﻿1
00:00:02,350 --> 00:00:03,930
Παρακολουθείτε το ESOcast!

2
00:00:04,580 --> 00:00:07,800
Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO,

3
00:00:07,800 --> 00:00:10,360
το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

4
00:00:10,360 --> 00:00:17,650
εξερευνούμε τα όρια του Σύμπαντος με τον Δρ. Τζέι  ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε.

5
00:00:20,360 --> 00:00:23,230
Γεια σας και καλωσήλθατε σ’ αυτό το επετειακό επεισόδιο του ESOCast.

6
00:00:23,230 --> 00:00:27,790
Καθ' οδόν προς την 50η επέτειο της ίδρυσης του ESO, τον Οκτώβριο του 2012

7
00:00:27,790 --> 00:00:30,330
θα ασχοληθούμε με οχτώ ξεχωριστά θέματα

8
00:00:30,330 --> 00:00:35,490
που χαρακτήρισαν τα πρώτα 50 χρόνια εξερεύνησης του νότιου ουρανού από το ESO.

9
00:00:40,060 --> 00:00:44,620
Παρατηρώντας με ευκρίνεια

10
00:00:46,000 --> 00:00:49,570
Όσο μεγαλύτερο τόσο καλύτερο - τουλάχιστον όσον αφορά τα κάτοπτρα των τηλεσκοπίων.

11
00:00:49,570 --> 00:00:54,650
Όμως τα μεγαλύτερα κάτοπτρα πρέπει να είναι παχιά, ώστε να μη παραμορφώνονται από το ίδιο τους το βάρος.

12
00:00:55,320 --> 00:00:59,590
Και τα πολύ μεγάλα κάτοπτρα παραμορφώνονται πάντα, όσο παχιά και βαριά κι αν είναι.

13
00:01:00,660 --> 00:01:07,340
Η λύση; Λεπτά και ελαφρά κάτοπτρα - και ένα μαγικό κόλπο που λέγεται ενεργά οπτικά.

14
00:01:08,310 --> 00:01:11,330
Το ESO υπήρξε πρωτοπόρο αυτής της τεχνολογίας τη δεκαετία του '80,

15
00:01:11,330 --> 00:01:14,020
με το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας (New Technology Telescope).

16
00:01:15,430 --> 00:01:17,690
Αυτή είναι η αιχμή της τεχνολογίας.

17
00:01:17,690 --> 00:01:23,740
Τα κάτοπτρα του Very Large Telescope (VLT) έχουν διάμετρο 8,2 μέτρων...

18
00:01:23,740 --> 00:01:26,480
...αλλά πάχος μόλις 20 εκατοστών.

19
00:01:27,310 --> 00:01:28,310
Και ιδού η μαγεία:

20
00:01:28,970 --> 00:01:31,310
ένα σύστημα υποστήριξης ελεγχόμενο από υπολογιστή εξασφαλίζει

21
00:01:31,310 --> 00:01:37,060
ότι το κάτοπτρο διατηρεί πάντα το επιθυμητό σχήμα, με ακρίβεια νανόμετρου.

22
00:01:53,620 --> 00:01:56,930
Το VLT αποτελεί τη ναυαρχίδα των τηλεσκοπίων του ESO.

23
00:01:56,930 --> 00:02:03,840
Τέσσερα ίδια τηλεσκόπια, ενώνουν τις δυνάμεις τους στη κορυφή του υψώματος Παρανάλ, στη βόρεια Χιλή.

24
00:02:03,840 --> 00:02:06,020
Κατασκευασμένα στο τέλος της δεκαετίας του '90,

25
00:02:06,020 --> 00:02:10,720
έθεσαν στη διάθεση των αστρονόμων τη πιο προηγμένη τεχνολογία.

26
00:02:15,560 --> 00:02:20,910
Στη μέση της Ερήμου Ατακάμα, το ESO δημιούργησε τον παράδεισο των αστρονόμων.

27
00:02:36,220 --> 00:02:38,540
Οι επιστήμονες μένουν στη La Residencia,

28
00:02:38,540 --> 00:02:42,220
ένα ξενώνα, μερικώς θαμμένο κάτω από τη σκόνη και τις πέτρες

29
00:02:42,220 --> 00:02:44,370
ενός από τα ξηρότερα μέρη του πλανήτη.

30
00:02:44,850 --> 00:02:50,920
Όμως μέσα βρίσκονται καταπράσινοι φοίνικες, μία πισίνα και ... υπέροχα γλυκά της Χιλής.

31
00:02:54,240 --> 00:02:54,510
Φυσικά,

32
00:02:54,510 --> 00:02:59,000
το πλεονέκτημα του Very Large Telescope δεν είναι η πισίνα του,

33
00:02:59,000 --> 00:03:02,770
αλλά η μοναδική θέα του προς το Σύμπαν.

34
00:03:07,580 --> 00:03:11,690
Χωρίς λεπτά κάτοπτρα και ενεργά οπτικά, το VLT δε θα μπορούσε ποτέ να πραγματοποιηθεί.

35
00:03:12,180 --> 00:03:13,260
Όμως υπάρχουν και άλλα θέματα.

36
00:03:13,260 --> 00:03:18,530
Τα άστρα εμφανίζονται θολά, ακόμη και όταν παρατηρούνται με τα καλύτερα τηλεσκόπια.

37
00:03:18,530 --> 00:03:22,570
Γιατί; Η Γήινη ατμόσφαιρα παραμορφώνει τις εικόνες.

38
00:03:27,280 --> 00:03:31,390
Και ιδού το δεύτερο μαγικό κόλπο: προσαρμοζόμενα οπτικά.

39
00:03:33,110 --> 00:03:39,390
Στο Παρανάλ, ακτίνες λέιζερ δημιουργούν τεχνητά άστρα στο νυχτερινό ουρανό.

40
00:03:39,390 --> 00:03:43,000
Ειδικοί αισθητήρες χρησιμοποιούν αυτά τ' άστρα για να μετρήσουν την ατμοσφαιρική διαταραχή.

41
00:03:43,000 --> 00:03:46,130
Και εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο,

42
00:03:46,130 --> 00:03:50,400
η εικόνα διορθώνεται με ελεγχόμενα από υπολογιστή μεταβλητά κάτοπτρα.

43
00:03:51,910 --> 00:03:57,670
Και το αποτέλεσμα;  Σαν να μην υπάρχει καθόλου ατμοσφαιρική διαταραχή.

44
00:03:58,070 --> 00:03:59,430
Απλά κοιτάξτε τη διαφορά!

45
00:04:06,450 --> 00:04:09,860
Ο Γαλαξίας μας είναι ένας γιγάντιος σπειροειδής γαλαξίας.

46
00:04:09,860 --> 00:04:14,170
Και στο κέντρο του - 27.000 έτη φωτός μακριά -

47
00:04:14,170 --> 00:04:19,610
βρίσκεται ένα μυστήριο που ξετυλίχθηκε με τη βοήθεια του VLT του ESO.

48
00:04:21,839 --> 00:04:25,490
Τεράστια νέφη σκόνης εμποδίζουν να δούμε το κέντρο του Γαλαξία μας.

49
00:04:25,490 --> 00:04:29,540
Όμως ευαίσθητες υπέρυθρες κάμερες μπορούν να διαπεράσουν τη σκόνη

50
00:04:29,540 --> 00:04:32,270
και να αποκαλύψουν τι υπάρχει πίσω της.

51
00:04:38,200 --> 00:04:43,540
Με τη βοήθεια των προσαρμοζόμενων οπτικών αποκαλύφθηκαν δεκάδες κόκκινοι γίγαντες.

52
00:04:43,850 --> 00:04:47,480
Και στη πάροδο του χρόνου φαίνονται να κινούνται!

53
00:04:47,480 --> 00:04:52,250
Περιφέρονται γύρω από ένα αόρατο αντικείμενο στο κέντρο του Γαλαξία μας.

54
00:04:54,020 --> 00:04:59,650
Κρίνοντας από τη κίνηση των άστρων, το αόρατο αντικείμενο πρέπει να έχει τεράστια μάζα.

55
00:05:00,420 --> 00:05:06,980
Μία τερατώδης μελανή οπή, με μάζα περίπου 4,3 εκατομμύρια φορές αυτή του Ήλιου μας.

56
00:05:07,710 --> 00:05:11,740
Οι αστρονόμοι έχουν παρατηρήσει επίσης ενεργητικές εκλάμψεις από νέφη αερίου

57
00:05:11,740 --> 00:05:13,490
τα οποία πέφτουν μέσα στη μελανή οπή.

58
00:05:13,490 --> 00:05:18,440
Όλα αποκαλύφθηκαν από τη φοβερή ισχύ των προσαρμοζόμενων οπτικών.

59
00:05:20,320 --> 00:05:25,030
Έτσι τα λεπτά κάτοπτρα και τα ενεργά οπτικά στοιχεία έκαναν δυνατή τη κατασκευή γιγαντιαίων τηλεσκοπίων.

60
00:05:25,030 --> 00:05:28,030
Και τα προσαρμοζόμενα οπτικά διόρθωσαν την ατμοσφαιρική διαταραχή,

61
00:05:28,030 --> 00:05:31,410
παρέχοντάς μας εξαιρετικά ευκρινείς εικόνες.

62
00:05:32,190 --> 00:05:34,240
Δεν τελειώσαμε όμως με τα μαγικά μας κόλπα.

63
00:05:34,240 --> 00:05:38,420
Υπάρχει και ένα τρίτο. Και καλείται συμβολομετρία.

64
00:05:41,060 --> 00:05:44,010
Το VLT αποτελείται από τέσσερα τηλεσκόπια.

65
00:05:44,010 --> 00:05:50,150
Μαζί, μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα εικονικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 130 μέτρων.

66
00:05:52,710 --> 00:05:58,330
Το φως που συλλέγεται από κάθε τηλεσκόπιο διοχετεύεται μέσα από κανάλια κενού

67
00:05:58,330 --> 00:06:01,440
και συντίθεται σε ένα υπόγειο εργαστήριο.

68
00:06:03,200 --> 00:06:09,260
Εδώ, τα φωτεινά κύματα συνδυάζονται χρησιμοποιώντας μετρονομία λέιζερ και περίπλοκες γραμμές καθυστέρησης.

69
00:06:14,140 --> 00:06:19,050
Το τελικό αποτέλεσμα είναι η δυνατότητα συλλογής φωτός τεσσάρων κατόπτρων 8.2 μέτρων,

70
00:06:19,050 --> 00:06:25,350
και η όραση ενός εικονικού τηλεσκοπίου μεγέθους ανάλογου με πενήντα γήπεδα τέννις.

71
00:06:28,220 --> 00:06:31,990
Τέσσερα βοηθητικά τηλεσκόπια προσθέτουν επιπλέον ευελιξία στο δίκτυο.

72
00:06:31,990 --> 00:06:35,320
Φαίνονται μικρά συγκρινόμενα με τους τέσσερις γίγαντες.

73
00:06:35,320 --> 00:06:39,970
Όμως διαθέτουν κάτοπτρα διαμέτρου 1,8 μέτρων.

74
00:06:39,970 --> 00:06:45,560
Διάμετρο μεγαλύτερη από αυτή του μεγαλύτερου επίγειου τηλεσκοπίου πριν από εκατό χρόνια!

75
00:06:47,280 --> 00:06:50,050
Η οπτική συμβολομετρία μοιάζει με θαύμα.

76
00:06:50,050 --> 00:06:54,250
Μαγεία του αστρικού φωτός που συμβαίνει στην έρημο.

77
00:06:54,250 --> 00:06:58,250
Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

78
00:07:00,360 --> 00:07:04,830
Το Συμβολόμετρο του Very Large Telescope διαθέτει πενήντα φορές μεγαλύτερη ευκρίνεια

79
00:07:04,830 --> 00:07:06,900
από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ.

80
00:07:09,970 --> 00:07:14,200
Για παράδειγμα, μας έδωσε μία κοντινή άποψη ενός κανιβαλιστικού διπλού άστρου.

81
00:07:16,160 --> 00:07:19,030
Το ένα άστρο κλέβει ύλη από το συνοδό του.

82
00:07:23,670 --> 00:07:28,450
Ακανόνιστες συγκεντρώσεις αστρικής σκόνης έχουν εντοπιστεί γύρω από το Μπετελγκέζ -

83
00:07:28,450 --> 00:07:32,410
ένα άστρο γίγαντα έτοιμο να γίνει υπερκαινοφανές.

84
00:07:34,750 --> 00:07:40,000
Και στους δίσκους σκόνης γύρω από νεογέννητα άστρα, οι αστρονόμοι έχουν βρει ...

85
00:07:40,990 --> 00:07:44,350
... τις πρώτες ύλες για μελλοντικούς πλανήτες όπως η Γη.

86
00:07:45,080 --> 00:07:50,690
Το Very Large Telescope είναι το πιο ευκρινές μάτι της ανθρωπότητας προς τον ουρανό.

87
00:07:51,380 --> 00:07:54,760
Όμως οι αστρονόμοι έχουν και άλλους τρόπους να διευρύνουν τους ορίζοντές τους

88
00:07:54,760 --> 00:07:56,870
και να επεκτείνουν τις παρατηρήσεις τους.

89
00:07:56,870 --> 00:07:59,700
Στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

90
00:07:59,700 --> 00:08:05,590
έμαθαν να κοιτούν το Σύμπαν με ένα τελείως διαφορετικό είδος φωτός.

91
00:08:10,250 --> 00:08:14,010
Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει αυτό το ειδικό επεισόδιο του ESOcast.

92
00:08:14,010 --> 00:08:17,390
Θα τα πούμε την επόμενη φορά για μία ακόμη κοσμική περιπέτεια.

93
00:08:20,000 --> 00:08:21,290
Το ESOcast είναι παραγωγή του ESO,

94
00:08:21,290 --> 00:08:23,470
του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου.

95
00:08:23,470 --> 00:08:25,290
Το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

96
00:08:25,290 --> 00:08:27,470
είναι ο κορυφαίος διακρατικός οργανισμός έρευνας και τεχνολογίας στην αστρονομία,

97
00:08:27,470 --> 00:08:30,000
σχεδιάζει, κατασκευάζει και διαχειρίζεται τα πλέον προηγμένα επίγεια τηλεσκόπια στον κόσμο.

98
00:08:32,000 --> 00:08:39,000
Κείμενα: ESO ;  Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας

99
00:08:51,530 --> 00:08:54,330
Τώρα που ενημερωθήκατε από το ESO,

100
00:08:56,260 --> 00:08:59,730
μπορείτε να 'ταξιδέψετε' και με το Χαμπλ.

101
00:09:02,400 --> 00:09:04,730
Το Hubblecast ενημερώνει για τις τελευταίες ανακαλύψεις

102
00:09:04,730 --> 00:09:08,430
του πλέον διάσημου και παραγωγικού διαστημικού παρατηρητηρίου,

103
00:09:11,020 --> 00:09:14,420
του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Χαμπλ των NASA/ESA.

