﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:09,000
Astronomowie wiedzą, że poza Układem Słonecznym planety występują powszechne.

2
00:00:10,000 --> 00:00:15,000
Jednak planety te  trudno dostrzec a jeszcze trudniej badać.

3
00:00:16,000 --> 00:00:19,000
Na szczęście, istnieje sprytny sposób

4
00:00:19,000 --> 00:00:22,000
pozwalający na oddzielenie nikłej poświaty planety

5
00:00:22,000 --> 00:00:25,000
od oślepiającego blasku jej rodzimej gwiazdy

6
00:00:26,000 --> 00:00:31,000
poprzez badanie polaryzacji światła odbitego od powierzchni planety.

7
00:00:33,000 --> 00:00:39,000
Ta metoda pozwoli w w przyszłości instrumentom ESO na VLT (Bardzo Duży Teleskop) w Chile

8
00:00:39,000 --> 00:00:43,000
oraz E-ELT (Europejski Ekstremalnie Duży Teleskop)

9
00:00:43,000 --> 00:00:46,000
dostrzec dotąd niewidzialne planety

10
00:00:46,000 --> 00:00:51,000
a nawet poszukiwać śladów życia poza Układem Słonecznym.

11
00:00:56,000 --> 00:00:58,000
To jest ESOcast!

12
00:00:59,000 --> 00:01:02,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO -

13
00:01:02,000 --> 00:01:05,000
Europejskim Obserwatorium Południowym

14
00:01:05,000 --> 00:01:08,000
Przekraczamy absolutne granice z naszym gospodarzem Dr J,

15
00:01:08,000 --> 00:01:12,000
czyli Dr Joe Liske

16
00:01:13,000 --> 00:01:18,000
W tym odcinku ESOcast, porozmawiamy o wyjątkowej własności światła

17
00:01:18,000 --> 00:01:22,000
którą możemy wykorzystać do odkrywania planet pozasłonecznych.

18
00:01:23,000 --> 00:01:28,000
Opowiemy również o potężnym nowym instrumencie
który będzie badał tę cechę

19
00:01:28,000 --> 00:01:30,000
łowca planet SPHERE

20
00:01:30,000 --> 00:01:35,000
który zostanie zamontowany na VLT
(Bardzo Duży Teleskop) na początku 2014 roku.

21
00:01:39,000 --> 00:01:42,000
Światło jest falą elektromagnetyczną.

22
00:01:44,000 --> 00:01:49,000
Zazwyczaj płaszczyzna zawierająca falę świetlną jest skierowana przypadkowo

23
00:01:49,000 --> 00:01:53,000
jednak czasami, gdy jeden z kierunków jest wyróżniony,

24
00:01:53,000 --> 00:01:56,000
mówimy, że światło jest spolaryzowane.

25
00:01:56,000 --> 00:02:01,000
Kilka teleskopów ESO może mierzyć tą polaryzację

26
00:02:01,000 --> 00:02:06,000
dając niezwykłe możliwości znalezienia i badania odległych obiektów,

27
00:02:06,000 --> 00:02:10,000
w tym planet pozasłonecznych.

28
00:02:14,000 --> 00:02:16,000
Wybierz jedną z gwiazd na niebie.

29
00:02:16,000 --> 00:02:20,000
Jest szansa, że jest obiega ją kilka planet.

30
00:02:21,000 --> 00:02:25,000
Jedna z nich może być nawet podobna do Ziemi.

31
00:02:26,000 --> 00:02:31,000
Jednak planety te giną w jasnym blasku swojej gwiazdy,

32
00:02:31,000 --> 00:02:34,000
ponieważ są ponad miliard razy słabsze.

33
00:02:37,000 --> 00:02:42,000
Na szczęście, możemy wykorzystać polaryzację do wydobycia nikłego światła

34
00:02:42,000 --> 00:02:46,000
planet z oślepiającej poświaty jej gwiazdy.

35
00:02:46,000 --> 00:02:49,000
Jak to działa?

36
00:02:49,000 --> 00:02:54,000
Zazwyczaj, światło które dociera do nas z planety jest właściwie odbitym światłem gwiazdy

37
00:02:54,000 --> 00:02:57,000
rozproszonym w atmosferze planety.

38
00:02:57,000 --> 00:03:02,000
Rozpraszanie powoduje polaryzację światła

39
00:03:02,000 --> 00:03:05,000
podobnie jak w przypadku światła pochodzącego z niebieskiego, ziemskiego nieba.

40
00:03:05,000 --> 00:03:08,000
Możemy wykryć tę polaryzacje

41
00:03:08,000 --> 00:03:11,000
to znaczy, wyróżnione ułożenie się światła

42
00:03:11,000 --> 00:03:14,000
spowodowane rozpraszaniem w atmosferze planety

43
00:03:14,000 --> 00:03:18,000
używając najnowocześniejszych instrumentów na ogromnych teleskopach.

44
00:03:21,000 --> 00:03:23,000
Taki instrument,

45
00:03:23,000 --> 00:03:25,000
nazwany SPHERE,

46
00:03:25,000 --> 00:03:31,000
został już zbudowany
i zostanie zainstalowany na VLT w 2014 roku.

47
00:03:33,000 --> 00:03:36,000
SPHERE będzie wykonywał zdjęcia egzoplanet.

48
00:03:36,000 --> 00:03:39,000
Łącząc polarymetrię

49
00:03:39,000 --> 00:03:43,000
z innymi metodami tłumienia przytłaczającego światła gwiazdy,

50
00:03:43,000 --> 00:03:47,000
pozwoli na pochwycenie nikłego światła orbitującej planety

51
00:03:47,000 --> 00:03:51,000
i jego dalsze badanie.

52
00:03:54,000 --> 00:03:59,000
Głównym wymogiem jest posiadanie ogromnego teleskopu,
takiego jak VLT

53
00:03:59,000 --> 00:04:01,000
pozwalającego, zasadniczo

54
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
otrzymać zdjęcia na tyle ostre

55
00:04:03,000 --> 00:04:08,000
aby możliwe było uchwycenie planety w pobliżu gwiazdy.

56
00:04:09,000 --> 00:04:13,000
Jednak ziemska atmosfera rozmazuje obraz,

57
00:04:13,000 --> 00:04:18,000
potrzebujemy więc również inteligentnego systemu optycznego - optyki adaptatywnej

58
00:04:18,000 --> 00:04:22,000
aby maksymalnie zneutralizować te zaburzenia

59
00:04:22,000 --> 00:04:26,000
i połączyć większość światła gwiazdy w jedną, jasną plamę.

60
00:04:27,000 --> 00:04:32,000
Centrum tej jasnej plamy zostaje wycięte przez wprowadzenie przesłony

61
00:04:32,000 --> 00:04:37,000
zapobiegającej tłumieniu światła pobliskiego, słabego obiektu.

62
00:04:38,000 --> 00:04:43,000
Pomimo wszystkich tych sztuczek, pozostaje poświata gwiazdy-

63
00:04:43,000 --> 00:04:46,000
wciąż jaśniejsza od planety której szukamy.

64
00:04:47,000 --> 00:04:51,000
Jednak, ta poświata jest niespolaryzowana

65
00:04:51,000 --> 00:04:55,000
podczas gdy światło planet jest zazwyczaj spolaryzowane.

66
00:04:58,000 --> 00:05:00,000
Nowy instrument SPHERE

67
00:05:00,000 --> 00:05:04,000
będzie w stanie wyłuskać słaby, spolaryzowany sygnał planety

68
00:05:04,000 --> 00:05:06,000
z niespolaryzowanego gwiezdnego halo.

69
00:05:06,000 --> 00:05:09,000
Ta sztuczka - wraz z kilkoma innymi -

70
00:05:09,000 --> 00:05:15,000
pozwoli SPHERE na wykonywanie zdjęć planet pozasłonecznych wielkości Jowisza.

71
00:05:18,000 --> 00:05:23,000
Nie chcemy jednak uzyskiwać  zdjęć tylko dużych egzoplanet,

72
00:05:23,000 --> 00:05:28,000
ale również dotrzeć do mniejszych, skalistych obiektów bliższych swoim gwiazdom.

73
00:05:28,000 --> 00:05:31,000
Aby tego dokonać potrzebujemy ZNACZNIE większych teleskopów

74
00:05:31,000 --> 00:05:36,000
które zbierają znacznie więcej światła i zapewniają jeszcze wyraźniejsze zdjęcia

75
00:05:36,000 --> 00:05:42,000
jak 39-metrowy Europejski Ekstremalnie Duży Teleskop
czyli E-ELT

76
00:05:42,000 --> 00:05:48,000
Ten ogromny instrument będzie wyposażony w detektory egzoplanet nowej generacji.

77
00:05:50,000 --> 00:05:56,000
Nowe instrumenty będą używały tych samych,
lecz udoskonalonych technik co SPHERE.

78
00:05:56,000 --> 00:06:00,000
Używając polarymetrii, oraz innych metod,

79
00:06:00,000 --> 00:06:03,000
astronomowie będą w stanie sfotografować skaliste planety

80
00:06:03,000 --> 00:06:07,000
w strefach sprzyjających życiu wokół innych gwiazd.

81
00:06:07,000 --> 00:06:12,000
Spolaryzowany sygnał może również dostarczyć astronomom ważnych wskazówek

82
00:06:12,000 --> 00:06:16,000
o istnieniu na planecie chmur i oceanów ciekłej wody.

83
00:06:17,000 --> 00:06:20,000
Dla dużych planet podobnych do Jowisza

84
00:06:20,000 --> 00:06:24,000
badanie światła powinno być możliwe na tyle szczegółowo

85
00:06:24,000 --> 00:06:27,000
abyśmy mogli przekonać się jak te planety właściwie wyglądają.

86
00:06:28,000 --> 00:06:33,000
Absolutnym celem jest znalezienie pewnego dnia oznak życia

87
00:06:33,000 --> 00:06:36,000
na planetach poza Układem Słonecznym

88
00:06:36,000 --> 00:06:42,000
poprzez odkrycie tlenu, lub typowych
zielonych śladów wegetacji.

89
00:06:47,000 --> 00:06:52,000
Oglądanie egzoplanet w świetle spolaryzowanym może okazać się kluczem

90
00:06:52,000 --> 00:06:56,000
do odkrycia pierwszych oznak pozaziemskiego życia.

91
00:06:57,000 --> 00:07:00,000
Dr J, żegnam z ESOcast.

92
00:07:00,000 --> 00:07:03,000
Dołączcie do mnie następnym razem w kolejnej kosmicznej przygodzie.

93
00:07:12,000 --> 00:07:15,000
Transkrypcja: Phillip Keane

94
00:07:15,000 --> 00:07:18,000
Tłumaczenie: Aleksandra Hamanowicz

