﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
Dit is de ESOcast!

2
00:00:04,000 --> 00:00:08,000
Geavanceerde wetenschap en een kijkje achter de schermen bij ESO,

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

4
00:00:11,000 --> 00:00:17,000
Op zoek naar de uiterste grenzen, met Dr Joe Liske, alias Dr J.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,000
Hallo en welkom bij deze speciale aflevering van de ESOcast.

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,500
In de aanloop naar ESO's 50ste verjaardag in oktober 2012

7
00:00:27,500 --> 00:00:30,000
laten we acht bijzondere hoogtepunten zien.

8
00:00:30,000 --> 00:00:35,000
Een overzicht van 50 jaar ESO-onderzoek van de zuidelijke sterrenhemel.

9
00:00:39,000 --> 00:00:44,000
De blik omhoog

10
00:00:46,000 --> 00:00:53,000
167.000 jaar geleden explodeerde een ster in een klein sterrenstelsel rond de Melkweg.

11
00:00:56,000 --> 00:00:58,500
Op het moment van de explosie, 

12
00:00:58,500 --> 00:01:02,000
was homo sapiens net begonnen met rondtrekken over de Afrikaanse savanne.

13
00:01:05,000 --> 00:01:08,000
Maar niemand kon het kosmisch vuurwerk zien,

14
00:01:08,000 --> 00:01:13,000
omdat het licht van de explosie nog maar net aan zijn reis naar de aarde was begonnen.

15
00:01:15,000 --> 00:01:19,500
Tegen de tijd dat het licht van de supernova 98% van zijn reis had afgelegd,

16
00:01:19,500 --> 00:01:24,500
waren Griekse filosofen nog maar net aan het nadenken over de aard van de komsos.

17
00:01:27,000 --> 00:01:29,000
Net voordat het licht de aarde bereikte,

18
00:01:29,000 --> 00:01:34,000
richtte Galileo Galileï voor het eerst een eenvoudige telescoop op de hemel.

19
00:01:38,000 --> 00:01:41,000
En op 24 februari 1987

20
00:01:41,000 --> 00:01:45,500
toen de lichtdeeltjes van de explosie eindelijk onze planeet bereikten,

21
00:01:45,500 --> 00:01:50,000
konden astronomen de supernova heel precies waarnemen.

22
00:01:52,000 --> 00:01:54,000
Supernova 1987A

23
00:01:54,770 --> 00:01:56,460
lichtte de zuidelijke hemel op -

24
00:01:56,460 --> 00:01:59,440
maar was niet te zien vanuit Europa of de Verenigde Staten.

25
00:02:00,000 --> 00:02:04,000
ESO had toen zijn eerste grote telescopen in Chili gebouwd,

26
00:02:04,000 --> 00:02:08,000
waardoor sterrenkundigen het kosmische spektakel vanaf de eerste rij konden aanschouwen. 

27
00:02:11,000 --> 00:02:13,500
De telescoop is het belangrijkste gereedschap

28
00:02:13,500 --> 00:02:18,000
om de raadsels van het universum op te lossen.

29
00:02:19,000 --> 00:02:23,000
Telescopen verzamelen veel meer licht dan het menselijk oog,

30
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
waardoor ze ook zwakke sterren kunnen zien en we verder de ruimte in kunnen kijken.

31
00:02:30,000 --> 00:02:34,000
Net als vergrootglazen tonen telescopen veel meer details.

32
00:02:36,000 --> 00:02:40,000
En, uitgerust met gevoelige camera's en spectrografen,

33
00:02:40,000 --> 00:02:45,000
voorzien ze ons van een schat aan informatie over planeten, sterren en sterrenstelsels.

34
00:02:52,000 --> 00:02:56,000
De eerste ESO-telescopen op La Silla vormden een bonte verzameling,

35
00:02:56,000 --> 00:02:59,000
van kleine, nationale instrumenten

36
00:02:59,000 --> 00:03:02,000
tot grote astrografen en groothoek-camera's.

37
00:03:12,000 --> 00:03:16,000
De 2,2-meter telescoop - nu bijna 30 jaar oud -

38
00:03:17,000 --> 00:03:20,000
produceert nog steeds de prachtigste beelden van de kosmos.

39
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
Op het hoogste punt van Cerro La Silla

40
00:04:03,000 --> 00:04:09,000
staat het grootste wapenfeit uit de vroege ESO-jaren - de 3,6-meter telescoop.

41
00:04:09,000 --> 00:04:14,000
Met zijn 35 jaar leidt hij nu een tweede leven als planetenjager.

42
00:04:16,000 --> 00:04:20,500
Zweedse astronomen bouwden een glimmende spiegel van 15 meter doorsnede

43
00:04:20,500 --> 00:04:25,000
om de microgolven te meten van koude wolken in het heelal.

44
00:04:26,000 --> 00:04:31,000
Samen hebben deze telescopen het universum helpen te ontrafelen waarin wij leven.

45
00:04:45,000 --> 00:04:49,000
De aarde is slechts een van de acht planeten in het zonnestelsel.

46
00:04:55,000 --> 00:04:57,000
Van de kleine Mercurius tot de reusachtige Jupiter,

47
00:04:57,000 --> 00:05:03,500
zijn deze rotsachtige werelden en gas-bollen de overblijfselen van de vorming van onze zon.

48
00:05:09,000 --> 00:05:14,000
De zon, op zijn beurt, is een dertien-in-een-dozijn-sterretje in de Melkweg.

49
00:05:15,000 --> 00:05:20,000
Een speldenprikje licht tussen honderden miljarden vergelijkbare sterren -

50
00:05:20,000 --> 00:05:25,000
zowel opgezwollen rode reuzen, geïmplodeerde witte dwergen

51
00:05:25,000 --> 00:05:28,000
als snel draaiende neutronensterren.

52
00:05:29,000 --> 00:05:34,000
De spiraalarmen van de Melkweg zijn bezaaid met gloeiende nevels,

53
00:05:34,000 --> 00:05:37,000
die heldere clusters van pasgeboren sterren produceren,

54
00:05:37,000 --> 00:05:42,000
terwijl oudere sterrenhopen langzaam door ons melkwegstelsel zwermen.

55
00:05:47,000 --> 00:05:51,500
En de Melkweg is slechts één van de ontelbare sterrenstelsels in het universum,

56
00:05:51,500 --> 00:05:57,000
dat sinds de oerknal, bijna 14 miljard jaar geleden, aan het uitdijen is.

57
00:06:05,000 --> 00:06:10,000
ESO heeft de afgelopen 50 jaar meegeholpen onze plek in het heelal te ontdekken.

58
00:06:10,000 --> 00:06:14,000
Door naar boven te kijken, hebben we ook onze eigen oorsprong ontdekt.

59
00:06:14,500 --> 00:06:20,500
We zijn een onderdeel van een groot kosmisch verhaal. Zonder sterren, zouden wij er niet zijn.

60
00:06:24,000 --> 00:06:28,000
Het universum begon met waterstof en helium, de twee lichtste elementen.

61
00:06:29,000 --> 00:06:34,000
Maar sterren zijn kerncentrales, waarin lichte elementen worden omgezet in zwaardere.

62
00:06:36,000 --> 00:06:40,000
En supernova's, zoals 1987A 

63
00:06:40,000 --> 00:06:44,000
voeden het universum met de producten van deze stellaire alchemie.

64
00:06:47,000 --> 00:06:51,000
Toen het zonnestelsel werd gevormd, zo'n 4,6 miljard jaar geleden,

65
00:06:51,000 --> 00:06:55,000
Bevatte het sporen van deze zwaardere elementen.

66
00:06:55,000 --> 00:07:00,000
Metalen en silicaten, maar ook koolstof en zuurstof.

67
00:07:01,000 --> 00:07:06,000
De koolstof in onze spieren, het ijzer in ons bloed en de calcium in onze botten

68
00:07:06,000 --> 00:07:09,000
zijn allemaal gemaakt in een eerdere generatie sterren.

69
00:07:09,000 --> 00:07:13,000
Jij en ik zijn letterlijk 'made in heaven'.

70
00:07:14,000 --> 00:07:17,000
Maar antwoorden werpen weer nieuwe vragen op.

71
00:07:17,000 --> 00:07:21,000
Hoe meer we te weten komen, des te groter wordt het mysterie.

72
00:07:23,000 --> 00:07:27,000
Wat is de oorsprong en het uiteindelijke lot van sterrenstelsels?

73
00:07:31,000 --> 00:07:36,000
Zijn er andere zonnestelsels in het heelal, en kan daar (buitenaards) leven zijn?

74
00:07:43,000 --> 00:07:49,000
En wat voedt zich in het donkere centrum van onze Melkweg?

75
00:08:00,000 --> 00:08:04,000
Astronomen hadden duidelijk behoefte aan krachtiger telescopen.

76
00:08:04,000 --> 00:08:07,000
En ESO voorzag hen van revolutionair nieuw gereedschap.

77
00:08:16,000 --> 00:08:20,000
Dit was Dr J, met een speciale aflevering van de ESOcast!

78
00:08:20,000 --> 00:08:23,000
Graag tot de volgende keer, voor een nieuw kosmisch avontuur.

79
00:08:26,000 --> 00:08:28,000
ESOcast wordt geproduceerd door ESO,

80
00:08:28,000 --> 00:08:30,000
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

81
00:08:30,000 --> 00:08:31,000
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

82
00:08:31,000 --> 00:08:33,000
is de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde.

83
00:08:33,000 --> 00:08:35,000
ESO ontwerpt, bouwt en beheert 's werelds meest geavanceerde telescopen op de grond.

84
00:08:39,000 --> 00:08:45,000
Transcriptie door ESO; vertaling door Marieke Baan

85
00:08:57,000 --> 00:09:00,000
Nu je kennis hebt gemaakt met ESO,

86
00:09:02,000 --> 00:09:06,000
kun je koers zetten naar de ruimte met Hubble.

87
00:09:08,000 --> 00:09:10,000
De Hubblecast belicht de laatste ontdekkingen

88
00:09:10,000 --> 00:09:14,000
van 's werelds meest erkende en geprezen ruimtetelescoop,

89
00:09:17,000 --> 00:09:20,000
De NASA/ESA Hubble Ruimtelesecoop.

