﻿1
00:00:05,670 --> 00:00:10,430
Yaklaşık 20 yıl önce, astronomlar büyük bir keşif yapmışlardı

2
00:00:10,430 --> 00:00:16,149
evren sadece genişlemiyor, aynı zamanda çok büyük bir hızla genişliyordu

3
00:00:16,149 --> 00:00:19,410
Evrenin hızlanarak genişlemesinin keşfi

4
00:00:19,410 --> 00:00:24,500
2011 Nobel Fizik Ödülü ile şereflendirildi.

5
00:00:29,070 --> 00:00:30,700
Bu bir ESOcast video yayınıdır!

6
00:00:30,700 --> 00:00:33,630
En son teknoloji ürünü bilim ve hayatın perde arkasında yer alan ESO,

7
00:00:33,630 --> 00:00:35,620
yani Avrupa Güney Gözlemevi.

8
00:00:35,620 --> 00:00:42,640
Evrenin sınırlarını ev sahibimiz Dr J, yani Dr Joe Liske ile keşfe çıkacağız.

9
00:00:46,500 --> 00:00:47,920
Merhaba, ESOcast'a hoş geldiniz.

10
00:00:47,920 --> 00:00:49,510
Bu bülümde

11
00:00:49,510 --> 00:00:51,500
astronomların evrenin hızlanarak genişlemesinin

12
00:00:51,640 --> 00:00:54,920
nasıl bulunduğunu

13
00:00:55,260 --> 00:01:00,090
ve bu keşfin neden sadece evreni anlamak için önemli olduğunu değil

14
00:01:00,090 --> 00:01:02,360
aynı zamanda fizik için de önemli olduğunu göreceğiz.

15
00:01:02,360 --> 00:01:07,690
Bu keşif şimdi 2011 Nobel Fizik Ödülü ile ödüllendirildi,

16
00:01:07,690 --> 00:01:09,890
ve Şili'deki ESO teleskoplarından yapılan gözlemler

17
00:01:09,890 --> 00:01:13,310
keşfin yapılmasında büyük bir rol oynadı.

18
00:01:19,650 --> 00:01:24,940
Yaşadığımız evren Big Bang ile yaklaşık 13,7 milyar yıl önce oluşmaya başladı.

19
00:01:26,000 --> 00:01:28,840
O zamandan bu yana, Evren hızla genişliyor.

20
00:01:28,840 --> 00:01:30,190
Onyıllar boyunca,

21
00:01:30,190 --> 00:01:34,130
astronomlar bu genişlemenin doğası hakkında bilgi sahibi olmaya çalıştılar.

22
00:01:34,130 --> 00:01:37,430
Uzun zaman boyunca, sadece iki ana fikir vardı:

23
00:01:37,430 --> 00:01:42,400
Ya bu genişleme zamanla yavaşlayacak ve sonunda duracak

24
00:01:42,400 --> 00:01:46,770
--ve en sonunda Big Crunch denen bir çökmeye doğru gidecek

25
00:01:47,770 --> 00:01:50,680
ya da Evren sürekli genişlemeye devam edecek.

26
00:01:53,380 --> 00:01:54,850
Fakat astronomlar 

27
00:01:54,850 --> 00:01:58,250
hangi modelin doğru olduğunu nasıl anlarlar?

28
00:01:58,250 --> 00:02:00,950
Aslında en basit bir yöntem olarak 

29
00:02:00,950 --> 00:02:04,920
bizden çok uzakta olan galaksilerin uzaklıklarını hassas olarak ölçüp,

30
00:02:04,920 --> 00:02:09,130
sonra bu bulguları bu tür galaksiler için oluşturulan modeller ile

31
00:02:09,130 --> 00:02:11,000
karşılaştırarak bulabiliriz.

32
00:02:11,000 --> 00:02:15,000
Ölçümler ve tahminleri karşılaştırdığımızda

33
00:02:15,000 --> 00:02:17,250
bize hangi modelin doğru olduğunu söyler.

34
00:02:17,250 --> 00:02:18,930
Fakat bu nasıl olur?

35
00:02:18,930 --> 00:02:24,200
Astronomlar Evrendeki bu kadar uzak mesafeleri nasıl hassaslıkla ölçebilir?

36
00:02:24,200 --> 00:02:29,320
Aslında yıldız patlamaları veya süpernovalar bunda büyük rol oynarlar.

37
00:02:34,250 --> 00:02:38,760
Süpernovalar nadir gerçekleşen kozmik olaylardır: Yıldızların patlamasıdır.

38
00:02:39,330 --> 00:02:43,300
Ama özel bir tür patlama vardır ki, ona Tip 1a Süpernova da denir,

39
00:02:43,300 --> 00:02:47,130
Evrendeki uzaklıkların ölçülmesi için idealdir.

40
00:02:49,160 --> 00:02:50,800
Bu süpernovalar çok parlaktır,

41
00:02:50,800 --> 00:02:54,540
bu da demek oluyor ki çok uzak galaksilerden bile görülebilir.

42
00:02:54,540 --> 00:02:58,210
Ve kendi içinde olan parlaklığı da her zaman aynıdır,

43
00:02:58,610 --> 00:03:00,500
böylelikle Dünyaya ne kadar parlak göründüğü

44
00:03:00,540 --> 00:03:02,970
karşılaştırılarak uzaklıkları tespit edilebilir.

45
00:03:05,690 --> 00:03:08,800
1990'lı yıllarda, iki araştırma takımı

46
00:03:08,800 --> 00:03:12,230
bu tür patlayan yıldızları dikkatlice araştırmaya başladılar.

47
00:03:12,230 --> 00:03:13,350
Çalışmalarında,

48
00:03:13,350 --> 00:03:18,480
astronomlar Şili'deki ESO'nun La Silla Gözlemevi'ni kullandı.

49
00:03:20,040 --> 00:03:23,270
1990'lı yıllarda çok uzaklardaki bir süpernovayı gözlemlemek

50
00:03:23,270 --> 00:03:26,290
gerçekten çok zor ama heyecan vericiydi.

51
00:03:26,290 --> 00:03:30,810
Biz, ESO'nun 3.6 metre NTT teleskobu ve 1.5 metre teleskobunu

52
00:03:30,810 --> 00:03:33,600
Tololo Gözlemevi'nde keşfedilen

53
00:03:33,600 --> 00:03:36,530
yüksek oranda kırmızıya kayan süpernovaları gözlemek için kullandık.

54
00:03:36,670 --> 00:03:39,100
O günlerde, yani 15 yıl önce,

55
00:03:39,100 --> 00:03:42,000
aslında gelen fotonları tek tek sayıyorduk,

56
00:03:42,000 --> 00:03:45,770
güzel bir deneydi ama gerçekten çok zor bir uğraştı.

57
00:03:46,300 --> 00:03:49,660
Tüm bu kritik bileşen aslında

58
00:03:49,660 --> 00:03:52,430
hızlanan evreni keşfetmek için değildi,

59
00:03:52,430 --> 00:03:56,050
ama bu nedenle fiziğin içinde oluşan bu yeni paradigmayı izlemek

60
00:03:56,050 --> 00:03:59,790
gerçekten hem çok ilginç hem de çok eğlenceliydi.

61
00:04:01,700 --> 00:04:04,460
Biz uzak süpernovaların aslında kütleçekim ile baskın olan evrende

62
00:04:04,460 --> 00:04:07,970
çok daha uzakta olduğunu farkettiğimizde

63
00:04:07,970 --> 00:04:10,170
geri dönüp tekrar ölçmek zorunda kaldık.

64
00:04:10,170 --> 00:04:13,770
Bu nedenle elimizdeki ilk verilerle bulduğumuz hızlanan genişleme

65
00:04:13,770 --> 00:04:18,500
hemen kozmolojinin yeni bileşenlerinden birisine yorumlandı:

66
00:04:18,500 --> 00:04:19,649
kara enerji,

67
00:04:19,649 --> 00:04:21,430
ve sonuçlarımızı teyit etmek zorundaydık.

68
00:04:21,430 --> 00:04:26,750
Biz de diğer gruplar gibi VLT için gözlem zamanına başvurduk

69
00:04:29,000 --> 00:04:33,020
ve daha büyük bir teleskopla daha iyi veri ile teyit edebilecektik

70
00:04:33,020 --> 00:04:36,780
böylelikle süpernovalar hakkında daha iyi örneklerimiz oldu.

71
00:04:38,620 --> 00:04:41,350
Evrenin ivmeli bir hızla genişlediğinin keşfi

72
00:04:41,350 --> 00:04:45,450
son onyılların gerçekten hiç beklenmeyen ama büyük ve önemli bir keşfi oldu.

73
00:04:45,450 --> 00:04:49,210
O kadar beklenmiyordu ki, o ana kadar

74
00:04:49,210 --> 00:04:53,940
herkes Evrenin genişlemesinin yavaşlayacağını,

75
00:04:53,940 --> 00:04:58,500
yani kütleçekimin Evrendeki maddeyi çökerteceği düşünülüyordu.

76
00:04:59,000 --> 00:05:03,530
Ama Evren bundan daha ilginç bir yapıda olduğunu gösterdi.

77
00:05:03,530 --> 00:05:06,880
Fakat neden bu genişleme çok önemli?

78
00:05:06,880 --> 00:05:12,450
Bildiğimiz kadarıyla, hızlanma ile ilgili iki tane görüş var:

79
00:05:12,450 --> 00:05:14,820
Birinci görüş

80
00:05:14,820 --> 00:05:20,890
evrenin yaklaşık 3/4'ü gizemli bir kara enerji ile kaplı. 

81
00:05:20,890 --> 00:05:25,500
Bu kara enerji o kadar gizemli ki negatif basınç meydana getiriyor.

82
00:05:25,700 --> 00:05:27,960
Gerçekten çok garip bir durum.

83
00:05:27,960 --> 00:05:30,500
İkinci görüş ise

84
00:05:30,500 --> 00:05:33,320
bizim kütleçekim anlayışımız hakkında bazı sorunlar var. 

85
00:05:33,320 --> 00:05:38,940
Başka bir ifade ile, Einstein'ın Genel Rölativite teorisi tam olarak doğru değil.

86
00:05:38,940 --> 00:05:40,820
Her iki durumda da,

87
00:05:40,820 --> 00:05:43,800
tamamen yepyeni bir fizik ile karşı karşıya geliyoruz,

88
00:05:43,800 --> 00:05:46,800
ve bu nedenle bu keşif çok önemli

89
00:05:46,800 --> 00:05:51,710
ve bu keşif 2011 Nobel Fizik Ödülü ile ödüllendirildi.

90
00:05:51,710 --> 00:05:55,130
Ben Dr J. ESOcast yayınımızı bitirirken

91
00:05:55,130 --> 00:05:58,610
Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın.

92
00:06:00,790 --> 00:06:04,000
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.

93
00:06:04,530 --> 00:06:05,500
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi, 

94
00:06:05,500 --> 00:06:08,000
astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak

95
00:06:08,000 --> 00:06:10,500
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir.

96
00:06:13,000 --> 00:06:18,140
Transkripsiyon ESO; çeviri Umut Yıldız (ESON, Leiden Gözlemevi, Hollanda)

97
00:06:29,700 --> 00:06:32,500
Hazır sizi ESO ile yakalamışken

98
00:06:34,000 --> 00:06:38,000
Hubble ile başınızı bu dünyadan kaldırın.

99
00:06:40,780 --> 00:06:42,660
Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve

100
00:06:42,660 --> 00:06:46,860
ödül kazanmış uzay gözlemevi olan Hubble'dan son keşifleri aktarıyor.

101
00:06:49,640 --> 00:06:53,050
NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu

