1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
Đây là chương trình ESOcast!

2
00:00:04,000 --> 00:00:08,000
Với nền khoa học tiên tiến và những chuyện hậu trường tại ESO,

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,

4
00:00:11,000 --> 00:00:18,000
cùng khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J., hay Tiến sĩ Joe Liske.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,000
Xin chào và hoan nghên đến với tập đặc biệt thứ tư của ESOcast.

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,500
Hoà mình cùng chương trình kỷ niệm 50 năm thành lập ESO vào tháng 10 năm 2012

7
00:00:27,500 --> 00:00:30,000
chúng tôi sẽ giới thiệu 8 nét đại diện đặc trưng

8
00:00:30,000 --> 00:00:35,000
của ESO trong 50 năm khám phá bầu trời phía nam.

9
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
Thay đổi Cách nhìn.

10
00:00:51,000 --> 00:00:52,300
Một bản nhạc tuyệt vời, phải không?

11
00:00:53,300 --> 00:00:55,800
Nhưng giả sử thính giác của bạn bị hạn chế.

12
00:00:55,800 --> 00:00:59,330
Sẽ ra sao nếu bạn không thể nghe thấy tần số thấp?

13
00:01:00,660 --> 00:01:02,460
Hay tần số cao?

14
00:01:04,260 --> 00:01:06,950
Các nhà thiên văn học cũng từng gặp tình huống tương tự như vậy.

15
00:01:07,650 --> 00:01:12,960
Mắt người chỉ nhạy với một phần nhỏ trong dãy bức xạ điện từ trong Vũ Trụ.

16
00:01:12,960 --> 00:01:16,980
Chúng ta không thể thấy ánh sáng có bước sóng ngắn hơn sóng tím,

17
00:01:16,980 --> 00:01:19,040
hay dài hơn sóng đỏ.

18
00:01:19,760 --> 00:01:22,880
Chúng ta không thể cảm nhận hết bản giao hưởng của Vũ Trụ.

19
00:01:24,600 --> 00:01:30,500
Hồng ngoại, hay bức xạ nhiệt, lần đầu tiên được phát hiện bởi William Herschel, vào năm 1800.

20
00:01:34,080 --> 00:01:37,130
Trong một căn phòng tối, bạn không thể nhìn thấy tôi được.

21
00:01:38,000 --> 00:01:42,580
Nhưng khi đeo kính hồng ngoại, bạn có thể "nhìn thấy" hơi ấm từ cơ thể của tôi.

22
00:01:45,020 --> 00:01:46,260
Tương tự như vậy,

23
00:01:46,260 --> 00:01:51,780
kính thiên văn hồng ngoại cho thấy nhiều thiên thể lạnh đến nỗi không thể phát ra ánh sáng nhìn thấy được,

24
00:01:51,780 --> 00:01:56,380
như những đám mây khí và bụi tối là nơi ra đời của nhiều ngôi sao và hành tinh.

25
00:02:05,500 --> 00:02:06,570
Qua nhiều thập kỷ,

26
00:02:06,570 --> 00:02:09,250
Các nhà thiên văn học của ESO không ngừng khám phá VũTrụ

27
00:02:09,250 --> 00:02:11,160
trong bước sóng hồng ngoại.

28
00:02:11,640 --> 00:02:14,840
Nhưng bộ dò hồng ngoại đầu tiên khá nhỏ và do đó chúng có hiệu quả không cao.

29
00:02:15,160 --> 00:02:18,280
Chúng cho ta cái nhìn mờ nhạt về bầu trời hồng ngoại.

30
00:02:20,820 --> 00:02:24,520
Nhưng ngày nay máy ảnh hồng ngoại rất to lớn và mạnh mẽ.

31
00:02:24,530 --> 00:02:29,410
Chúng được làm lạnh với nhiệt độ rất thấp để gia tăng độ nhạy bén.

32
00:02:31,000 --> 00:02:35,820
Và Kính thiên văn Rất Lớn của ESO được thiết kế để tận dụng tối đa sức mạnh của chúng.

33
00:02:40,700 --> 00:02:47,580
Thực tế, một số thủ thuật công nghệ, như giao thoa, chỉ hoạt động trong ánh sáng hồng ngoại.

34
00:02:49,640 --> 00:02:54,180
Chúng ta đã mở rộng tầm nhìn của mình, cho thấy một Vũ Trụ trong ánh sáng đầy mới mẻ.

35
00:02:57,860 --> 00:03:03,820
Khối Blob tối này là một đám mây bụi Vũ Trụ. Nó che khuất các ngôi sao ở đằng sau.

36
00:03:03,820 --> 00:03:08,530
Nhưng trong ánh sáng hồng ngoại, chúng ta có thể nhìn xuyên qua đám mây bụi.

37
00:03:10,560 --> 00:03:14,040
Và đây là Tinh vân Orion, một vườn ươm sao.

38
00:03:14,040 --> 00:03:18,470
Hầu hết các ngôi sao sơ sinh bị che khuất bởi mây bụi.

39
00:03:18,470 --> 00:03:22,240
Một lần nữa, với sự giúp đỡ của tia hồng ngoại,

40
00:03:22,240 --> 00:03:24,400
cho thấy các ngôi sao đang trong quá trình hình thành!

41
00:03:35,920 --> 00:03:39,730
Đến cuối đời, những ngôi sao giải phóng các lớp bong bóng khí.

42
00:03:39,730 --> 00:03:43,450
Một buổi trình diễn của Vũ Trụ trong bước sóng khả kiến

43
00:03:43,450 --> 00:03:47,630
-- nhưng ảnh chụp bằng tia hồng ngoại cho ta thấy nhiều chi tiết hơn.

44
00:03:49,980 --> 00:03:52,320
Đừng quên mấy ngôi sao và mây khí

45
00:03:52,320 --> 00:03:57,310
bị giữ lại bởi lỗ đen khổng lồ trong trung tâm của thiên hà Milky Way.

46
00:03:57,310 --> 00:04:00,980
Không có máy ảnh hồng ngoại, chúng ta sẽ không bao giờ nhìn thấy chúng.

47
00:04:02,960 --> 00:04:04,320
Trong các thiên hà khác,

48
00:04:04,320 --> 00:04:09,460
Nhiều nghiên cứu hồng ngoại đã cho thấy sự phân bố chính xác của các ngôi sao như Mặt Trời của chúng ta.

49
00:04:12,120 --> 00:04:16,100
Các thiên hà xa nhất chỉ có thể được nghiên cứu trong bước sóng hồng ngoại.

50
00:04:16,500 --> 00:04:19,420
Ánh sáng của chúng đã bị dịch chuyển sang những bước sóng dài này

51
00:04:19,420 --> 00:04:21,500
do sự giãn nở của Vũ Trụ.

52
00:04:23,890 --> 00:04:28,230
Gần Đài thiên văn Paranal là một đỉnh núi nhỏ với một tòa nhà biệt lập trên đỉnh.

53
00:04:28,900 --> 00:04:32,500
Bên trong tòa nhà này là kính thiên văn VISTA có đường kính 4,1m.

54
00:04:32,760 --> 00:04:36,320
Được xây dựng bởi Vương quốc Anh, Quốc gia Thành viên thứ mười của ESO.

55
00:04:43,620 --> 00:04:47,220
Hiện tại, VISTA chỉ hoạt động trong bước sóng hồng ngoại.

56
00:04:47,230 --> 00:04:51,990
VISTA sử dụng một chiếc máy ảnh khổng lồ, nặng bằng một chiếc xe bán tải.

57
00:04:52,460 --> 00:04:59,180
Và tất nhiên, VISTA cho ta thấy nhiều khung cảnh ấn tượng của Vũ Trụ trong ánh sáng hồng ngoại.

58
00:04:59,880 --> 00:05:03,700
Kể từ khi ra đời, 50 năm về trước, ESO vẫn không ngừng nghiên cứu thiên văn trong ánh sáng khả kiến.

59
00:05:06,840 --> 00:05:09,860
Và nghiên cứu thiên văn học bằng hồng ngoại trong khoảng 30 năm.

60
00:05:15,200 --> 00:05:18,040
Nhưng có nhiều quãng âm khác trong bản giao hưởng Vũ Trụ.

61
00:05:20,000 --> 00:05:24,200
Nằm ở độ cao 5000m so với mực nước biển,  trên dãy Andes ở Chile,

62
00:05:24,200 --> 00:05:26,400
là cao nguyên Chajnantor.

63
00:05:27,680 --> 00:05:30,480
Từ trước tới nay thiên văn học chưa từng leo cao đến thế này.

64
00:05:34,020 --> 00:05:36,740
Chajnantor là nhà của ALMA

65
00:05:37,780 --> 00:05:41,240
-- Tổ hợp Lớn quan sát sóng Millimet/ hạ millimet Atacama.

66
00:05:42,280 --> 00:05:44,160
Hiện ALMA vẫn đang được xây dựng.

67
00:05:44,400 --> 00:05:48,020
tại một nơi rất khắc nghiệt, và vô cùng khó thở!

68
00:05:51,210 --> 00:05:54,140
Tuy chỉ mới lắp đặt 10/66 ăng-ten,

69
00:05:54,140 --> 00:05:58,660
ALMA đã cho nhiều quan sát đầu tiên vào mùa thu năm 2011.

70
00:06:02,980 --> 00:06:08,960
Để quan sát sóng mi-li-met từ không gian, bạn cần một nơi cao và khô ráo.

71
00:06:09,050 --> 00:06:13,800
Chajnantor là một trong những nơi tốt nhất trên thế giới dành cho việc này.

72
00:06:18,580 --> 00:06:24,360
Những đám mây khí lạnh và bụi tối trở nên hữu hình trong một cặp thiên hà đang va chạm.

73
00:06:24,540 --> 00:06:29,120
Đây không phải là nơi ra đời của sao, mà là nơi chúng đang lớn lên.

74
00:06:32,540 --> 00:06:36,170
Và những đường sóng xoắn ốc trong dòng chảy của một ngôi sao sắp chết

75
00:06:36,170 --> 00:06:39,210
-- phải chăng là do một hành tinh đang quay quanh nó?

76
00:06:43,750 --> 00:06:45,480
Bằng việc thay đổi cách chúng ta quan sát,

77
00:06:45,480 --> 00:06:49,720
chúng ta đang tiến đến gần nguồn gốc của hành tinh, sao và thiên hà.

78
00:06:50,080 --> 00:06:53,500
Trong bản giao hưởng hoàn thiện của Vũ Trụ.

79
00:07:03,500 --> 00:07:07,600
Tôi là Tiến sĩ J., đồng hành cùng chương trình ESOcast.

80
00:07:07,600 --> 00:07:10,730
Lần sau hãy cùng tôi tham gia vào một cuộc phiêu lưu vũ trụ khác.

81
00:07:13,460 --> 00:07:15,000
ESOcast được sản xuất bởi ESO,

82
00:07:15,000 --> 00:07:16,500
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.

83
00:07:16,500 --> 00:07:18,940
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,

84
00:07:18,940 --> 00:07:21,000
là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ ưu việt trong thiên văn học,

85
00:07:21,000 --> 00:07:22,500
thiết kế, xây dựng và vận hành nhiều kính thiên văn trên mặt đất tiên tiến nhất thế giới.

86
00:07:25,970 --> 00:07:30,070
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai.