﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:09,000
Ο καθαρός νυχτερινός ουρανός μας προσφέρει μία πανέμορφη θέα στη φύση.

2
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
Το ανθρώπινο μάτι προσαρμόζεται στο σκοτάδι και η κόρη διαστέλλεται

3
00:00:13,000 --> 00:00:18,000
για να συλλέξει περισσότερο φως και να μπορέσει να διακρίνει τα πιο αμυδρά άστρα.

4
00:00:19,000 --> 00:00:23,000
Όμως η δυνατότητα συλλογής φωτός του ανθρώπινου ματιού είναι ελάχιστη.

5
00:00:24,000 --> 00:00:34,000
Για να διεισδύσουν βαθύτερα στο νυχτερινό ουρανό οι αστρονόμοι χρειάζονται τηλεσκόπια με τεράστια πρωτεύοντα κάτοπτρα.

6
00:00:39,000 --> 00:00:40,000
Παρακολουθείτε το ESOcast!

7
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO,

8
00:00:44,000 --> 00:00:46,000
το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο.

9
00:00:47,000 --> 00:00:54,000
Εξερευνούμε τα όρια του Σύμπαντος με ξεναγό τον Δρ. Τζέι ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε.

10
00:00:56,000 --> 00:00:59,000
Γιατί οι αστρονόμοι θέλουν ολοένα και μεγαλύτερα τηλεσκόπια;

11
00:01:00,000 --> 00:01:02,000
Είναι πολύ απλό!

12
00:01:02,000 --> 00:01:03,000
Υπάρχουν μόνο δύο λόγοι:

13
00:01:04,000 --> 00:01:07,000
Ο κύριος λόγος είναι ότι όσο μεγαλύτερο είναι το πρωτεύον κάτοπτρο του τηλεσκοπίου,

14
00:01:07,000 --> 00:01:10,000
τόσο περισσότερο φως μπορεί να συλλέξει ανά μονάδα χρόνου.

15
00:01:10,000 --> 00:01:13,000
Και αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να παρατηρούμε όλο και πιο ασθενή αντικείμενα.

16
00:01:14,000 --> 00:01:18,000
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η διακριτική ικανότητα του τηλεσκοπίου,

17
00:01:18,000 --> 00:01:22,000
δηλαδή η ευκρίνεια των εικόνων που λαμβάνονται από το τηλεσκόπιο

18
00:01:22,000 --> 00:01:24,000
εξαρτάται από το μέγεθος του πρωτεύοντος κατόπτρου.

19
00:01:24,000 --> 00:01:28,000
Όσο μεγαλύτερο το τηλεσκόπιο, τόσο πιο ευκρινείς οι εικόνες που παράγει.

20
00:01:28,000 --> 00:01:32,000
Ποιά είναι όμως τα όρια; Πόσο μεγάλο μπορεί να είναι ένα τηλεσκόπιο;

21
00:01:32,000 --> 00:01:37,000
Και ποιές είναι οι προκλήσεις που συναντούν οι κατασκευαστές τηλεσκοπίων για την παραγωγή ολοένα και μεγαλύτερων κατόπτρων;

22
00:01:40,000 --> 00:01:43,000
Από την εφεύρεση του κατοπτρικού τηλεσκοπίου,

23
00:01:43,000 --> 00:01:46,000
τα κάτοπτρα γίνονται ολοένα και μεγαλύτερα.

24
00:01:46,000 --> 00:01:53,000
Όταν το τηλεσκόπιο των 3,6 μέτρων του ESO στη Λα Σίγια ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1977

25
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
αποτελούσε τυπικό παράδειγμα κλασσικού σχεδιασμού των μεγαλύτερων τηλεσκοπίων εκείνης της περιόδου.

26
00:01:59,000 --> 00:02:07,000
Το πρωτεύον κάτοπτρο αποτελούνταν από ένα ενιαίο γυάλινο δίσκο με διάμετρο 3,6 μέτρων.

27
00:02:08,000 --> 00:02:16,000
Για να κατασκευαστεί ένας τόσο μεγάλος καθρέπτης, συμπαγής και άκαμπτος, πρέπει να είναι σχετικά παχύς - που σημαίνει και πολύ βαρύς:

28
00:02:16,000 --> 00:02:23,000
Το 3,6 μέτρων κάτοπτρο έχει πάχος περίπου μισό μέτρο και ζυγίζει περίπου 11 τόνους!

29
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
Για να μπορεί να στηριχθεί με ακρίβεια ένας τόσο βαρύς φακός,

30
00:02:28,000 --> 00:02:35,000
μία ογκώδης, αλλά και ακριβώς ισορροπημένη βάση στήριξης έπρεπε να κατασκευαστεί γύρω του.

31
00:02:35,000 --> 00:02:41,000
Τηλεσκόπια με ακόμα μεγαλύτερα, παχύτερα και άρα βαρύτερα κάτοπτρα έχουν κατασκευαστεί,

32
00:02:41,000 --> 00:02:47,000
όμως τελικά έγινε προφανές ότι είχαμε πλέον φτάσει στο όριο του κλασικού σχεδιασμού.

33
00:02:47,000 --> 00:02:54,000
Έπρεπε οι κατασκευαστές τηλεσκοπίων να παραιτηθούν και να σταματήσουν να οραματίζονται μεγαλύτερα τηλεσκόπια;

34
00:02:56,000 --> 00:02:58,000
Φυσικά όχι.

35
00:02:58,000 --> 00:03:04,000
Όμως η κατασκευή μεγαλύτερων και ελαφρύτερων κατόπτρων απαιτούσε καινοτόμο σχεδιασμό.

36
00:03:04,000 --> 00:03:09,000
Το αποτέλεσμα ήταν το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας του ESO (New Technology Telescope ή NTT).

37
00:03:09,000 --> 00:03:13,000
Το NTT ήταν ένα πραγματικά επαναστατικό τηλεσκόπιο για την εποχή της κατασκευής του,

38
00:03:13,000 --> 00:03:17,000
καθώς ενσωμάτωνε ένα σύστημα που ονομάζεται προσαρμοζόμενα οπτικά.

39
00:03:17,000 --> 00:03:22,000
Πριν την ανακάλυψη των ενεργών οπτικών, τα τηλεσκοπικά κάτοπτρα έπρεπε να είναι παχιά,

40
00:03:22,000 --> 00:03:24,000
και κατά συνέπεια βαριά ώστε να είναι άκαμπτα,

41
00:03:24,000 --> 00:03:29,000
όμως με τα ενεργά οπτικά, τα κάτοπτρα μπορούσαν πλέον να είναι εύκαμπτα

42
00:03:29,000 --> 00:03:32,000
και άρα σχετικά ελαφριά και λεπτά.

43
00:03:36,000 --> 00:03:41,000
Το λεπτό κάτοπτρο του NTT λύγιζε εύκολα λόγω της βαρύτητας.

44
00:03:42,000 --> 00:03:52,000
Με τα ενεργά οπτικά, το εύκαμπτο κάτοπτρο τοποθετείται σε ένα πολύπλοκο σύστημα στήριξης με ελεγχόμενα από υπολογιστή έμβολα (actuators) που μεταβάλουν το σχήμα του κατόπτρου,

45
00:03:53,000 --> 00:03:57,000
διορθώνοντας τις παραμορφώσεις του κατόπτρου στη διάρκεια των παρατηρήσεων.

46
00:03:57,000 --> 00:04:02,000
Με αυτό το τρόπο, λαμβάνονται πάντα εικόνες με τη καλύτερη δυνατή ποιότητα.

47
00:04:05,000 --> 00:04:08,000
Το NTT ήταν τρομερά επιτυχημένο!

48
00:04:08,000 --> 00:04:15,000
αν και το πρωτεύον κάτοπτρο διαμέτρου 3,6 μέτρων είχε πάχος μόλις 24 εκατοστών.

49
00:04:16,000 --> 00:04:26,000
Η νέα σχεδίαση του κατόπτρου του επέτρεψε να υπερβούμε το όριο των 6 μέτρων των κλασικών τηλεσκοπίων και να προχωρήσουμε σε κλίμακες της τάξης των 8 μέτρων.

50
00:04:29,000 --> 00:04:34,000
Τηλεσκόπια όπως το Very Large Telescope, ή VLT του ESO.

51
00:04:36,000 --> 00:04:43,000
Το VLT αποτελείται από τέσσερα τηλεσκόπια με πρωτεύον κάτοπτρο 8,2 μέτρων το καθένα.

52
00:04:43,000 --> 00:04:51,000
Κάθε κάτοπτρο είχε πάχος μόλις 17,5 εκ. και ζύγιζε μόλις 23 τόνους.

53
00:04:51,000 --> 00:04:55,000
Φυσικά, τα ενεργά οπτικά παίζουν σημαντικό ρόλο εδώ.

54
00:04:55,000 --> 00:05:02,000
Το σχήμα του κατόπτρου μεταβάλλεται ενεργά με τη χρήση 150 εμβόλων.

55
00:05:03,000 --> 00:05:11,000
Χρησιμοποιώντας την τελευταία τεχνολογία, το VLT παράγει εικόνες εξαιρετικής ποιότητας.

56
00:05:14,000 --> 00:05:22,000
Όμως ένας συμπαγές, ενιαίο κάτοπτρο 8 μέτρων, είναι το όριο που μπορούμε να διαχειριστούμε, να μεταφέρουμε και να συντηρήσουμε.

57
00:05:22,000 --> 00:05:26,000
Για να μπορέσουμε να κατασκευάσουμε τηλεσκόπια με μεγαλύτερη επιφάνεια συλλογής φωτός,

58
00:05:26,000 --> 00:05:33,000
δεν υπάρχει άλλη επιλογή από τη σύνθεση ενός μεγάλου  κατόπτρου από μικρότερα τμήματα.

59
00:05:33,000 --> 00:05:42,000
Αυτή η σχεδίαση του σύνθετου πρωτεύοντος κατόπτρου επέτρεψε στους αστρονόμους και τους μηχανικούς να σχεδιάσουν πραγματικά γιγάντια τηλεσκόπια.

60
00:05:42,000 --> 00:05:46,000
Τηλεσκόπια όπως το μελλοντικό European Extremely Large Telescope,

61
00:05:46,000 --> 00:05:50,000
το οποίο βρίσκεται στο πρώτο στάδιο της κατασκευής του.

62
00:05:53,000 --> 00:06:00,000
Το E-ELT θα διαθέτει ένα γιγάντιο πρωτεύον κάτοπτρο διαμέτρου 39 μέτρων.

63
00:06:00,000 --> 00:06:06,000
Θα αποτελείται από 798 ξεχωριστά εξάγωνα τμήματα,

64
00:06:06,000 --> 00:06:11,000
πλάτους περίπου 1,4 μέτρων και πάχους μόλις 5 εκ.

65
00:06:11,000 --> 00:06:16,000
Κάθε τμήμα και η θέση του σε σχέση με τα γειτονικά του τμήματα

66
00:06:16,000 --> 00:06:20,000
ελέγχονται με υπολογιστή από το σύστημα ενεργών οπτικών

67
00:06:20,000 --> 00:06:26,000
διατηρώντας έτσι τέλεια το σχήμα του πρωτεύοντος κατόπτρου και την εξαιρετική ακρίβεια της επιφανείας του.

68
00:06:26,000 --> 00:06:35,000
Συνολικά, το πρωτεύον κάτοπτρο θα διαθέτει επιφάνεια συλλογής φωτός έκτασης 978 τ.μ.

69
00:06:35,000 --> 00:06:42,000
η οποία θα συλλέγει περίπου 15 φορές περισσότερο φως από οποιοδήποτε σύγχρονο τηλεσκόπιο.

70
00:06:44,000 --> 00:06:46,000
Με το πρωτεύον κάτοπτρο των 39 μέτρων,

71
00:06:46,000 --> 00:06:54,000
το European Extremely-Large Telescope θα αποτελεί το μεγαλύτερο κατά πολύ, τηλεσκόπιο στο ορατό και το εγγύς υπέρυθρο.

72
00:06:54,000 --> 00:06:58,000
Και όχι μόνο κατά το χρόνο ολοκλήρωσής του αλλά και για δεκαετίες μετά.

73
00:06:58,000 --> 00:07:04,000
Όμως είμαι σίγουρος ότι αυτό δε θα εμποδίσει τους μηχανικούς να αναζητούν τρόπους κατασκευής ακόμη μεγαλύτερων τηλεσκοπίων.

74
00:07:04,000 --> 00:07:08,000
Ποιός ξέρει ποιό όριο μεγέθους θα ξεπεράσουμε στο μέλλον;

75
00:07:08,000 --> 00:07:11,000
Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει αυτό το επεισόδιο.

76
00:07:11,000 --> 00:07:14,000
Θα τα πούμε την επόμενη φορά για μία ακόμη κοσμική περιπέτεια.

77
00:07:29,000 --> 00:07:34,000
Κείμενα: ESO. Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας

