﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
Dit is de ESOcast!

2
00:00:04,000 --> 00:00:08,000
Geavanceerde wetenschap en een kijkje achter de schermen bij ESO,

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

4
00:00:11,000 --> 00:00:18,000
op zoek naar de uiterste grenzen met Dr Joe Liske, alias Dr J.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,000
Hallo en welkom bij deze speciale aflevering van ESOcast.

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,500
In de aanloop naar ESO's 50ste verjaardag in oktober 2012

7
00:00:27,500 --> 00:00:30,000
Laten we acht bijzondere hoogtepunten zien. 

8
00:00:30,000 --> 00:00:35,000
Een overzicht van 50 jaar onderzoek van de zuidelijke sterrenhemel.

9
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
Anders kijken

10
00:00:51,000 --> 00:00:52,300
Prachtige muziek, hè?

11
00:00:53,440 --> 00:00:55,800
Maar stel je voor dat je slechthorend bent.

12
00:00:55,800 --> 00:00:59,330
En dat je de lage frequenties niet kunt horen?

13
00:01:00,660 --> 00:01:02,460
Of de hoge frequenties?

14
00:01:04,260 --> 00:01:06,950
Astronomen bevonden zich in een vergelijkbare situatie

15
00:01:07,650 --> 00:01:12,960
Het menselijk oog is alleen gevoelig voor een klein deel van alle straling uit het heelal.

16
00:01:12,960 --> 00:01:16,980
We kunnen geen licht zien op een kortere golflengte dan violette golven,

17
00:01:16,980 --> 00:01:19,040
of langere dan rode golven.

18
00:01:19,770 --> 00:01:22,890
We kunnen gewoon niet de hele kosmische symfonie ontvangen.

19
00:01:25,000 --> 00:01:30,500
Infrarood, of warmtestraling, werd ontdekt door William Herschel, in 1800.

20
00:01:34,080 --> 00:01:37,130
In een donkere kamer, je kunt me niet zien.

21
00:01:38,000 --> 00:01:42,580
Maar zet je infraroodbril op, en je kunt mijn lichaamswarmte 'zien'.

22
00:01:45,690 --> 00:01:51,790
Op die manier onthullen infrarood-telescopen kosmische objecten die te koud zijn om zichtbaar licht uit te stralen,

23
00:01:51,790 --> 00:01:56,380
zoals donkere wolken van gas en stof waarin sterren en planeten worden geboren.

24
00:02:05,500 --> 00:02:06,570
Al decennia lang,

25
00:02:06,570 --> 00:02:09,250
willen ESO-astronomen het heelal graag onderzoeken

26
00:02:09,250 --> 00:02:11,170
op infrarood-golflengten.

27
00:02:11,910 --> 00:02:14,850
Maar de eerste ontvangers waren klein en  daardoor weinig efficiënt.

28
00:02:15,490 --> 00:02:18,610
Ze gaven een vertroebeld beeld van de infrarood-hemel.

29
00:02:20,890 --> 00:02:24,530
De huidige infrarood-camera's zijn enorm en krachtig.

30
00:02:24,530 --> 00:02:29,410
Ze worden gekoeld tot zeer lage temperaturen om hun gevoeligheid te verbeteren.

31
00:02:31,000 --> 00:02:35,820
En ESO's Very Large Telescope is ontworpen om goed gebruik te maken van deze camera's.

32
00:02:40,710 --> 00:02:47,580
Sommige technologische snufjes, zoals interferometrie, werken zelfs alleen in het infrarood.

33
00:02:49,950 --> 00:02:54,190
We hebben onze blik verruimd, en het universum in een nieuw licht geplaatst.

34
00:02:57,860 --> 00:03:03,820
De donkere bobbel is een wolk van kosmisch stof. Hij bedekt de sterren op de achtergrond.

35
00:03:03,820 --> 00:03:08,530
Maar in het infrarood kunnen we dwars door het stof heen kijken.

36
00:03:10,560 --> 00:03:14,040
En hier is de Orionnevel, een stellaire kraamkamer.

37
00:03:14,040 --> 00:03:18,470
De meeste pasgeboren sterren worden verborgen door stofwolken.

38
00:03:18,470 --> 00:03:24,720
En opnieuw schiet infrarood te hulp. Het onthult sterren die worden gevormd!

39
00:03:35,920 --> 00:03:39,730
Aan het eind van hun leven blazen sterren gasbellen uit.

40
00:03:39,730 --> 00:03:43,450
Kosmische pronkstukken in zichtbaar licht

41
00:03:43,450 --> 00:03:47,630
--- maar het infrarood-beeld laat veel meer detail zien.

42
00:03:49,980 --> 00:03:52,320
Vergeet ook niet de sterren en gaswolken

43
00:03:52,320 --> 00:03:57,310
die worden opgeslokt door het gigantische zwarte gat in het hart van de Melkweg.

44
00:03:57,310 --> 00:04:00,990
Zonder infrarood-camera's zouden we die nooit kunnen zien.

45
00:04:03,170 --> 00:04:04,320
In andere sterrenstelsels

46
00:04:04,320 --> 00:04:09,460
hebben infrarood-onderzoeken laten zien wat de verdeling van zon-achtige sterren is.

47
00:04:12,410 --> 00:04:16,089
De verste sterrenstelsels kunnen alleen worden bestudeerd in het infrarood.

48
00:04:16,089 --> 00:04:19,000
Hun licht is verschoven naar deze lange golflengten

49
00:04:19,269 --> 00:04:21,500
door de uitdijing van het heelal.

50
00:04:23,890 --> 00:04:28,230
Dicht bij Paranal is een kleine bergpiek met een enkel gebouw op de top.

51
00:04:28,910 --> 00:04:32,500
In dat gebouw staat de 4,1-meter VISTA-telescoop.

52
00:04:32,970 --> 00:04:36,520
Hij is gebouwd in het Verenigd Koninkrijk, ESO's tiende lidstaat.

53
00:04:44,100 --> 00:04:47,230
Op dit moment kijkt VISTA alleen in het infrarood.

54
00:04:47,230 --> 00:04:51,990
Hij gebruikt een reusachtige camera, die meer weegt dan een pickup truck.

55
00:04:52,460 --> 00:04:58,540
En ja, VISTA biedt niet eerder getoonde blikken op het infrarode heelal.

56
00:04:59,880 --> 00:05:03,700
ESO doet optische sterrenkunde, sinds zijn oprichting, 50 jaar geleden.

57
00:05:06,840 --> 00:05:09,850
En infrarood-sterrenkunde sinds zo'n 30 jaar.

58
00:05:15,200 --> 00:05:18,040
Maar de kosmische symfonie heeft meer registers.

59
00:05:20,000 --> 00:05:24,200
Op 5000 meter boven de zeespiegel, hoog in de Chileense Andes,

60
00:05:24,200 --> 00:05:26,400
ligt de Chajnantor hoogvlakte.

61
00:05:27,920 --> 00:05:30,720
Astronomie gaat niet naar nog grotere hoogte.

62
00:05:34,020 --> 00:05:36,740
Chajnantor is de thuisbasis van ALMA

63
00:05:38,030 --> 00:05:41,240
-- de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array.

64
00:05:42,280 --> 00:05:44,160
ALMA wordt nu gebouwd.

65
00:05:44,650 --> 00:05:48,020
Op een plek die zo onaangenaam is dat zelfs ademhalen er moeilijk is!

66
00:05:51,210 --> 00:05:54,140
Met slechts tien van de 66 ontvangers op hun plaats,

67
00:05:54,140 --> 00:05:58,660
deed ALMA zijn eerste waarnemingen in het najaar van 2011.

68
00:06:03,080 --> 00:06:09,050
Millimeter-golven uit de ruimte. Om die te observeren, moet het hoog en droog zijn.

69
00:06:09,050 --> 00:06:13,810
Chajnantor is een van de beste plekken ter wereld hiervoor.

70
00:06:18,580 --> 00:06:24,360
Wolken van koud gas en donker stof worden zichtbaar in twee botsende sterrenstelsels.

71
00:06:24,870 --> 00:06:29,440
Dit is niet de plek waar sterren worden geboren, maar waar ze worden verwekt.

72
00:06:32,540 --> 00:06:36,170
En deze spiraliserende golven in de uitstoot van een stervende ster

73
00:06:36,170 --> 00:06:39,210
--- kunnen die van een planeet afkomstig zijn?

74
00:06:43,750 --> 00:06:45,480
Door de manier waarop we kijken te veranderen,

75
00:06:45,480 --> 00:06:49,710
komen we meer te weten over het ontstaan van planeten, sterren en melkwegstelsels.

76
00:06:50,310 --> 00:06:53,500
In de hele symphonie van de kosmos.

77
00:07:03,500 --> 00:07:07,600
Dit was Dr J, met een speciale aflevering van de ESOcast! 

78
00:07:07,600 --> 00:07:10,730
Graag tot de volgende keer, voor een nieuw kosmisch avontuur.

79
00:07:13,460 --> 00:07:15,000
ESOcast wordt geproduceerd door ESO,

80
00:07:15,000 --> 00:07:16,500
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

81
00:07:16,500 --> 00:07:18,940
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

82
00:07:18,940 --> 00:07:21,000
is de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde.

83
00:07:21,000 --> 00:07:22,500
ESO ontwerpt, bouwt en beheert 's werelds meest geavanceerde telescopen op de grond.

84
00:07:25,970 --> 00:07:30,070
Transcriptie door ESO; vertaling door Marieke Baan

