1
00:00:02,000 --> 00:00:04,090
Đây là chương trình ESOcast!

2
00:00:04,090 --> 00:00:07,760
Với nền khoa học tiên tiến và những chuyện hậu trường tại ESO,

3
00:00:07,760 --> 00:00:10,270
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,

4
00:00:10,270 --> 00:00:18,010
cùng khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J., hay Tiến sĩ Joe Liske.

5
00:00:20,270 --> 00:00:23,300
Xin chào và hoan nghên đến với tập đặc biệt thứ sáu của ESOcast.

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,950
Hoà mình cùng chương trình kỷ niệm 50 năm thành lập ESO vào tháng 10 năm 2012

7
00:00:27,950 --> 00:00:30,600
chúng tôi sẽ giới thiệu 8 nét đại diện đặc trưng

8
00:00:30,600 --> 00:00:35,580
của ESO trong 50 năm khám phá bầu trời phía nam.

9
00:00:39,260 --> 00:00:44,850
Bắt lấy Ánh sáng

10
00:00:50,500 --> 00:00:52,330
Trong suốt 50 năm,

11
00:00:52,330 --> 00:00:57,480
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu đã cho ta thấy vẻ đẹp tráng lệ của Vũ Trụ.

12
00:01:03,960 --> 00:01:06,320
Mưa ánh sao đổ xuống Trái Đất.

13
00:01:07,920 --> 00:01:11,040
Kính thiên văn khổng lồ bắt các hạt photon từ Vũ Trụ,

14
00:01:11,040 --> 00:01:14,920
và đưa chúng đến những chiếc máy ảnh và quang phổ kế hiện đại.

15
00:01:17,780 --> 00:01:22,500
Ảnh thiên văn ngày nay khác hơn nhiều so với thập niên 1960.

16
00:01:24,000 --> 00:01:27,110
Khi ESO mới thành lập, quay lại năm 1962,

17
00:01:27,110 --> 00:01:31,080
các nhà thiên văn học từng sử dụng những tấm đĩa nhiếp ảnh lớn bằng thuỷ tinh.

18
00:01:32,320 --> 00:01:36,700
Chúng có độ nhạy thấp, thiếu chính xác và khó xử lý.

19
00:01:41,360 --> 00:01:45,020
Các bộ dò ngày nay đã tạo nên sự khác biệt!

20
00:01:46,000 --> 00:01:48,480
Chúng bắt hầu hết mọi hạt photon.

21
00:01:49,000 --> 00:01:51,980
Hình ảnh thu được có sẵn ngay lập tức.

22
00:01:51,980 --> 00:01:53,920
Và quan trọng nhất,

23
00:01:53,920 --> 00:01:57,900
chúng có thể được xử lý và phân tích bằng phần mềm máy tính.

24
00:01:58,720 --> 00:02:02,400
Thiên văn học đã thực sự trở thành một ngành khoa học kỹ thuật số.

25
00:02:09,460 --> 00:02:11,760
Kính thiên văn của ESO sử dụng

26
00:02:11,760 --> 00:02:14,440
nhiều bộ dò nhạy nhất và lớn nhất thế giới.

27
00:02:14,440 --> 00:02:21,440
Trong số đó, máy ảnh của VISTA có ít nhất 16 bộ dò, với tổng độ phân giải lên đến 67 triệu pixel.

28
00:02:23,900 --> 00:02:28,780
Cỗ máy khổng lồ này chụp ánh sáng hồng ngoại từ đám mây bụi Vũ Trụ,

29
00:02:28,780 --> 00:02:30,120
các ngôi sao sơ sinh

30
00:02:30,120 --> 00:02:33,190
và từ nhiều thiên hà xa xôi.

31
00:02:40,510 --> 00:02:46,180
Heli lỏng giữ máy dò ở nhiệt độ -269 độ.

32
00:02:46,180 --> 00:02:49,930
VISTA lưu giữ một kho tàng của bầu trời phương nam,

33
00:02:49,930 --> 00:02:53,640
giống như một nhà thám hiểm đang khảo sát một vùng đất chưa hề biết đến.

34
00:02:56,220 --> 00:02:59,880
Kính thiên văn Khảo sát VLT là một cỗ máy thăm dò khác,

35
00:02:59,880 --> 00:03:02,620
nhưng cái này hoạt động ở bước sóng khả kiến.

36
00:03:08,640 --> 00:03:12,640
Máy ảnh của kính, có tên là OmegaCAM, thậm chí còn lớn hơn nữa.

37
00:03:12,640 --> 00:03:18,220
32 CCD hợp lại để tạo nên nhiều bức ảnh thiên văn ngoạn mục

38
00:03:18,220 --> 00:03:23,080
với độ phân giải cực khủng lên đến 268 triệu pixel.

39
00:03:25,850 --> 00:03:28,910
Phạm vi quan sát lên đến một độ vuông

40
00:03:28,910 --> 00:03:31,960
-- lớn gấp bốn lần đĩa Trăng tròn.

41
00:03:34,380 --> 00:03:38,940
OmegaCAM tạo 50 gigabyte dữ liệu mỗi đêm.

42
00:03:40,000 --> 00:03:43,520
Và đây là những gigabyte tuyệt đẹp.

43
00:03:46,660 --> 00:03:49,790
Kính thiên văn khảo sát như VISTA và VST

44
00:03:49,790 --> 00:03:53,880
cũng khai thác nhiều thiên thể hiếm có và hấp dẫn trên bầu trời.

45
00:03:54,140 --> 00:03:57,820
Sau đó các nhà thiên văn học sử dụng tối đa sức mạnh của VLT

46
00:03:57,820 --> 00:04:01,460
để nghiên cứu thiên thể đó với độ chi tiết cực đại.

47
00:04:04,120 --> 00:04:06,360
Mỗi đơn vị kính thiên văn VLT

48
00:04:06,360 --> 00:04:08,780
sở hữu bộ thiết bị độc đáo của riêng mình,

49
00:04:08,780 --> 00:04:11,780
mỗi kính đều có thế mạnh riêng.

50
00:04:12,980 --> 00:04:20,290
Nếu không có những thiết bị này, đôi mắt khổng lồ của ESO sẽ chẳng thể dùng được.

51
00:04:21,320 --> 00:04:27,900
Chúng cũng có nhiều tên gọi khá hoa mỹ như ISAAC, FLAMES, HAWK-I và SINFONI.

52
00:04:28,660 --> 00:04:33,140
Những cỗ máy công nghệ cao khổng lồ, mỗi cái có kích thước bằng một chiếc ô tô nhỏ.

53
00:04:34,980 --> 00:04:36,420
Mục đích của chúng:

54
00:04:36,420 --> 00:04:41,860
để ghi lại các hạt photon từ Vũ Trụ và khôi phục mọi thông tin.

55
00:04:44,000 --> 00:04:48,610
Tất cả các thiết bị tại đây là độc nhất, nhưng một số cái có vài nét đặc biệt hơn.

56
00:04:48,610 --> 00:04:55,340
Ví dụ, NACO và SINFONI sử dụng hệ thống quang học thích ứng của VLT.

57
00:04:58,700 --> 00:05:01,580
Chùm tia laser tạo nên những ngôi sao nhân tạo

58
00:05:01,580 --> 00:05:05,540
giúp các nhà thiên văn học chỉnh sửa độ biến dạng hình ảnh trong bầu khí quyển.

59
00:05:11,580 --> 00:05:16,220
Hình ảnh của NACO có độ sắc nét như thể chúng được chụp từ ngoài Vũ Trụ.

60
00:05:18,620 --> 00:05:24,700
Và kế đến là MIDI và AMBER. Hai thiết bị giao thoa.

61
00:05:25,500 --> 00:05:30,310
Tại đây, sóng ánh sáng từ hai hoặc nhiều kính thiên văn được kết hợp lại với nhau,

62
00:05:30,310 --> 00:05:33,860
trông như chúng được chụp bởi một tấm gương đơn lẻ khổng lồ.

63
00:05:36,340 --> 00:05:37,340
Kết quả:

64
00:05:38,020 --> 00:05:40,520
Một góc nhìn sắc nét nhất mà bạn có thể tưởng tượng.

65
00:05:44,420 --> 00:05:47,300
Nhưng thiên văn học đâu chỉ toàn chụp ảnh.

66
00:05:47,370 --> 00:05:49,060
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu thêm,

67
00:05:49,060 --> 00:05:53,280
bạn phải tách ánh sao và nghiên cứu thành phần của nó.

68
00:05:56,160 --> 00:05:59,880
Quang phổ học là một trong những công cụ mạnh nhất của thiên văn học.

69
00:06:05,260 --> 00:06:09,760
Không có gì ngạc nhiên khi ESO được biết đến với việc sở hữu nhiều quang phổ kế tiên tiến nhất thế giới,

70
00:06:09,760 --> 00:06:12,220
như cỗ máy X-Shooter mạnh mẽ.

71
00:06:12,860 --> 00:06:18,400
Ảnh chụp thì mang đến cảnh đẹp, nhưng quang phổ thì lại tiết lộ nhiều thông tin hơn.

72
00:06:22,180 --> 00:06:23,440
Về thành phần.

73
00:06:24,500 --> 00:06:25,760
Chuyển động.

74
00:06:26,750 --> 00:06:28,040
Tuổi đời.

75
00:06:34,250 --> 00:06:38,990
Bầu khí quyển của ngoại hành tinh, quay quanh những vì sao xa xôi.

76
00:06:42,530 --> 00:06:46,870
Hoặc các thiên hà sơ sinh ở rìa Vũ Trụ khả kiến.

77
00:06:50,320 --> 00:06:51,820
Nếu không có quang phổ,

78
00:06:51,820 --> 00:06:54,980
chúng ta chỉ là những nhà thám hiểm chỉ biết thưởng ngoạn vẻ đẹp bề ngoài của khung cảnh.

79
00:06:55,500 --> 00:06:56,960
Với quang phổ,

80
00:06:56,960 --> 00:07:02,560
chúng ta biết được về địa hình, địa chất, tiến hóa và thành phần của vùng đất đó.

81
00:07:12,100 --> 00:07:13,920
Và còn một điều nữa.

82
00:07:17,840 --> 00:07:22,720
Mặc dù mang một vẻ đẹp thanh bình, Vũ Trụ lại là một nơi đầy hung bạo.

83
00:07:24,740 --> 00:07:26,680
Mọi thứ trở nên tồi tệ trong màn đêm,

84
00:07:26,680 --> 00:07:30,660
và các nhà thiên văn học muốn nắm bắt từng sự kiện.

85
00:07:34,000 --> 00:07:39,280
Nhiều ngôi sao khổng lồ kết thúc cuộc sống của chúng trong vụ nổ supernova cực mạnh.

86
00:07:45,560 --> 00:07:48,450
Một vài vụ nổ trong Vũ Trụ mạnh đến nỗi

87
00:07:48,450 --> 00:07:51,620
có độ sáng còn lớn hơn cả một thiên hà,

88
00:07:51,620 --> 00:07:57,300
bắn ngập tràn vào không gian liên thiên hà với các tia gamma vô hình, mang năng lượng cao.

89
00:07:59,300 --> 00:08:04,960
Kính thiên văn robot nhỏ phản ứng với cảnh báo tự động từ vệ tinh.

90
00:08:04,960 --> 00:08:12,000
Chúng hướng đến mục tiêu chỉ trong vài giây để nghiên cứu hậu quả từ các vụ nổ này.

91
00:08:13,020 --> 00:08:16,660
Những chiếc kính robot khác tập trung vào nhiều sự kiện ít kịch tính hơn,

92
00:08:16,660 --> 00:08:21,490
chẳng hạn như các hành tinh xa xôi đi ngang qua ngôi sao mẹ.

93
00:08:24,240 --> 00:08:27,150
Vũ Trụ không ngừng trải qua nhiều thăng trầm.

94
00:08:27,150 --> 00:08:30,660
ESO cố gắng không bỏ lỡ một nhịp đập nào.

95
00:08:32,820 --> 00:08:36,880
Vũ Trụ học là ngành học nghiên cứu về Vũ Trụ nói chung.

96
00:08:36,880 --> 00:08:41,100
Cấu trúc, sự tiến hóa và nguồn gốc của nó.

97
00:08:45,000 --> 00:08:49,800
Tại đây, bắt càng nhiều ánh sáng càng tốt là điều cốt yếu.

98
00:08:49,800 --> 00:08:55,860
Nhiều thiên hà có khoảng cách xa đến nỗi chỉ có một lượng nhỏ photon chạm tới Trái Đất.

99
00:08:58,000 --> 00:09:01,500
Nhưng các hạt photon này lại nắm giữ nhiều manh mối về quá khứ của Vũ Trụ.

100
00:09:03,120 --> 00:09:05,740
Chúng đã du hành suốt hàng tỷ năm.

101
00:09:05,750 --> 00:09:09,450
Vẽ nên một bức tranh về những ngày đầu đời của Vũ Trụ.

102
00:09:10,000 --> 00:09:15,130
Đó là lý do tại sao kính thiên văn lớn và máy dò nhạy bén rất quan trọng.

103
00:09:15,930 --> 00:09:18,050
Trong năm mươi năm qua,

104
00:09:18,050 --> 00:09:22,500
Kính thiên văn ESO đã phát hiện một số thiên hà và quasar có khoảng cách xa nhất

105
00:09:22,500 --> 00:09:24,560
từng được quan sát.

106
00:09:28,000 --> 00:09:31,960
Chúng thậm chí còn giúp phát hiện ra sự phân bố của vật chất tối,

107
00:09:31,960 --> 00:09:34,960
với bản chất vẫn còn là một điều bí ẩn.

108
00:09:41,560 --> 00:09:47,780
Ai biết được năm mươi năm sau sẽ mang đến điều gì?

109
00:09:50,250 --> 00:09:54,550
Tôi là Tiến sĩ J., đồng hành cùng chương trình ESOcast.

110
00:09:54,550 --> 00:09:57,740
Lần sau hãy cùng tôi tham gia vào một cuộc phiêu lưu khác vào Vũ Trụ.

111
00:10:00,320 --> 00:10:01,820
ESOcast được sản xuất bởi ESO,

112
00:10:01,820 --> 00:10:03,190
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.

113
00:10:04,000 --> 00:10:05,540
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,

114
00:10:05,540 --> 00:10:07,020
là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ ưu việt trong thiên văn học,

115
00:10:07,020 --> 00:10:09,000
Trong số đài quan sát trên mặt đất và trong không gian, ESO là đài quan sát tiên tiến nhất trên thế giới.

116
00:10:12,890 --> 00:10:17,680
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai