﻿1
00:00:02,220 --> 00:00:04,240
To jest ESOcast! 

2
00:00:04,240 --> 00:00:07,860
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

3
00:00:07,860 --> 00:00:10,330
Europejskim Obserwatorium Południowym.

4
00:00:10,500 --> 00:00:17,810
Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,120
Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast. 

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,830
Zapowiadając 50. rocznicę ESO w październiku 2012 r. 

7
00:00:27,830 --> 00:00:30,560
pokażemy osiem specjalnych tematów 

8
00:00:30,560 --> 00:00:35,620
portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO.

9
00:00:39,660 --> 00:00:44,600
Budując ogrom

10
00:00:49,910 --> 00:00:52,820
Astronomia jest wielką nauką.

11
00:00:55,410 --> 00:00:57,170
Gdzieś tam jest ogrom Wszechświata,

12
00:00:57,170 --> 00:01:01,610
a badanie kosmosu wymaga wielkich instrumentów. 

13
00:01:06,350 --> 00:01:10,830
Oto 5-metrowy reflektor Hale'a na górze Palomar Mountain.

14
00:01:10,830 --> 00:01:15,740
Kiedy powstawało Europejskie Obserwatorium Południowe, pięćdziesiąt lat temu, 

15
00:01:15,740 --> 00:01:19,190
był to największy teleskop na świecie. 

16
00:01:20,440 --> 00:01:26,000
Obecnie standard wielkości wyznacza należący do ESO Bardzo Duży Teleskop (VLT) na górze Cerro Paranal.

17
00:01:26,500 --> 00:01:29,310
Jako najpotężniejsze obserwatorium w historii,

18
00:01:29,310 --> 00:01:33,690
uwidoczniło pełen splendor Wszechświata w którym żyjemy.

19
00:01:36,330 --> 00:01:40,600
Lecz astronomowie postawili sobie za cel jeszcze większe instrumenty. 

20
00:01:40,600 --> 00:01:43,960
A ESO realizuje ich marzenia. 

21
00:01:58,310 --> 00:02:00,630
San Pedro de Atacama.

22
00:02:02,000 --> 00:02:05,560
Położone pośród zapierającej dech scenerii,

23
00:02:05,560 --> 00:02:10,080
to malownicze miasto jest domem dla rdzennych Atacameños

24
00:02:10,080 --> 00:02:12,630
poszukujących przygód turystów, 

25
00:02:14,890 --> 00:02:18,690
a także pracujących w ESO astronomów i techników.

26
00:02:24,000 --> 00:02:28,070
Nieopodal San Pedro urzeczywistniają się kształty pierwszej machiny marzeń ESO.

27
00:02:28,070 --> 00:02:33,660
Nosi ona nazwę ALMA – Atacama Large Millimeter/submillimeter Array.

28
00:02:34,740 --> 00:02:40,100
ALMA stanowi wspólny projekt Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej.

29
00:02:40,100 --> 00:02:43,060
Działa niczym gigantyczna soczewka powiększająca.

30
00:02:43,060 --> 00:02:48,340
Zebrane razem 66 anteny umożliwiają szerokie pole widzenia. 

31
00:02:48,340 --> 00:02:54,240
Z kolei ich rozległość pozwala dostrzec drobniejsze szczegóły na małym obszarze nieba.

32
00:02:56,370 --> 00:03:01,060
Działając w sub-milimetrowym zakresie, ALMA postrzega Wszechświat w odmiennym świetle.

33
00:03:01,060 --> 00:03:02,720
I cóż ona dostrzega?

34
00:03:04,260 --> 00:03:09,740
Narodziny pierwszych galaktyk we Wszechświecie, po Wielkim Wybuchu.

35
00:03:12,480 --> 00:03:15,110
Obłoki zimnego molekularnego gazu i pyłu

36
00:03:15,110 --> 00:03:19,200
- gwiezdne żłobki, w których rodzą się nowe słońca i planety.

37
00:03:22,810 --> 00:03:25,370
A także chemię kosmosu.

38
00:03:29,170 --> 00:03:34,160
ALMA będzie śledzić cząsteczki organiczne - podstawowe składniki życia.

39
00:03:38,260 --> 00:03:42,070
Budowa anten ALMA jest w pełnym biegu. 

40
00:03:43,020 --> 00:03:46,420
Dwa ogromne transportery, zwane Otto i Lore, 

41
00:03:46,420 --> 00:03:50,590
zabierają ukończone anteny na górę, na płaskowyż Chajnantor.

42
00:03:56,790 --> 00:03:58,690
Na wysokości 5000 metrów n.p.m.

43
00:03:58,690 --> 00:04:02,980
anteny te dostarczają bezprecedensowego widoku mikrofalowego Wszechświata.

44
00:04:10,090 --> 00:04:11,950
Kiedy ALMA jest już niemal gotowa, 

45
00:04:11,950 --> 00:04:16,060
kolejna cudowna machina ESO jest nadal w powijakach.

46
00:04:16,060 --> 00:04:18,130
Widzicie tamtą górę?

47
00:04:18,130 --> 00:04:20,769
To Cerro Armazones.

48
00:04:22,900 --> 00:04:24,260
Niedaleko od Paranal,

49
00:04:24,260 --> 00:04:29,500
będzie domem dla największego teleskopu w historii ludzkości.

50
00:04:30,000 --> 00:04:34,680
Oto Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT).

51
00:04:35,110 --> 00:04:37,820
Największe oko świata na niebo.

52
00:04:42,600 --> 00:04:45,730
Z lustrem na prawie czterdzieści metrów,

53
00:04:45,730 --> 00:04:51,260
E-ELT czyni inne teleskopy po prostu karłami.

54
00:04:53,290 --> 00:04:56,620
Prawie 800 sterowanych komputerowo lustrzanych segmentów.

55
00:04:58,280 --> 00:05:02,510
Złożona optyka ma umożliwić jak największą ostrość obrazów. 

56
00:05:04,990 --> 00:05:08,150
Kopuła teleskopu o rozmiarach wieży kościelnej. 

57
00:05:13,120 --> 00:05:17,530
E-ELT to ćwiczenie z doskonałości. 

58
00:05:20,670 --> 00:05:25,170
Ale prawdziwym cudem jest Wszechświat.

59
00:05:30,720 --> 00:05:35,100
E-ELT pokaże planety krążące wokół innych gwiazd.

60
00:05:38,760 --> 00:05:42,820
Jego spektrografy będą węszyć w atmosferach tych obcych światów,

61
00:05:42,820 --> 00:05:45,120
poszukując oznak życia. 

62
00:05:48,910 --> 00:05:54,250
A jeszcze dalej, E-ELT ma badać pojedyncze gwiazdy w innych galaktykach. 

63
00:05:54,250 --> 00:05:59,080
Przypomina to pierwsze spotkania mieszkańców sąsiednich miast. 

64
00:06:00,000 --> 00:06:02,390
Działając jak kosmiczna machina czasu, 

65
00:06:02,390 --> 00:06:06,130
ten ogromny teleskop pozwoli nam spojrzeć w odległą o miliardy lat przeszłość.

66
00:06:06,130 --> 00:06:08,400
aby dowiedzieć się jak to wszystko się zaczęło.

67
00:06:12,270 --> 00:06:15,770
Być może pozwoli rozwiązać zagadkę przyśpieszającego Wszechświata

68
00:06:15,770 --> 00:06:20,160
- tajemniczy fakt wzajemnego odpychania się galaktyk.

69
00:06:20,160 --> 00:06:22,640
coraz to szybciej.

70
00:06:34,550 --> 00:06:38,910
Astronomia jest wielką nauką, nauką ogromnych tajemnic.

71
00:06:38,910 --> 00:06:40,500
Czy poza Ziemią istnieje życie?

72
00:06:40,500 --> 00:06:42,760
Jaki był początek Wszechświata?

73
00:06:43,890 --> 00:06:48,980
Nowy, monstrualny teleskop ESO będzie pomocny w naszym dążeniu do zrozumienia.

74
00:06:48,980 --> 00:06:53,000
Jeszcze nie dotarliśmy do tego celu, lecz to już niedługo.

75
00:06:53,000 --> 00:06:54,310
A więc co dalej?

76
00:06:54,310 --> 00:06:55,910
Cóż, tego nikt nie wie.

77
00:06:55,910 --> 00:06:58,970
Lecz ESO jest gotowe na nowe przygody.

78
00:07:31,160 --> 00:07:34,970
Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast.

79
00:07:34,970 --> 00:07:38,300
Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę.

80
00:07:40,730 --> 00:07:42,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO,

81
00:07:42,000 --> 00:07:44,000
Europejskie Obserwatorium Południowe.

82
00:07:44,910 --> 00:07:46,000
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe,

83
00:07:46,000 --> 00:07:48,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych.

84
00:07:48,000 --> 00:07:50,000
ESO jest najbardziej produktywną instytucją zarówno wśród naziemnych jak i kosmicznych obserwatoriów na świecie.

85
00:07:53,480 --> 00:07:58,490
Tłumaczenie: Jacek Szubiakowski, Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne. Korekta: Krzysztof Czart.

