﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:09,000
Οι αστρονόμοι γνωρίζουν ότι πλανήτες γύρω από άλλα άστρα πέρα από το ηλιακό μας σύστημα, αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο.

2
00:00:10,000 --> 00:00:15,000
Όμως οι πλανήτες αυτοί είναι δύσκολα ορατοί ενώ ακόμη δυσκολότερη είναι η μελέτη τους.

3
00:00:16,000 --> 00:00:19,000
Ευτυχώς, υπάρχει ένα έξυπνο τέχνασμα

4
00:00:19,000 --> 00:00:22,000
με το οποίο μπορούμε να ξεχωρίσουμε το αμυδρό φως ενός πλανήτη

5
00:00:22,000 --> 00:00:25,000
μέσα από την εκτυφλωτική λάμψη του μητρικού του άστρου.

6
00:00:26,000 --> 00:00:31,000
εκμεταλλευόμενοι τη πόλωση του φωτός που ανακλάται από τον πλανήτη.

7
00:00:33,000 --> 00:00:39,000
Αυτή η μέθοδος θα επιτρέψει σε μελλοντικά όργανα του Very Large Telescope του ESO στη Χιλή,

8
00:00:39,000 --> 00:00:43,000
και του European Extremely Large Telescope,

9
00:00:43,000 --> 00:00:46,000
να παρατηρήσουν τους αλλιώς αόρατους πλανήτες

10
00:00:46,000 --> 00:00:51,000
και ακόμη να αναζητήσουν σημεία ζωής πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

11
00:00:56,000 --> 00:00:58,000
Παρακολουθείτε το ESOcast!

12
00:00:59,000 --> 00:01:02,000
Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO,

13
00:01:02,000 --> 00:01:05,000
το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο.

14
00:01:05,000 --> 00:01:08,000
εξερευνούμε τα όρια του Σύμπαντος με τον Δρ. Τζέι

15
00:01:08,000 --> 00:01:12,000
ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε.

16
00:01:13,000 --> 00:01:18,000
Σε αυτό το επεισόδιο θα μιλήσουμε για ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό του φωτός

17
00:01:18,000 --> 00:01:22,000
και πώς μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε στον εντοπισμό πλανητών γύρω από άλλα άστρα.

18
00:01:23,000 --> 00:01:28,000
Και θα μιλήσουμε για ένα πανίσχυρο νέο όργανο που θα εκμεταλλευτεί αυτή την ιδιότητα:

19
00:01:28,000 --> 00:01:30,000
τον ανιχνευτή πλανητών SPHERE

20
00:01:30,000 --> 00:01:35,000
το οποίο θα εγκατασταθεί στο Very Large Telescope του ESO στις αρχές του 2014.

21
00:01:39,000 --> 00:01:42,000
Το φως είναι ηλεκτρομαγνητικό κύμα.

22
00:01:44,000 --> 00:01:49,000
Συνήθως το επίπεδο ενός φωτεινού κύματος  βρίσκεται σε οποιαδήποτε διεύθυνση,

23
00:01:49,000 --> 00:01:53,000
όμως μερικές φορές μία διεύθυνση είναι πιο πιθανή από άλλες

24
00:01:53,000 --> 00:01:56,000
και τότε λέμε ότι το φως είναι πολωμένο.

25
00:01:56,000 --> 00:02:01,000
Αρκετά από τα τηλεσκόπια του ESO μπορούν να μετρήσουν τη πόλωση

26
00:02:01,000 --> 00:02:06,000
προσφέροντας εντυπωσιακές δυνατότητες αναζήτησης και μελέτης μακρινών αντικειμένων,

27
00:02:06,000 --> 00:02:10,000
συμπεριλαμβανομένων πλανητών γύρω από τα μητρικά τους άστρα.

28
00:02:14,000 --> 00:02:16,000
Ας πάρουμε ένα οποιοδήποτε άστρο στον ουρανό.

29
00:02:16,000 --> 00:02:20,000
Είναι πιθανό πως φιλοξενεί αρκετούς πλανήτες.

30
00:02:21,000 --> 00:02:25,000
Ένας από αυτούς μπορεί να είναι και παρόμοιος με τη Γη.

31
00:02:26,000 --> 00:02:31,000
Όμως αυτοί οι πλανήτες είναι πολύ δύσκολα ορατοί μέσα από τη λάμψη του άστρου

32
00:02:31,000 --> 00:02:34,000
καθώς είναι περίπου ένα δις φορές αμυδρότεροι.

33
00:02:37,000 --> 00:02:42,000
Ευτυχώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη πόλωση για να διαχωρίσουμε το πολύ ασθενές φως

34
00:02:42,000 --> 00:02:46,000
του πλανήτη από αυτό του μητρικού άστρου.

35
00:02:46,000 --> 00:02:49,000
Πώς γίνεται αυτό;

36
00:02:49,000 --> 00:02:54,000
Σε πολλές περιπτώσεις το φως που λαμβάνουμε από το πλανήτη είναι ανακλώμενο αστρικό φως

37
00:02:54,000 --> 00:02:57,000
το οποίο διαθλάται μέσα στην ατμόσφαιρα του πλανήτη.

38
00:02:57,000 --> 00:03:02,000
Η διαδικασία διάθλασης παράγει πολωμένο φως όπως ακριβώς το φως

39
00:03:02,000 --> 00:03:05,000
που προέρχεται από το γαλανό ουρανό της Γης.

40
00:03:05,000 --> 00:03:08,000
Μπορούμε να εντοπίσουμε την πόλωση,

41
00:03:08,000 --> 00:03:11,000
δηλαδή το κυρίαρχο επίπεδο ταλάντωσης του φωτός

42
00:03:11,000 --> 00:03:14,000
που προκλήθηκε από τη διάθλαση μέσα στη πλανητική ατμόσφαιρα,

43
00:03:14,000 --> 00:03:18,000
χρησιμοποιώντας τα προηγμένα συστήματα των μεγάλων τηλεσκοπίων.

44
00:03:21,000 --> 00:03:23,000
Ένα τέτοιο όργανο

45
00:03:23,000 --> 00:03:25,000
- με το όνομα SPHERE -

46
00:03:25,000 --> 00:03:31,000
κατασκευάστηκε και θα εγκατασταθεί στο Very Large Telescope του ESO το 2014.

47
00:03:33,000 --> 00:03:36,000
Το SPHERE θα λαμβάνει εικόνες εξωπλανητών.

48
00:03:36,000 --> 00:03:39,000
Θα συνδυάζει τη πολωσιμετρία

49
00:03:39,000 --> 00:03:43,000
με άλλες μεθόδους για να αφαιρεί το έντονο φως του άστρου

50
00:03:43,000 --> 00:03:47,000
και θα επιτρέπει στο ιδιαίτερα αμυδρό φως των πλανητών σε τροχιά γύρω από αυτό

51
00:03:47,000 --> 00:03:51,000
να καταγράφεται και να μελετάται.

52
00:03:54,000 --> 00:03:59,000
Πρώτα απαιτείται ένα μεγάλο τηλεσκόπιο σαν το VLT,

53
00:03:59,000 --> 00:04:01,000
ικανό κατ' αρχήν

54
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
να λάβει εικόνες αρκετά ευκρινείς

55
00:04:03,000 --> 00:04:08,000
ώστε να μπορούμε να εντοπίσουμε πλανήτες κοντά στο άστρο.

56
00:04:09,000 --> 00:04:13,000
Όμως η ατμόσφαιρα της Γης αλλοιώνει τις εικόνες,

57
00:04:13,000 --> 00:04:18,000
κι έτσι χρειαζόμαστε ένα έξυπνο οπτικό σύστημα - τα προσαρμοζόμενα οπτικά -

58
00:04:18,000 --> 00:04:22,000
για να αφαιρέσουμε τη παραμόρφωση κατά το δυνατό

59
00:04:22,000 --> 00:04:26,000
και να αναδείξει το περισσότερο αστρικό φως σε ένα φωτεινό σημείο.

60
00:04:27,000 --> 00:04:32,000
Στη συνέχεια το κέντρο αυτού του λαμπρού σημείου αποκόπτεται χρησιμοποιώντας μία μάσκα

61
00:04:32,000 --> 00:04:37,000
στη φωτεινή δέσμη ώστε να μην επικαλύπτει τα αμυδρότερα αντικείμενα γύρω του.

62
00:04:38,000 --> 00:04:43,000
Όμως παρόλες αυτές τις τεχνικές παραμένει μία άλως αστρικού φωτός -

63
00:04:43,000 --> 00:04:46,000
πολύ λαμπρότερη από τους πλανήτες τους οποίους αναζητούμε.

64
00:04:47,000 --> 00:04:51,000
Η άλως αυτή όμως δεν είναι πολωμένη,

65
00:04:51,000 --> 00:04:55,000
ενώ το φως των πλανητών είναι εν γένει πολωμένο.

66
00:04:58,000 --> 00:05:00,000
Το νέο όργανο SPHERE

67
00:05:00,000 --> 00:05:04,000
θα μπορεί να διαχωρίσει το ασθενές σήμα πολωμένου φωτός ενός πλανήτη

68
00:05:04,000 --> 00:05:06,000
από τη μη πολωμένη αστρική άλω.

69
00:05:06,000 --> 00:05:09,000
Αυτή η τεχνική - μαζί με αρκετές άλλες -

70
00:05:09,000 --> 00:05:15,000
θα επιτρέψει στο SPHERE να λάβει εικόνες από πλανήτες  όπως ο Δίας γύρω από άλλα άστρα.

71
00:05:18,000 --> 00:05:23,000
Όμως, δε θέλουμε απλά να λάβουμε εικόνες από μεγάλους εξωπλανήτες,

72
00:05:23,000 --> 00:05:28,000
θέλουμε να βρούμε και τους μικρότερους βραχώδεις πλανήτες κοντά στο μητρικό τους άστρο.

73
00:05:28,000 --> 00:05:31,000
Όμως για να το καταφέρουμε αυτό θα χρειαστούμε ένα ΠΟΛΥ μεγαλύτερο τηλεσκόπιο,

74
00:05:31,000 --> 00:05:36,000
το οποίο θα συλλέγει πολύ περισσότερο φως και θα μας δίνει ακόμη πιο ευκρινείς εικόνες:

75
00:05:36,000 --> 00:05:42,000
το 39-μέτρων European Extremely Large Telescope, ή E-ELT.

76
00:05:42,000 --> 00:05:48,000
Αυτό το γιγάντιο τηλεσκόπιο θα εξοπλιστεί με την επόμενη γενιά οργάνων απεικόνισης εξωπλανητών.

77
00:05:50,000 --> 00:05:56,000
Θα χρησιμοποιούν τις ίδιες μεθόδους με το SPHERE, με ακόμη πιο προηγμένες δυνατότητες.

78
00:05:56,000 --> 00:06:00,000
Χρησιμοποιώντας πολωσιμετρία, και άλλες μεθόδους,

79
00:06:00,000 --> 00:06:03,000
οι αστρονόμοι θα μπορέσουν να απεικονίσουν βραχώδεις πλανήτες

80
00:06:03,000 --> 00:06:07,000
στις κατοικήσιμες ζώνες γύρω από κοντινά άστρα.

81
00:06:07,000 --> 00:06:12,000
Το πολωμένο σήμα θα δώσει στους αστρονόμους στοιχεία

82
00:06:12,000 --> 00:06:16,000
ύπαρξης ή μη ωκεανών και νεφών νερού ενός πλανήτη.

83
00:06:17,000 --> 00:06:20,000
Και για μεγαλύτερους πλανήτες σα το Δία

84
00:06:20,000 --> 00:06:24,000
θα είναι δυνατόν να μελετήσουμε το φως τους με αρκετή λεπτομέρεια

85
00:06:24,000 --> 00:06:27,000
ώστε να μπορέσουμε να δούμε πραγματικά πως είναι.

86
00:06:28,000 --> 00:06:33,000
Ο υπέρτατος στόχος είναι κάποια στιγμή να εντοπίσουμε τα χαρακτηριστικά της ζωής

87
00:06:33,000 --> 00:06:36,000
σε άλλους κόσμους πέρα από το Ηλιακό μας Σύστημα

88
00:06:36,000 --> 00:06:42,000
ανακαλύπτοντας ενδείξεις οξυγόνου, ή του τυπικού πράσινου χρώματος της χλωρίδας.

89
00:06:47,000 --> 00:06:52,000
Η παρατήρηση των εξωπλανητών στο πολωμένο φως ίσως αποτελέσει το κλειδί

90
00:06:52,000 --> 00:06:56,000
που θα μας παράσχει τα πρώτα στοιχεία εξωγήινης ζωής.

91
00:06:57,000 --> 00:07:00,000
Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει αυτό το επεισόδιο.

92
00:07:00,000 --> 00:07:03,000
Θα τα πούμε την επόμενη φορά για μία ακόμη κοσμική περιπέτεια.

93
00:07:12,000 --> 00:07:15,000
Κείμενα: Phillip Keane

94
00:07:15,000 --> 00:07:18,000
Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας

