﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
To jest ESOcast!

2
00:00:04,000 --> 00:00:08,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

4
00:00:11,000 --> 00:00:17,000
Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,000
Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast.

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,500
Zbliżając się do 50. rocznicy ESO w październiku 2012 r.

7
00:00:27,500 --> 00:00:30,000
zaprezentujemy osiem specjalnych odcinków

8
00:00:30,000 --> 00:00:35,000
portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO.

9
00:00:39,000 --> 00:00:44,000
Patrząc w niebo

10
00:00:46,000 --> 00:00:53,000
167 000 lat temu w małej galaktyce krążącej wokół Drogi Mlecznej eksplodowała gwiazda.

11
00:00:56,000 --> 00:00:58,500
W momencie tego odległego wybuchu

12
00:00:58,500 --> 00:01:02,000
Homo sapiens właśnie zaczął wędrować przez afrykańskie sawanny.

13
00:01:05,000 --> 00:01:08,000
Ale nikt nie mógł dostrzec kosmicznych fajerwerków,

14
00:01:08,000 --> 00:01:13,000
gdyż błysk światła dopiero rozpoczął swoją długą podróż w stronę Ziemi.

15
00:01:15,000 --> 00:01:19,500
Do tego momentu światło supernowej pokonało 98% swojej podróży,

16
00:01:19,500 --> 00:01:24,500
greccy filozofowie właśnie zaczęli rozważania o naturze kosmosu.

17
00:01:27,000 --> 00:01:29,000
Chwilę przed tym, gdy światło dotarło do Ziemi

18
00:01:29,000 --> 00:01:34,000
Galileusz skierował na niebo swoją pierwszą, prostą lunetę.

19
00:01:38,000 --> 00:01:41,000
W końcu, 24 lutego 1987 r.,

20
00:01:41,000 --> 00:01:45,500
gdy deszcz fotonów z kosmicznej eksplozji spadł na naszą planetę,

21
00:01:45,500 --> 00:01:50,000
astronomowie byli gotowi na szczegółowe zbadanie supernowej.

22
00:01:52,000 --> 00:01:54,000
Supernowa 1987A

23
00:01:54,770 --> 00:01:56,460
zajaśniała na niebie południowym –

24
00:01:56,460 --> 00:01:59,440
niewidocznym z Europy, ani ze Stanów Zjednoczonych.

25
00:02:00,000 --> 00:02:04,000
Ale wtedy ESO wybudowało swoje pierwsze duże teleskopy w Chile,

26
00:02:04,000 --> 00:02:08,000
udostępniając astronomom miejsca w pierwszym rzędzie na widowni kosmicznego spektaklu.

27
00:02:11,000 --> 00:02:13,500
Głównym narzędziem jest oczywiście teleskop,

28
00:02:13,500 --> 00:02:18,000
który pozwala na odkrywanie sekretów Wszechświata.

29
00:02:19,000 --> 00:02:23,000
Teleskopy zbierają znacznie więcej światła niż ludzkie oko,

30
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
mogą więc ukazać słabsze gwiazdy i możemy spojrzeć głębiej w kosmos.

31
00:02:30,000 --> 00:02:34,000
Podobnie jak szkło powiększające, pozwalają też na zobaczenie szczegółów,

32
00:02:36,000 --> 00:02:40,000
a wyposażone w czułe kamery i spektrografy,

33
00:02:40,000 --> 00:02:45,000
dostarczają nam bogactwa informacji o planetach, gwiazdach i galaktykach.

34
00:02:52,000 --> 00:02:56,000
Pierwsze teleskopy ESO w La Silla były różnorodne.

35
00:02:56,000 --> 00:02:59,000
Od małych, narodowych instrumentów,

36
00:02:59,000 --> 00:03:02,000
po wielkie astrografy i kamery szerokiego pola.

37
00:03:12,000 --> 00:03:16,000
2,2-metrowy teleskop - teraz prawie 30-letni -

38
00:03:17,000 --> 00:03:20,000
ciągle produkuje jedne z najdramatyczniejszych obrazów kosmosu.

39
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
W najwyższym punkcie Cerro La Silla

40
00:04:03,000 --> 00:04:09,000
znajduje się największe osiągnięcie wczesnych lat ESO - teleskop 3,6-metrowy.

41
00:04:09,000 --> 00:04:14,000
Ten 35-latek zyskał teraz drugie życie jako łowca planet.

42
00:04:16,000 --> 00:04:20,500
Szwedzcy astronomowie zbudowali lśniącą 15-metrową antenę

43
00:04:20,500 --> 00:04:25,000
do badania mikrofal z chłodnych kosmicznych obłoków.

44
00:04:26,000 --> 00:04:31,000
Te teleskopy wspólnie pomagały poznawać Wszechświat, w którym żyjemy.

45
00:04:45,000 --> 00:04:49,000
Ziemia jest tylko jedną z ośmiu planet w Układzie Słonecznym.

46
00:04:55,000 --> 00:04:57,000
Od małego Merkurego do wielkiego Jowisza,

47
00:04:57,000 --> 00:05:03,500
te skaliste  i gazowe kule są pozostałościami po powstaniu Słońca.

48
00:05:09,000 --> 00:05:14,000
Słońce z kolei jest peryferyjną gwiazdą w Drodze Mlecznej.

49
00:05:15,000 --> 00:05:20,000
Punktem świetlnym wśród setek miliardów podobnych gwiazd —

50
00:05:20,000 --> 00:05:25,000
jak i rozdętych czerwonych olbrzymów, zapadniętych białych karłów

51
00:05:25,000 --> 00:05:28,000
oraz szybko rotujących gwiazd neutronowych.

52
00:05:29,000 --> 00:05:34,000
Ramiona spiralne Drogi Mlecznej są usiane świecącymi mgławicami,

53
00:05:34,000 --> 00:05:37,000
z jasnymi gromadami nowo narodzonych gwiazd.

54
00:05:37,000 --> 00:05:42,000
Z kolei stare gromady kuliste powoli poruszają się wokół galaktyki.

55
00:05:47,000 --> 00:05:51,500
A Droga Mleczna to tylko jedna z niezliczonych galaktyk w rozległym Wszechświecie,

56
00:05:51,500 --> 00:05:57,000
który rozszerza się od momentu Wielkiego Wybuchu, prawie 14 mld lat temu.

57
00:06:05,000 --> 00:06:10,000
Przez minione 50 lat ESO pomagało odkrywać nasze miejsce we Wszechświecie.

58
00:06:10,000 --> 00:06:14,000
Patrząc w niebo odkrywaliśmy także nasze własne korzenie.

59
00:06:14,500 --> 00:06:20,500
Jesteśmy częścią wielkiej kosmicznej historii. Bez gwiazd nie byłoby nas tutaj.

60
00:06:24,000 --> 00:06:28,000
Wszechświat zaczął się od wodoru i helu, dwóch najlżejszych pierwiastków.

61
00:06:29,000 --> 00:06:34,000
Gwiazdy to piece termojądrowe zamieniające lżejsze pierwiastki w cięższe.

62
00:06:36,000 --> 00:06:40,000
A supernowe takie jak SN 1987A

63
00:06:40,000 --> 00:06:44,000
rozsiewają w kosmosie produkty tej gwiezdnej alchemii.

64
00:06:47,000 --> 00:06:51,000
Gdy uformował się Układ Słoneczny, około 4,6 mld lat temu,

65
00:06:51,000 --> 00:06:55,000
zawierał śladowe ilości cięższych pierwiastków.

66
00:06:55,000 --> 00:07:00,000
Metale i krzemiany, a także węgiel i tlen.

67
00:07:01,000 --> 00:07:06,000
Węgiel w naszych mięśniach, żelazo w naszej krwi i wapń w naszych kościach,

68
00:07:06,000 --> 00:07:09,000
wszystkie zostały wytworzone w poprzedniej generacji gwiazd.

69
00:07:09,000 --> 00:07:13,000
Ty i ja zostaliśmy dosłownie stworzeni w niebie.

70
00:07:14,000 --> 00:07:17,000
Ale odpowiedzi zawsze prowadzą do nowych pytań.

71
00:07:17,000 --> 00:07:21,000
Im więcej się uczymy, tym głębsze stają się tajemnice.

72
00:07:23,000 --> 00:07:27,000
Jakie są początki i końcowy los galaktyk?

73
00:07:31,000 --> 00:07:36,000
Czy gdzieś są inne układy słoneczne, czy istnieje tam życie?

74
00:07:43,000 --> 00:07:49,000
Co czai się w ciemnym sercu Drogi Mlecznej?

75
00:08:00,000 --> 00:08:04,000
Astronomowie zdecydowanie potrzebowali potężniejszych teleskopów.

76
00:08:04,000 --> 00:08:07,000
ESO dostarczyło im rewolucyjnych, nowych narzędzi.

77
00:08:16,000 --> 00:08:20,000
Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast.

78
00:08:20,000 --> 00:08:23,000
Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę.

79
00:08:26,000 --> 00:08:28,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO,

80
00:08:28,000 --> 00:08:30,000
Europejskie Obserwatorium Południowe.

81
00:08:30,000 --> 00:08:31,000
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe

82
00:08:31,000 --> 00:08:33,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

83
00:08:33,000 --> 00:08:35,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

84
00:08:39,000 --> 00:08:45,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

85
00:08:57,000 --> 00:09:00,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

86
00:09:02,000 --> 00:09:06,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

87
00:09:08,000 --> 00:09:10,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia

88
00:09:10,000 --> 00:09:14,000
dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium

89
00:09:17,000 --> 00:09:20,000
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

