﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
To jest ESOcast!

2
00:00:04,000 --> 00:00:07,500
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

3
00:00:07,500 --> 00:00:10,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

4
00:00:10,000 --> 00:00:17,000
Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske.

5
00:00:21,000 --> 00:00:23,000
Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast.

6
00:00:23,000 --> 00:00:27,000
Zapowiadając 50. rocznicę ESO w październiku 2012 r.

7
00:00:27,000 --> 00:00:31,000
pokażemy osiem specjalnych tematów

8
00:00:31,000 --> 00:00:35,000
portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO.

9
00:00:40,000 --> 00:00:43,000
Jest to opowieść o epickiej przygodzie...

10
00:00:48,000 --> 00:00:53,000
Opowieść o kosmicznej ciekawości, odwadze i wytrwałości...

11
00:00:56,000 --> 00:01:01,000
Opowieść o tym jak Europa udała się na południe na odkrywanie gwiazd.

12
00:01:50,000 --> 00:01:54,000
Idąc na południe

13
00:01:55,000 --> 00:02:00,000
Witamy w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

14
00:02:03,000 --> 00:02:06,000
Ma 50 lat, ale znacznie więcej sił niż kiedykolwiek.

15
00:02:12,000 --> 00:02:15,000
ESO to europejski portal do gwiazd.

16
00:02:16,000 --> 00:02:19,000
Tutaj astronomowie z 15 krajów łączą

17
00:02:19,000 --> 00:02:21,000
swoje siły, aby odkrywać sekrety Wszechświata.

18
00:02:22,500 --> 00:02:23,500
Jak?

19
00:02:23,500 --> 00:02:27,000
Budując największe teleskopy na Ziemi.

20
00:02:27,000 --> 00:02:29,000
Projektując czułe kamery i instrumenty.

21
00:02:30,000 --> 00:02:32,000
Szczegółowo badając niebo.

22
00:02:34,000 --> 00:02:37,000
Ich praca polega na obserwacjach obiektów bliskich i dalekich,

23
00:02:37,000 --> 00:02:40,000
od komet przemierzających Układ Słoneczny,

24
00:02:40,000 --> 00:02:44,000
po odległe galaktyki na krańcach przestrzeni i czasu,

25
00:02:44,000 --> 00:02:49,000
dając nam nowe spojrzenie na Wszechświat.

26
00:03:20,500 --> 00:03:23,000
Wszechświat głębokich tajemnic i ukrytych sekretów.

27
00:03:24,000 --> 00:03:26,000
I oszałamiającego piękna.

28
00:03:27,500 --> 00:03:29,500
Z odległych szczytów górskich w Chile

29
00:03:29,500 --> 00:03:32,000
europejscy astronomowie sięgają gwiazd.

30
00:03:32,500 --> 00:03:33,500
Ale dlaczego Chile?

31
00:03:34,000 --> 00:03:37,000
Czemu astronomowie skierowali się na południe?

32
00:03:41,000 --> 00:03:45,000
Europejskie Obserwatorium Południowe ma swoją siedzibę w Garching w Niemczech.

33
00:03:49,000 --> 00:03:53,000
Niestety z Europy widać jedynie fragment nieba.

34
00:03:53,000 --> 00:03:57,000
Aby wypełnić dziury, trzeba pojechać na południe.

35
00:04:06,000 --> 00:04:10,000
Przez stulecia mapy nieba południowego miały wielkie puste obszary -

36
00:04:10,000 --> 00:04:13,000
Terra Incognita niebios.

37
00:04:15,000 --> 00:04:16,500
Rok 1595.

38
00:04:17,000 --> 00:04:21,000
Holenderscy kupcy po raz pierwszy wyruszyli do Indii Wschodnich.

39
00:04:27,000 --> 00:04:31,000
W nocy, nawigatorzy Pieter Keyser i Frederik de Houtman

40
00:04:31,330 --> 00:04:36,390
zmierzyli pozycje ponad 130 gwiazd na niebie południowym.

41
00:04:43,000 --> 00:04:48,000
Wkrótce globusy i mapy nieba pokazywały dwanaście nowych konstelacji,

42
00:04:48,000 --> 00:04:52,000
z których żadna nie była widziana wcześniej przez Europejczyków.

43
00:04:54,000 --> 00:04:58,000
Brytyjczycy jako pierwsi zbudowali stałą placówkę astronomiczną

44
00:04:58,000 --> 00:04:59,000
na półkuli południowej.

45
00:05:00,000 --> 00:05:05,000
Królewskie Obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei powstało w 1820 r.

46
00:05:06,000 --> 00:05:10,500
Niewiele później John Herschel zbudował swoje prywatne obserwatorium,

47
00:05:10,500 --> 00:05:13,000
niedaleko słynnej południowoafrykańskiej Góry Stołowej.

48
00:05:16,000 --> 00:05:17,000
Co za widok!

49
00:05:17,000 --> 00:05:22,000
Ciemne niebo. Jasne gromady i mrowie gwiazd nad głową.

50
00:05:24,000 --> 00:05:27,000
Nic dziwnego, że Harvard, Yale i Leiden

51
00:05:27,000 --> 00:05:31,000
utworzyły swoje własne stacje obserwacyjne.

52
00:05:31,000 --> 00:05:34,000
Ale eksplorowanie nieba południowego

53
00:05:34,000 --> 00:05:38,000
nadal wymagało wiele odwagi, pasji i wytrwałości.

54
00:05:43,000 --> 00:05:45,500
Jeszcze pięćdziesiąt lat temu

55
00:05:45,500 --> 00:05:50,000
prawie wszystkie większe teleskopy znajdowały się na północ od równika.

56
00:05:51,000 --> 00:05:53,000
Dlaczego niebo południowe jest tak ważne?

57
00:05:55,000 --> 00:05:59,000
Po pierwsze, ponieważ było niezbadanym terytorium.

58
00:05:59,500 --> 00:06:02,000
Z Europy nie można zobaczyć całego nieba.

59
00:06:03,000 --> 00:06:07,000
Przykładem jest centrum Drogi Mlecznej, naszej rodzinnej galaktyki.

60
00:06:07,000 --> 00:06:10,000
Trudno je zaobserwować z półkuli północnej,

61
00:06:10,000 --> 00:06:12,000
ale na południowej przechodzi wysoko nad głowami.

62
00:06:14,000 --> 00:06:16,000
Dalej są Obłoki Magellana -

63
00:06:16,280 --> 00:06:19,600
dwie małe galaktyki towarzyszące Drodze Mlecznej.

64
00:06:20,500 --> 00:06:25,000
Niewidoczne z północy, ale przykuwające uwagę, gdy jest się na południe od równika.

65
00:06:26,000 --> 00:06:27,000
W końcu,

66
00:06:27,000 --> 00:06:31,300
europejscy astronomowie cierpią z powodu zanieczyszczenia sztucznym światłem oraz kiepskiej pogody.

67
00:06:32,000 --> 00:06:34,500
Wyruszenie na południe rozwiązuje większość problemów.

68
00:06:38,000 --> 00:06:42,000
Malowniczy rejs statkiem w Holandii w czerwcu 1953 r.

69
00:06:42,000 --> 00:06:44,500
To tutaj, na jeziorze IJsselmeer

70
00:06:44,500 --> 00:06:47,500
niemiecko-amerykański astronom Walter Baade

71
00:06:47,500 --> 00:06:50,000
oraz holenderski astronom Jan Oort

72
00:06:50,000 --> 00:06:53,000
opowiedzieli kolegom o planach europejskiego obserwatorium

73
00:06:53,000 --> 00:06:55,000
na półkuli południowej.

74
00:07:00,000 --> 00:07:04,500
Żaden z europejskich krajów nie może samodzielnie konkurować ze Stanami Zjednoczonymi.

75
00:07:04,500 --> 00:07:06,500
Ale wspólnie mogą.

76
00:07:07,000 --> 00:07:12,000
Siedem miesięcy później 12 astronomów z 6 krajów zebrało się tutaj,

77
00:07:12,000 --> 00:07:14,500
w okazałej Sali Senatu Uniwersytetu Leiden.

78
00:07:14,500 --> 00:07:17,000
Podpisali oświadczenie wyrażające chęć

79
00:07:17,000 --> 00:07:22,000
ustanowienia europejskiego obserwatorium w Afryce Południowej.

80
00:07:23,000 --> 00:07:25,000
Było to przetarcie szlaków dla narodzin ESO.

81
00:07:26,000 --> 00:07:29,000
Ale moment! Afryka Południowa?

82
00:07:30,000 --> 00:07:31,500
Oczywiście ma to sens.

83
00:07:31,500 --> 00:07:37,000
Afryka Południowa miała już Cape Observatory, a po 1909 r.

84
00:07:37,000 --> 00:07:40,000
Transvaal Observatory w Johannesburgu.

85
00:07:40,000 --> 00:07:44,500
Leiden Observatory miało swoją własną południową stację w Hartebeespoort.

86
00:07:47,000 --> 00:07:49,000
W roku 1955

87
00:07:49,000 --> 00:07:54,500
astronomowie rozstawili przyrządy pomiarowe, aby znaleźć najlepsze miejsce dla dużego teleskopu.

88
00:07:54,500 --> 00:08:01,000
Zeekoegat w Great Karoo albo Tafelkopje w Bloemfontein.

89
00:08:02,000 --> 00:08:05,000
Ale pogoda nie była jedynym plusem.

90
00:08:06,000 --> 00:08:12,000
Około 1960 r. uwaga przesunęła się na chropowaty krajobraz północnego Chile.

91
00:08:13,000 --> 00:08:16,000
Amerykańscy astronomowie także planowali tutaj

92
00:08:16,000 --> 00:08:18,500
swoje własne obserwatorium.

93
00:08:18,500 --> 00:08:25,000
Trudne końskie ekspedycje znalazły znacznie lepsze warunki niż w Afryce Południowej.

94
00:08:26,000 --> 00:08:30,000
W 1963 r. kości zostały rzucone. Będzie to Chile.

95
00:08:30,000 --> 00:08:33,000
6 miesięcy później wybrano górę La Silla

96
00:08:33,000 --> 00:08:36,000
na przyszłą lokalizację dla Europejskiego Obserwatorium Południowego.

97
00:08:36,000 --> 00:08:40,000
ESO nie było już odległym marzeniem.

98
00:08:41,000 --> 00:08:47,500
W końcu, 5.10.1962 r. pięć krajów europejskich podpisało Konwencję ESO

99
00:08:47,500 --> 00:08:53,000
oficjalne narodziny Europejskiego Obserwatorium Południowego.

100
00:08:53,000 --> 00:08:56,500
Belgia, Niemcy, Francja, Holandia i Szwecja

101
00:08:56,500 --> 00:09:01,000
były zdeterminowane, aby wspólnie dotrzeć do gwiazd południowych.

102
00:09:03,000 --> 00:09:07,000
La Silla i jej otoczenie zostały wniesione przez rząd chilijski.

103
00:09:08,000 --> 00:09:10,000
W środku niczego wybudowano drogę.

104
00:09:11,000 --> 00:09:16,500
Pierwszy teleskop ESO zbudowano w hutniczej firmie w Rotterdamie.

105
00:09:18,000 --> 00:09:21,000
A w końcu w grudniu 1966 r.

106
00:09:21,000 --> 00:09:26,000
Europejskie Obserwatorium Południowe otworzyło swoje pierwsze oko na niebo.

107
00:09:26,000 --> 00:09:32,000
Europa rozpoczęła wielką podróż w stronę kosmicznych odkryć.

108
00:09:37,000 --> 00:09:40,500
Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast.

109
00:09:41,000 --> 00:09:44,000
Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę.

110
00:09:47,000 --> 00:09:48,500
ESOcast został wyprodukowany przez ESO,

111
00:09:48,500 --> 00:09:50,000
Europejskie Obserwatorium Południowe.

112
00:09:51,000 --> 00:09:52,000
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe

113
00:09:52,000 --> 00:09:54,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

114
00:09:54,000 --> 00:09:56,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

115
00:09:59,000 --> 00:10:05,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

116
00:10:18,000 --> 00:10:21,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

117
00:10:23,000 --> 00:10:27,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

118
00:10:29,000 --> 00:10:32,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia

119
00:10:32,000 --> 00:10:36,000
dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium

120
00:10:37,500 --> 00:10:42,000
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

