﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
To jest ESOcast! 

2
00:00:04,260 --> 00:00:07,890
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

3
00:00:07,890 --> 00:00:10,310
Europejskim Obserwatorium Południowym. 

4
00:00:10,500 --> 00:00:17,980
Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,500
Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast. 

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,850
Zapowiadając 50. rocznicę ESO w październiku 2012 r.

7
00:00:27,850 --> 00:00:30,630
pokażemy osiem specjalnych tematów

8
00:00:30,630 --> 00:00:35,560
 portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO.

9
00:00:39,080 --> 00:00:43,000
W poszukiwaniu życia

10
00:00:45,500 --> 00:00:48,470
Czy zainteresowałeś się kiedyś problemem życia we Wszechświecie?

11
00:00:48,470 --> 00:00:51,600
Zamieszkałymi planetami wokół odległych gwiazd?

12
00:00:51,600 --> 00:00:54,500
Astronomów ciekawiło to od stuleci. 

13
00:00:54,500 --> 00:00:58,950
W końcu, przy tak wielkiej liczbie galaktyk, z których każda zawiera tyle gwiazd,

14
00:00:58,950 --> 00:01:01,140
dlaczego Ziemia miałaby być wyjątkiem?

15
00:01:02,500 --> 00:01:07,110
W 1995 roku szwajcarscy astronomowie Michel Mayor i Didier Queloz

16
00:01:07,110 --> 00:01:11,660
jako pierwsi odkryli pozasłoneczna planetę obiegającą normalną gwiazdę.

17
00:01:12,000 --> 00:01:16,490
Od tamtej pory poszukiwacze planet znaleźli setki obcych światów.

18
00:01:16,490 --> 00:01:21,780
Dużych i małych, gorących i zimnych, na rozmaitych orbitach.

19
00:01:22,600 --> 00:01:26,800
Obecnie jesteśmy bliscy odkrycia bliźniaczych sióstr Ziemi.

20
00:01:27,290 --> 00:01:33,290
A w przyszłości: planety - siedliska życia - tego Świętego Graala astrobiologów.

21
00:01:39,590 --> 00:01:43,070
Europejskie Obserwatorium Południowe odgrywa ważną rolę

22
00:01:43,070 --> 00:01:45,310
w poszukiwaniach egzoplanet.

23
00:01:46,290 --> 00:01:50,560
Zespół Michela Mayora odkrył ich setki w  Cerro La Silla,

24
00:01:50,560 --> 00:01:53,880
Pierwszej lokalizacji ESO w Chile. 

25
00:01:54,890 --> 00:01:56,880
Oto spektrograf CORALIE.

26
00:01:56,880 --> 00:02:00,120
zamontowany na szwajcarskim teleskopie Leonharda Eulera.  

27
00:02:02,030 --> 00:02:07,940
Mierzy niewielkie kołysania gwiazd, spowodowane przyciąganiem obiegających je planet.

28
00:02:07,940 --> 00:02:14,910
Szacowny 3,6-metrowy teleskop ESO także poluje na planety.

29
00:02:16,200 --> 00:02:19,320
Spektrograf HARPS jest najdoskonalszym na świecie. 

30
00:02:19,320 --> 00:02:23,680
Jak dotąd odkrył ponad 150 planet.

31
00:02:28,750 --> 00:02:30,360
Jego największe trofeum:

32
00:02:30,360 --> 00:02:36,950
układ liczący przynajmniej pięć, a może nawet siedem obcych światów.

33
00:02:48,330 --> 00:02:50,960
Lecz są też inne metody poszukiwania obcych planet.

34
00:02:59,130 --> 00:03:05,350
W roku 2006 1,5-metrowy duński teleskop pomógł odkryć odległą planetę,

35
00:03:05,350 --> 00:03:08,350
która jest tylko pięć razy bardziej masywna niż Ziemia. 

36
00:03:12,500 --> 00:03:16,200
Trik? Mikrosoczewkowanie grawitacyjne. 

37
00:03:17,040 --> 00:03:22,150
Planeta i jej macierzysta gwiazda przeszły przed frontem jaśniejszej gwiazdy położonej w tle

38
00:03:22,150 --> 00:03:24,320
powiększając jej obraz.

39
00:03:26,420 --> 00:03:31,660
W pewnych przypadkach egzoplanety można dostrzec nawet za pomocą kamery.

40
00:03:34,960 --> 00:03:41,240
W roku 2004 NACO, kamera z optyką adaptatywną na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT).

41
00:03:41,240 --> 00:03:45,220
zarejestrowała po raz pierwszy obraz obcej planety. 

42
00:03:45,220 --> 00:03:51,020
Czerwona kropka na tym obrazie to ogromna planeta obiegająca brązowego karła. 

43
00:03:54,880 --> 00:03:59,650
W roku 2010 NACO poszła jeszcze jeden krok dalej.

44
00:04:01,440 --> 00:04:05,330
Ta gwiazda jest odległa od Ziemi o 130 lat świetlnych.

45
00:04:05,330 --> 00:04:12,080
Jest ona młodsza i jaśniejsza od Słońca oraz obiegają ją dokoła cztery planety.

46
00:04:13,900 --> 00:04:18,970
Sokoli wzrok NACO pozwolił zmierzyć światło planety c

47
00:04:18,970 --> 00:04:23,490
- gazowego olbrzyma dziesięć razy masywniejszego niż Jowisz. 

48
00:04:25,070 --> 00:04:27,450
Pomimo blasku macierzystej gwiazdy.

49
00:04:27,450 --> 00:04:31,450
nikłe światło planety zostało rozszczepione na składniki widma,

50
00:04:31,450 --> 00:04:34,380
ujawniając szczegóły składu atmosfery.

51
00:04:36,270 --> 00:04:42,740
Obecnie odkrywanych jest wiele egzoplanet, gdy przechodzą przed tarczą swoich macierzystych gwiazd.

52
00:04:42,740 --> 00:04:46,020
Jeżeli zdarzy się oglądać orbitę planety z boku

53
00:04:46,020 --> 00:04:49,390
przechodzi ona przed tarczą gwiazdy podczas każdego cyklu. 

54
00:04:49,390 --> 00:04:53,870
A więc nieznaczne, regularne spadki jasności gwiazdy

55
00:04:53,870 --> 00:04:57,310
zdradzają istnienie krążących wokół niej planet.

56
00:05:00,010 --> 00:05:04,600
Teleskop TRAPPIST w La Silla pomoże w poszukiwaniu tych trudno uchwytnych przejść.

57
00:05:05,250 --> 00:05:06,570
W międzyczasie, 

58
00:05:06,570 --> 00:05:13,120
Bardzo Duży Teleskop (VLT) zbadał tranzyty planet w najdrobniejszych szczegółach.

59
00:05:13,910 --> 00:05:21,820
Poznajcie GJ1214b, to super-Ziemia, 2,6 raza większa od naszej planety.

60
00:05:24,010 --> 00:05:30,040
Podczas tranzytu atmosfera planety częściowo absorbuje światło macierzystej gwiazdy.

61
00:05:34,200 --> 00:05:39,740
Czuły spektrograf FORS ujawnił, że GJ1214b

62
00:05:39,740 --> 00:05:44,000
jest prawdopodobnie światem gorącym niczym łaźnia parowa.

63
00:05:46,920 --> 00:05:51,060
Gazowe olbrzymy i podobne saunom światy nie nadają się do zamieszkania.

64
00:05:51,060 --> 00:05:54,060
Ale polowanie jeszcze się nie skończyło. 

65
00:05:55,010 --> 00:05:59,420
Wkrótce na VLT zostanie zainstalowany nowy instrument - SPHERE.

66
00:05:59,420 --> 00:06:05,490
SPERE będzie w stanie dostrzec nikłe planety w blasku ich macierzystych gwiazd.

67
00:06:06,200 --> 00:06:12,140
W roku 2016 do VLT przybędzie spektrograf ESPRESSO,

68
00:06:12,140 --> 00:06:16,110
który w znacznym stopniu przewyższy obecny instrument HARPS. 

69
00:06:18,000 --> 00:06:21,850
A w końcu, ukończony E-ELT

70
00:06:21,850 --> 00:06:26,170
będzie miał szansę odnaleźć dowody istnienia obcych biosfer.

71
00:06:33,480 --> 00:06:36,390
Na Ziemi życie jest powszechne.

72
00:06:37,960 --> 00:06:46,640
W północnym Chile występują kondory, vicuñas, vizcachas i ogromne kaktusy. 

73
00:06:48,910 --> 00:06:53,830
Nawet jałowa ziemia pustyni Atakama roi się od odpornych bakterii.

74
00:06:57,970 --> 00:07:02,300
Znaleźliśmy elementarne składniki życia w przestrzeni międzygwiezdnej.

75
00:07:03,000 --> 00:07:05,790
Dowiedzieliśmy się, że planety są liczne.

76
00:07:10,110 --> 00:07:15,190
Miliardy lat temu komety przyniosły na Ziemię wodę i cząsteczki organiczne.

77
00:07:17,540 --> 00:07:21,250
Dlaczego nie moglibyśmy oczekiwać, że to samo zdarzy się gdzie indziej?

78
00:07:26,500 --> 00:07:28,400
Czy jesteśmy sami?

79
00:07:30,040 --> 00:07:32,080
To największe ze stawianych pytań. 

80
00:07:33,480 --> 00:07:36,530
A odpowiedź jest niemal w naszym zasięgu. 

81
00:07:46,000 --> 00:07:49,990
Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast. 

82
00:07:49,990 --> 00:07:53,260
Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę.

83
00:07:55,730 --> 00:07:57,500
ESOcast został wyprodukowany przez ESO,

84
00:07:57,500 --> 00:07:59,300
Europejskie Obserwatorium Południowe. 

85
00:07:59,300 --> 00:08:01,500
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe,

86
00:08:01,500 --> 00:08:03,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

87
00:08:03,000 --> 00:08:05,000
ESO jest najbardziej produktywnym obserwatorium spośród naziemnych i kosmicznych obserwatoriów na świecie. 

88
00:08:08,350 --> 00:08:13,240
Tłumaczenie: Jacek Szubiakowski, Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne. Korekta: Krzysztof Czart, Centrum Astronomii UMK.

