﻿1
00:00:02,350 --> 00:00:03,930
Bu bir ESOcast video yayınıdır!

2
00:00:04,580 --> 00:00:07,800
En son teknoloji ürünü bilim ve hayatın perde arkasında yer alan ESO,

3
00:00:07,800 --> 00:00:10,360
yani Avrupa Güney Gözlemevi.

4
00:00:10,360 --> 00:00:17,650
Evrenın sınırlarını ev sahibimiz Dr J, yani Dr Joe Liske ile keşfe çıkacağız.

5
00:00:20,360 --> 00:00:23,230
Merhaba, ve ESOcast'in bu özel bölümüne hoş geldiniz.

6
00:00:23,230 --> 00:00:27,790
Ekim 2012'de ESO'nun kuruluşunun 50. yıldönümüne girerken

7
00:00:27,790 --> 00:00:30,330
sekiz önemli keşfin

8
00:00:30,330 --> 00:00:35,490
güney gökyüzünde ESO'nun ilk 50 yılında nasıl başarıldığını gösterecegiz.

9
00:00:40,060 --> 00:00:44,620
Keskin Görüş

10
00:00:46,000 --> 00:00:49,570
Büyük daha iyidir - en azından teleskop aynalarından bahsederken

11
00:00:49,570 --> 00:00:54,650
Ancak büyük aynalar kendi ağırlığından dolayı deforme olmaması için kalın olmak zorundadır

12
00:00:55,320 --> 00:00:59,590
Ve çok büyük aynalar her halukarda deforme olur, ne kadar kalın ve ağır olsalar da

13
00:01:00,660 --> 00:01:07,340
Peki çözüm? İnce, hafif aynalar - ve aktif optik denen sihirli bir numara.

14
00:01:08,310 --> 00:01:11,330
ESO bu teknolojiye 1980'lerin sonlarında öncülük etmişti,

15
00:01:11,330 --> 00:01:14,020
New Technology Telescope (Yeni Teknoloji Teleskobu) ile.

16
00:01:15,430 --> 00:01:17,690
Ve bu en son teknoloji.

17
00:01:17,690 --> 00:01:23,740
VLT (Very Large Telescope=Çok Büyük Teleskop) aynaları 8.2 metre genişliğinde...

18
00:01:23,740 --> 00:01:26,480
... ancak sadece 20 santimetre kalınlığında.

19
00:01:27,310 --> 00:01:28,310
Ve sihir burada:

20
00:01:28,970 --> 00:01:31,310
bilgisayar kontrollü destek ünitesi

21
00:01:31,310 --> 00:01:37,060
aynanın her zaman nanometre seviyesinde aynı biçimde olmasını sağlıyor.

22
00:01:53,620 --> 00:01:56,930
VLT, ESO'nun amiral gemisidir.

23
00:01:56,930 --> 00:02:03,840
Aynı boyutta dört teleskop, Şili'nin kuzeyi Cerro Paranal'da güçlerini birleştiriyorlar.

24
00:02:03,840 --> 00:02:06,020
1990'ların sonunda inşa edilmiş olup

25
00:02:06,020 --> 00:02:10,720
astronomlara en son teknolojiyi sunmuşlardır.

26
00:02:15,560 --> 00:02:20,910
Atacama Çölü'nün ortasında, ESO astronomlar için bir cennet oluşturmuştur.

27
00:02:36,220 --> 00:02:38,540
Bilimciler La Residencia'da kalırlar

28
00:02:38,540 --> 00:02:42,220
burası neredeyse toz ve moloz yığınları altında gömülmüş bir misafirhane olmasının yanında

29
00:02:42,220 --> 00:02:44,370
dünyanın en kuru yerlerinden birindedir.

30
00:02:44,850 --> 00:02:50,920
Ancak içeride, yemyeşil palmiyeler, yüzme havuzu ve ... mükemmel Şili tatlıları.

31
00:02:54,240 --> 00:02:54,510
Elbette,

32
00:02:54,510 --> 00:02:59,000
Çok Büyük Teleskopun size sunduğu yüzme havuzu değildir,

33
00:02:59,000 --> 00:03:02,770
ama eşsiz evreni gözleme imkanı vermesidir.

34
00:03:07,580 --> 00:03:11,690
İnce aynalar ve aktif optik sistemi olmasaydı VLT olamazdı

35
00:03:12,180 --> 00:03:13,260
Ama dahası var

36
00:03:13,260 --> 00:03:18,530
Yıldızlar bulanık görünür, hatta en iyi ve en büyük teleskopla gözlense bile.

37
00:03:18,530 --> 00:03:22,570
Sebep? Dünya'nın atmosferi görüntüyü bulanıklaştırır.

38
00:03:27,280 --> 00:03:31,390
Burada ikinci sihirli bölüm giriyor: Uyarlanabilen Optik (Adaptive Optics)

39
00:03:33,110 --> 00:03:39,390
Paranal'da, laser ışınları karanlık gökyüzünü yararak yapay yıldızlar oluştururlar.

40
00:03:39,390 --> 00:03:43,000
Alıcılar da bu yıldızları kullanarak atmosferdeki dalgalanmaları ölçer.

41
00:03:43,000 --> 00:03:46,130
Ve saniyede yüzlerce kez,

42
00:03:46,130 --> 00:03:50,400
görüntü bilgisayar kontrollü deforme edilebilen aynalarla düzeltilir.

43
00:03:51,910 --> 00:03:57,670
Ve son etki? Sanki hareketli atmosfer tabakası tamamıyla çıkartılmış gibi.

44
00:03:58,070 --> 00:03:59,430
Şu farka bir bakın!

45
00:04:06,450 --> 00:04:09,860
Samanyolu dev bir spiral galaksidir.

46
00:04:09,860 --> 00:04:14,170
Ve merkezi - 27 000 ışık yılı uzaklıkta -

47
00:04:14,170 --> 00:04:19,610
yatan, ancak ESO'nun Çok Büyük Teleskobu'nun yardımı ile çözülen bir gizemdi.

48
00:04:21,839 --> 00:04:25,490
Yüksek kütleli toz bulutları Samanyolu'nun merkezini görmemizi engeller.

49
00:04:25,490 --> 00:04:29,540
Ancak hassas kırmızıötesi kameralar bu toz bulutlarının içinden geçebilir

50
00:04:29,540 --> 00:04:32,270
ve altında yatan gizemi açığa çıkarabilir.

51
00:04:38,200 --> 00:04:43,540
Uyarlanabilen Optik sistemi onlarca kırmızı dev yıldızı açığa çıkarmıştır.

52
00:04:43,850 --> 00:04:47,480
Ve yıllar içerisinde, bu yıldızların aslında hareket ettiği gözlemlendi!

53
00:04:47,480 --> 00:04:52,250
Samanyolu'nun merkezinde görünmez bir nesnenin etrafında yörüngede dönüyorlardı.

54
00:04:54,020 --> 00:04:59,650
Yıldızların hareketlerinden çıkararak, bu görünmez cisim çok yüksek kütleli olmalıydı.

55
00:05:00,420 --> 00:05:06,980
Bir canavar karadelik, kütlesi Güneş'in kütlesinin tam 4.3 milyon katı!

56
00:05:07,710 --> 00:05:11,740
Astronomlar aynı zamanda gaz bulutlarından enerji fışkırmalarının

57
00:05:11,740 --> 00:05:13,490
karadeliğin içine doğru düştüğünü de gözlemlediler.

58
00:05:13,490 --> 00:05:18,440
Bunların hepsi işte Uyarlanabilen Optik sisteminin gücü ile oldu.

59
00:05:20,320 --> 00:05:25,030
Yani ince aynalar ve aktif optik sistemi dev teleskopların inşa edilmesine sebep oldu.

60
00:05:25,030 --> 00:05:28,030
Ve Uyarlanabilen Optik de, atmosferdeki dalgalanmaları çözerek

61
00:05:28,030 --> 00:05:31,410
bize çok keskin görüntülerin ulaşmasını sağladı.

62
00:05:32,190 --> 00:05:34,240
Ama henüz sihirli buluşlarımız bitmedi.

63
00:05:34,240 --> 00:05:38,420
Ve üçüncüsü. Girişimölçerler (Interferometreler).

64
00:05:41,060 --> 00:05:44,010
VLT dört tane teleskoptan meydana geliyor.

65
00:05:44,010 --> 00:05:50,150
Hep beraber birleştirildiğinde, 130 metre genişliğinde bir sanal teleskop gibi davranabiliyorlar.

66
00:05:52,710 --> 00:05:58,330
Herbir teleskoptan gelen ışık, tünellerle taşınarak

67
00:05:58,330 --> 00:06:01,440
bir yeraltı laboratuvarında toplanıyor.

68
00:06:03,200 --> 00:06:09,260
Burada ışık dalgaları lazer ölçücü ve gecikme çizgileri kullanılarak birleştiriliyor.

69
00:06:14,140 --> 00:06:19,050
Sonuç olarak, dört tane 8.2 metrelik teleskobun ışık toplama gücü ve

70
00:06:19,050 --> 00:06:25,350
ve kartal gözü gibi görüntü oluşturan sanal teleskop 50 tenis kortu büyüklüğüne ulaşıyor.

71
00:06:28,220 --> 00:06:31,990
Dört ek teleskop da ağa daha çok esneklilk kazandırıyor.

72
00:06:31,990 --> 00:06:35,320
Belki 4 dev teleskobun yanında ufacık gibi durabilir.

73
00:06:35,320 --> 00:06:39,970
Ama, 1.8 metre genişliğinde aynaları vardır.

74
00:06:39,970 --> 00:06:45,560
Bu da yaklaşık 100 yıl önce dünyadaki en büyük teleskoptan bile daha büyüktür.

75
00:06:47,280 --> 00:06:50,050
Optik Girişimölçer mucize gibi birseydir.

76
00:06:50,050 --> 00:06:54,250
Yıldız ışığının sihirli gücü, çölün ortasında dize geliyor.

77
00:06:54,250 --> 00:06:58,250
Ve sonuçlar inanılmaz.

78
00:07:00,360 --> 00:07:04,830
Çok Büyük Teleskobu Girişimölçeri, 50 kat daha fazla detaylı bilgiyi

79
00:07:04,830 --> 00:07:06,900
Hubble Uzay Teleskobuna nazaran sunuyor.

80
00:07:09,970 --> 00:07:14,200
Örnek vermek gerekirse, vampir bir çift yıldızın çok net görüntüsünü sunuyor.

81
00:07:16,160 --> 00:07:19,030
Bir yıldız, yoldaşı olan diğer yıldızdan madde çalıyor.

82
00:07:23,670 --> 00:07:28,450
Düzensiz yıldız tozu esintileri Betelgeuse yıldızının çevresinde tespit edildi

83
00:07:28,450 --> 00:07:32,410
dev bir yıldız, süpernovaya dönüşmek üzere.

84
00:07:34,750 --> 00:07:40,000
Ve yeni doğmakta olan yıldızların çevresindeki disklerde, astronomlar...

85
00:07:40,990 --> 00:07:44,350
... Dünya benzeri gezegenler oluşturmak için gerekli hammaddeyi buldular.

86
00:07:45,080 --> 00:07:50,690
Çok Büyük Teleskop insanoğlunun gökyüzüne bakan en keskin gözüdür.

87
00:07:51,380 --> 00:07:54,760
Ama astronomlar ufuklarını geliştirmek için

88
00:07:54,760 --> 00:07:56,870
farklı metodlar da kullanıyorlar

89
00:07:56,870 --> 00:07:59,700
Avrupa Güney Gözlemevi'nde

90
00:07:59,700 --> 00:08:05,590
evreni çok farklı çeşit bir ışık ile gözlemeyi öğrendiler.

91
00:08:10,250 --> 00:08:14,010
Ben Dr J., bu özel ESOcast yayınımızı bitirirken

92
00:08:14,010 --> 00:08:17,390
Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın.

93
00:08:20,000 --> 00:08:21,290
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.

94
00:08:21,290 --> 00:08:23,470
Avrupa Güney Gözlemevi

95
00:08:23,470 --> 00:08:25,290
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi

96
00:08:25,290 --> 00:08:27,470
astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak

97
00:08:27,470 --> 00:08:30,000
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir.

98
00:08:32,000 --> 00:08:39,000
Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Umut Yıldız (Leiden Gözlemevi, ESON Türkiye Ekibi)

99
00:08:51,530 --> 00:08:54,330
Hazır sizi ESO ile yakalamışken

100
00:08:56,260 --> 00:08:59,730
Hubble ile başınızı bu dünyadan kaldırın.

101
00:09:02,400 --> 00:09:04,730
Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve ödül kazanmış

102
00:09:04,730 --> 00:09:08,430
uzay gözlemevi olan Hubble'dan son keşifleri aktarıyor.

103
00:09:11,020 --> 00:09:14,420
NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu

