 --> 00:07:51,000
τα μαγνητικά χαρακτηριστικά του ίδιου μας του άστρου, αλλά και όλων των άστρων του Σύμπαντος.

75
00:07:57,000 --> 00:08:02,000
Κείμενα: ESO - Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας

