﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:09,000
Przejrzyste nocne niebo to jeden z najpiękniejszych widoków.

2
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
Stopniowo oko przyzwyczaja się się do ciemności, źrenica poszerza się

3
00:00:13,000 --> 00:00:18,000
aby zebrać więcej światła pozwalajac nam dostrzec słabsze gwiazdy.

4
00:00:19,000 --> 00:00:23,000
Jednak nasze oko zbiera niewielką część widma światła.

5
00:00:24,000 --> 00:00:34,000
By spojrzeć znacznie głębiej, astronomowie potrzebują teleskopów o ogromnych zwierciadłach.

6
00:00:39,000 --> 00:00:40,000
To jest ESOcast!

7
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
Najnowsze badania naukowe
oraz codzienna praca

8
00:00:44,000 --> 00:00:46,000
w Europejskim Obserwatorium Południowym (ESO)

9
00:00:47,000 --> 00:00:54,000
Przekraczamy absolutne granice z naszym
gospodarzem Dr J,czyli Dr Joe Liske.

10
00:00:56,000 --> 00:00:59,000
Dlaczego astronomowię chcą mieć coraz większe teleskopy?

11
00:01:00,000 --> 00:01:02,000
Cóż, to właściwie bardzo proste!

12
00:01:02,000 --> 00:01:03,000
Są tylko dwa powody:

13
00:01:04,000 --> 00:01:07,000
Pierwszy, ponieważ im większe lustro główne teleskopu

14
00:01:07,000 --> 00:01:10,000
tym więcej światła możemy zgromadzić w jednostce czasu.

15
00:01:10,000 --> 00:01:13,000
A to oznacza możliwość obserwacji coraz słabszych obiektów.

16
00:01:14,000 --> 00:01:18,000
Drugi powód – rozdzielczość teleskopu

17
00:01:18,000 --> 00:01:22,000
czyli ostrość uzyskiwanych obrazów,

18
00:01:22,000 --> 00:01:24,000
zależy od rozmiarów głównego zwierciadła.

19
00:01:24,000 --> 00:01:28,000
Im większy teleskop, tym lepsza
jakość uzyskiwanych obrazów.

20
00:01:28,000 --> 00:01:32,000
Ale jakie są granice? Jak duży teleskop można zbudować?

21
00:01:32,000 --> 00:01:37,000
Jakie przeszkody napotykają konstruktorzy teleskopów podczas tworzenia coraz większych luster?

22
00:01:40,000 --> 00:01:43,000
Od odkrycia teleskopów odbiciowych (reflektorów),

23
00:01:43,000 --> 00:01:46,000
budowano coraz większe lustra.

24
00:01:46,000 --> 00:01:53,000
Gdy w 1977 roku rozpoczynał pracę
3,6 -metrowy teleskop ESO w LA Silla,

25
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
był typowym przykłądem klasycznej konstrukcji
największych teleskopów tamtych czasów

26
00:01:59,000 --> 00:02:07,000
Główne zwierciadło to jednolita szklana
tafla o średnicy 3,6 metra.

27
00:02:08,000 --> 00:02:16,000
Aby tak duże zwierciadło było sztywne i trwałe,
musi być grube co czyni je bardzo ciężkim:

28
00:02:16,000 --> 00:02:23,000
3,6-metrowe lustro ma około metra grubości
i waży około 11 ton!

29
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
Aby tak cieżkie zwierciadło mogło być precyzyjne,

30
00:02:28,000 --> 00:02:35,000
musiała otoczyć je ogromna, lecz perfekcyjnie wyważona struktura teleskopu.

31
00:02:35,000 --> 00:02:41,000
Konstruowano teleskopy o większych, grubszych i cięższych lustrach,

32
00:02:41,000 --> 00:02:47,000
jednak ostatecznie stało się jasne że został osiągnięty limit klaczycznej konstrukcji zwierciadeł.

33
00:02:47,000 --> 00:02:54,000
Czy konstruktorzy teleskopów musieli się poddać, porzucając marzenia o jeszcze większych przyżądach?

34
00:02:56,000 --> 00:02:58,000
Oczywiście nie.

35
00:02:58,000 --> 00:03:04,000
Jednak droga do większych i lżejszych luster
wymagała kreatywności.

36
00:03:04,000 --> 00:03:09,000
W rezultacie powstał
Teleskop Nowej Technologii ESO, w skrócie NTT.

37
00:03:09,000 --> 00:03:13,000
NTT był przwdziwie rewolucyjną kostrukcją,

38
00:03:13,000 --> 00:03:17,000
powieważ zbudowano go krozystając
z techniki nazywanej optyką aktywną.

39
00:03:17,000 --> 00:03:22,000
Przed wprowadzeniem optyki aktywnej,

40
00:03:22,000 --> 00:03:24,000
lustra teleskopów aby być stabilne
musiały być grube i cieżkie,

41
00:03:24,000 --> 00:03:29,000
ale dzięki optyce aktywnej zwierciadła mogą być elastyczne

42
00:03:29,000 --> 00:03:32,000
a dzięki temu cienkie i lekkie.

43
00:03:36,000 --> 00:03:41,000
Cienkie lustro NTT może być wyginane przez siłę grawitacji.

44
00:03:42,000 --> 00:03:52,000
Elastyczne lustro umieszczane jest na skomplikowanym, kontrolowanym komputerowo systemie wspomagania,

45
00:03:53,000 --> 00:03:57,000
który kształtuje lustro kompensując
odkształcenia zwierciadła podczas obserwacji.

46
00:03:57,000 --> 00:04:02,000
W ten sposób, przez cały czas
utrzymywana jest nawyższa jakośc obrazu.

47
00:04:05,000 --> 00:04:08,000
NTT był ogromnym sukcesem!

48
00:04:08,000 --> 00:04:15,000
Chociaż jego zwierciadło główne ma 3,6 metra średnicy, jego grubość wynosi zaledwie 24 cm.

49
00:04:16,000 --> 00:04:26,000
Nowa konstrukcja umożliwiła włamanie bariery  6-metrowej średnicy klasycznych teleskopów,
i dążenie do większych 8-metrowych luster.

50
00:04:29,000 --> 00:04:34,000
Teleskopów takie jak Bardo Duży Teleskop (VLT) ESO.

51
00:04:36,000 --> 00:04:43,000
VLT składa się z 4 teleskopów, każdy o lustrze o średnicy 8,2 metra.

52
00:04:43,000 --> 00:04:51,000
Każde z  luster ma tylko 17,5 cm grubości
i waży tylko 23 tony.

53
00:04:51,000 --> 00:04:55,000
Oczywiście, wykorzystuje się optykę aktywną.

54
00:04:55,000 --> 00:05:02,000
Kształ luster jest kontrolowany przez 150 osiowych siłowników

55
00:05:03,000 --> 00:05:11,000
Dzięki najnowszym technologiom, VLT dostarcza
zdjęć o niewiarygodnej jakości.

56
00:05:14,000 --> 00:05:22,000
Jednak jednolite, 8-metrowe lustro jest ostateczną granicą, mocowania, transportu i utrzymania zwierciadła.

57
00:05:22,000 --> 00:05:26,000
Aby zbudować jeszcze większe teleskopy możemy jedynie

58
00:05:26,000 --> 00:05:33,000
podzielić lustro główne na pojedyncze elementy
nazywane segmentami.

59
00:05:33,000 --> 00:05:42,000
Idea segmentowego lustra głównego pozwoliła astronomom
i inżynierom skonstruować naprawdę ogromne teleskopy.

60
00:05:42,000 --> 00:05:46,000
Teleskopy takie jak przyszły
Europejski Ekstremalnie Duży Teleskop (E-ELT)

61
00:05:46,000 --> 00:05:50,000
będący aktualnie we wczesnym stadium budowy.

62
00:05:53,000 --> 00:06:00,000
E-ELT otrzyma gigantyczne 39-metrowe lustro główne.

63
00:06:00,000 --> 00:06:06,000
Lustro będzie składać się
z 789 pojedyńczych heksagonalnych segmentów,

64
00:06:06,000 --> 00:06:11,000
każdy o wielkości 1.4 metra i tylko 5 cm grubości.

65
00:06:11,000 --> 00:06:16,000
Każdy segment i jego położenie wględem sasiednich segmentów

66
00:06:16,000 --> 00:06:20,000
jest kontrolowany komputerowo przez system optyki aktywnej

67
00:06:20,000 --> 00:06:26,000
aby utrzymać idealny kszałt całego lustra i jego niezwykłą precyzję powierzchni.

68
00:06:26,000 --> 00:06:35,000
Zwierciadło głowne daje 978 metrów kwadratowych powierzchni zbierającej światło,

69
00:06:35,000 --> 00:06:42,000
co pozwoli na zebranie 15 razy więcej światła niż jakikolwiek istniejący teleskop.

70
00:06:44,000 --> 00:06:46,000
Ze swoim 39-metrowym lustrem,

71
00:06:46,000 --> 00:06:54,000
E-ELT będzie największym teleskopem optycznym i bliskiej podczerwieni na świecie.

72
00:06:54,000 --> 00:06:58,000
Nie tylko po powstaniu ale również przez kolejne dekady.

73
00:06:58,000 --> 00:07:04,000
Jestem jednak pewien, że to nie zatyrzma inżynierów przed szukaniem możliwości budowy jeszcze większych teleskopów.

74
00:07:04,000 --> 00:07:08,000
Kto wie jaka bariera wielkości zostanie pokonana w przyszłości?

75
00:07:08,000 --> 00:07:11,000
Dr J, żegnam z ESOcast.

76
00:07:11,000 --> 00:07:14,000
Dołączcie do mnie następnym razem w kolejnej kosmicznej przygodzie.

77
00:07:29,000 --> 00:07:34,000
Transkrypcja: ESO; Tłumaczenie: Aleksandra Hamanowicz,

