﻿1
00:00:04,366 --> 00:00:06,688
Witaj w ESOcast!

2
00:00:06,848 --> 00:00:14,604
Najnowsza nauka oraz życie za kulisami ESO, Europejskiego Obserwatorium Południowego.

3
00:00:30,427 --> 00:00:34,107
ESO zarządza trzema światowej klasy obserwatoriami w Chile.

4
00:00:35,844 --> 00:00:40,965
Astronomowie wykorzystują te teleskopy do badania obiektów nam bliskich, w Układzie Słonecznym,

5
00:00:40,965 --> 00:00:45,505
oraz tych dalekich, w najdalszych zakątkach znanego Wszechświata.

6
00:00:46,218 --> 00:00:50,746
Obserwacje teleskopami ESO doprowadziły do wielu przełomów w astronomii,

7
00:00:50,746 --> 00:00:56,737
i z czasem stały się odpowiedzialne za naprawdę niesamowite odkrycia.

8
00:00:58,852 --> 00:01:04,203
Przedstawiamy listę 10 największych jak dotąd odkryć astronomicznych ESO.

9
00:01:15,473 --> 00:01:23,634
Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu ESO odkryli najjaśniejszą jak dotąd galaktykę wczesnego Wszechświata

10
00:01:23,634 --> 00:01:29,555
i znaleźli dowody, że tworzą ją gwiazdy pierwszej generacji -

11
00:01:29,555 --> 00:01:33,292
gwiazdy, które dotychczas były tylko teoretyczne.

12
00:01:35,210 --> 00:01:41,085
Te masywne, jasne obiekty odpowiedzialne są za stworzenie pierwszych ciężkich pierwiastków w historii -

13
00:01:41,085 --> 00:01:46,495
pierwiastków niezbędnych do powstania gwiazd, które dzisiaj obserwujemy w naszym otoczeniu,

14
00:01:46,495 --> 00:01:50,930
planet, które je okrążają i życia, które znamy.

15
00:02:00,547 --> 00:02:05,726
Teleskopy ESO dowiodły, że długie rozbłyski promieniowania gamma

16
00:02:05,726 --> 00:02:12,259
związane są z eksplozjami masywnych gwiazd, tym samym rozwiązując odwieczną ich tajemnicę.

17
00:02:13,521 --> 00:02:21,044
Teleskop w La Silla był w stanie po raz pierwszy zaobserwować widzialne promieniowanie krótkiego rozbłysku promieniowania gamma,

18
00:02:21,044 --> 00:02:29,182
dowodząc, że tego typu obiekty najprawdopodobniej pochodzą ze zderzeń gwiazd neutronowych.

19
00:02:37,309 --> 00:02:45,168
Astronomowie korzystający z instrumentu HARPS w 2010 roku odkryli układ planetarny obejmujący co najmniej pięć planet,

20
00:02:45,168 --> 00:02:49,778
wokół gwiazdy podobnej do Słońca - HD 10180.

21
00:02:51,589 --> 00:02:55,443
Znaleźli także dowody wskazujące na obecność dwóch innych planet,

22
00:02:55,443 --> 00:03:02,675
z których jedna - w przypadku potwierdzenia - byłaby jedną z najmniej masywnych egzoplanet dotychczas odkrytych.

23
00:03:04,343 --> 00:03:12,135
Nowsze obserwacje i ponowna analiza danych wskazują, że wokół tej gwiazdy może być jeszcze więcej planet.

24
00:03:19,289 --> 00:03:26,196
Bardzo Duży Teleskop ESO został wykorzystany do wykrycia cząsteczek tlenku węgla w odległej galaktyce,

25
00:03:26,196 --> 00:03:29,401
widzianej ponad 11 miliardów lat temu,

26
00:03:29,401 --> 00:03:34,786
to wyczyn, którego próbowano dokonać od 25 lat.

27
00:03:35,595 --> 00:03:43,003
Dzięki temu można było precyzyjnie zmierzyć kosmiczną temperaturę w tak odległej epoce,

28
00:03:43,003 --> 00:03:48,367
a wyniki pomiarów pasują do temperatury przewidzianej przez teorię Wielkiego Wybuchu.

29
00:03:55,918 --> 00:04:02,893
Atmosfera wokół super-Ziemi po raz pierwszy została zbadana za pomocą VLT.

30
00:04:03,521 --> 00:04:07,120
Planeta znana jako GJ 1214b

31
00:04:07,120 --> 00:04:15,572
była badana podczas tranzytu na tle tarczy gwiazdy macierzystej, a część promieniowania gwiazdy przeniknęła przez atmosferę planety.

32
00:04:16,533 --> 00:04:20,841
Atmosfera składała się w większości z wody w stanie gazowym,

33
00:04:20,841 --> 00:04:24,975
lub była zdominowana przez gęste chmury lub mgły.

34
00:04:32,344 --> 00:04:39,680
Korzystając z VLT astronomowie zmierzyli wiek najstarszej znanej nam gwiazdy w Drodze Mlecznej.

35
00:04:39,680 --> 00:04:48,806
Wynik rzędu 13.2 miliardów lat oznacza, że gwiazda powstała w najwcześniejszej erze formowania się gwiazd we Wszechświecie.

36
00:04:49,700 --> 00:04:58,338
W jednej z gwiazd Drogi Mlecznej wykryto uran i użyto go do niezależnego oszacowania wieku galaktyki.

37
00:05:06,527 --> 00:05:12,053
VLT wykonał pierwsze w historii zdjęcie planety spoza Układu Słonecznego.

38
00:05:12,587 --> 00:05:20,364
Planeta o masie równej pięciu masom Jowisza orbituje wokół nieudanej gwiazdy - brązowego karła -

39
00:05:20,364 --> 00:05:26,484
w odległości równej 55 średnim odległościom Ziemi od Słońca.

40
00:05:35,500 --> 00:05:41,027
W 2014 roku ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array,

41
00:05:41,027 --> 00:05:45,368
odkryła niesamowite szczegóły formującego się układu planetarnego.

42
00:05:50,151 --> 00:05:56,409
Zdjęcia HL Tauri są najostrzejszymi zdjęciami wykonanymi w zakresie fal submilimetrowych.

43
00:05:59,033 --> 00:06:06,021
Przedstawiają formujące się planety, które sprzątają gaz i pył w dysku protoplanetarnym.

44
00:06:13,826 --> 00:06:18,446
Jeden z najważniejszych momentów w historii ESO miał miejsce gdy dwa niezależne zespoły badawcze

45
00:06:18,446 --> 00:06:23,412
w tym personel ESO, ogłosił rewolucyjne odkrycie:

46
00:06:23,412 --> 00:06:30,111
że kosmos nie tylko się rozszerza lecz jego rozszerzanie także przyspiesza.

47
00:06:30,561 --> 00:06:36,876
Odkrycia obu zespołów opierały się na obserwacjach eksplodujących gwiazd, supernowych,

48
00:06:36,876 --> 00:06:42,714
obejmujących pomiary wykonane za pomocą teleskopów ESO w La Silla oraz Paranal.

49
00:06:43,558 --> 00:06:49,340
To odkrycie zostalo nagrodzone w 2011 roku Nagrodą Nobla w fizyce.

50
00:06:58,940 --> 00:07:00,271
I w końcu....

51
00:07:00,271 --> 00:07:11,200
Kilka z flagowych teleskopów ESO zostało wykorzystanych w trwających 20 lat badaniach, których celem było uzyskanie najdokładniejszego obrazu otoczenia potwora czającego się w centrum naszej galaktyki -

52
00:07:11,200 --> 00:07:14,112
supermasywnej czarnej dziury.

53
00:07:19,486 --> 00:07:26,708
Astronomia bezustannie posuwa się do przodu, a dziesięć największych odkryć naukowych ESO wciąż się zmienia.

54
00:07:27,556 --> 00:07:32,258
Tak długo jak naukowcy będą badać Wszechświat z obserwatoriów ESO,

55
00:07:32,258 --> 00:07:36,762
czekają nas nieoczekiwane i zaskakujące odkrycia.

56
00:07:37,153 --> 00:07:45,709
Kto wie jakie ekscytujące odkrycia na nas czekają i znajdą się na tej liście w przyszłości!

57
00:07:52,610 --> 00:07:57,729
Transkrypcja: ESO, tłumaczenie: Radosław Kosarzycki

