﻿1
00:00:05,670 --> 00:00:10,430
W ciągu ostatnich dwóch dekad astronomowie dokonali naprawdę rewolucyjnego odkrycia:

2
00:00:10,430 --> 00:00:16,149
że kosmos nie tylko ekspanduje, ale czyni to coraz szybciej.

3
00:00:16,149 --> 00:00:19,410
Odkrycie przyspieszonego rozszerzania się Wszechświata

4
00:00:19,410 --> 00:00:24,500
zostało nagrodzone Nagrodą Nobla z Fizyki 2011.

5
00:00:29,070 --> 00:00:30,700
To jest ESOcast!

6
00:00:30,700 --> 00:00:33,630
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

7
00:00:33,630 --> 00:00:35,620
Europejskim Obserwatorium Południowym.

8
00:00:35,620 --> 00:00:42,640
Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske.

9
00:00:46,500 --> 00:00:47,920
Cześć, witam w ESOcast.

10
00:00:47,920 --> 00:00:49,510
W tym odcinku

11
00:00:49,510 --> 00:00:51,500
dowiemy się w jaki sposób astronomowie

12
00:00:51,640 --> 00:00:54,920
dowiedzieli się, że ekspansja Wszechświata przyspiesza

13
00:00:55,260 --> 00:01:00,090
i dlaczego to odkrycie jest tak ważne nie tylko dla naszego zrozumienia Kosmosu,

14
00:01:00,090 --> 00:01:02,360
ale dla całej Fizyki.

15
00:01:02,360 --> 00:01:07,690
Odkrycie to zostało nagrodzone Nagrodą Nobla z Fizyki 2011,

16
00:01:07,690 --> 00:01:09,890
a obserwacje teleskopami ESO w Chile

17
00:01:09,890 --> 00:01:13,310
odegrały w nim znaczącą rolę.

18
00:01:19,650 --> 00:01:24,940
Wszechświat, w którym żyjemy, powstał w Wielkim Wybuchu około 13,7 mld lat temu.

19
00:01:26,000 --> 00:01:28,840
Od tamtej pory rozszerza się.

20
00:01:28,840 --> 00:01:30,190
Przez dekady astronomowie

21
00:01:30,190 --> 00:01:34,130
chcieli dowiedzieć się więcej na temat natury tej ekspansji.

22
00:01:34,130 --> 00:01:37,430
Przez długi czas istniały dwie główne idee:

23
00:01:37,430 --> 00:01:42,400
Albo ekspansja będzie stopniowo zwalniać, aż w końcu zatrzyma się

24
00:01:42,400 --> 00:01:46,770
- po czym Wszechświat zacznie kontrakcję w stronę "Wielkiego Kolapsu".

25
00:01:47,770 --> 00:01:50,680
Albo też Kosmos będzie rozszerzać się w nieskończoność.

26
00:01:53,380 --> 00:01:54,850
Ale w jaki sposób astronomowie

27
00:01:54,850 --> 00:01:58,250
mogą sprawdzić który z modeli jest poprawny?

28
00:01:58,250 --> 00:02:00,950
Cóż, jedną z najprostszych metod są

29
00:02:00,950 --> 00:02:04,920
dokładne pomiary odległości do bardzo odległych galaktyk,

30
00:02:04,920 --> 00:02:09,130
a następnie porównanie tych pomiarów z przewidywaniami obu modeli

31
00:02:09,130 --> 00:02:11,000
dla tych konkretnych galaktyk.

32
00:02:11,000 --> 00:02:15,000
Porównanie pomiędzy pomiarami, a przewidywaniami, powie nam,

33
00:02:15,000 --> 00:02:17,250
który z modeli jest poprawny.

34
00:02:17,250 --> 00:02:18,930
Ale jak to działa?

35
00:02:18,930 --> 00:02:24,200
Jak astronomowie mogą precyzyjnie ocenić tak olbrzymie odległości w Kosmosie?

36
00:02:24,200 --> 00:02:29,320
Gwiezdne eksplozje, znane jako supernowe, odgrywają tutaj kluczową rolę.

37
00:02:34,250 --> 00:02:38,760
Supernowe są rzadkimi zdarzeniami w kosmosie: są to eksplozje gwiazd.

38
00:02:39,330 --> 00:02:43,300
Istnieje pewien rodzaj eksplozji, znany jako supernowe typu Ia,

39
00:02:43,300 --> 00:02:47,130
które są idealne do mierzenia odległości w kosmosie.

40
00:02:49,160 --> 00:02:50,800
Te supernowe są bardzo jasne,

41
00:02:50,800 --> 00:02:54,540
co oznacza, że można je dostrzec nawet w odległych galaktykach.

42
00:02:54,540 --> 00:02:58,210
Co więcej, ich fizyczna jasność jest zawsze taka sama,

43
00:02:58,610 --> 00:03:00,500
a oznacza to, że odległości do nich można wywnioskować

44
00:03:00,540 --> 00:03:02,970
z tego jak jasne wydają się nam na Ziemi.

45
00:03:05,690 --> 00:03:08,800
W latach 90. dwa niezależne zespoły badawcze

46
00:03:08,800 --> 00:03:12,230
rozpoczęły staranne obserwacje tych wybuchających gwiazd.

47
00:03:12,230 --> 00:03:13,350
W swoich badaniach

48
00:03:13,350 --> 00:03:18,480
astronomowie częściowo używali teleskopów w Obserwatorium ESO La Silla w Chile.

49
00:03:20,040 --> 00:03:23,270
Obserwowanie ekstremalnie odległych supernowych

50
00:03:23,270 --> 00:03:26,290
było wielkim wyzwaniem w połowie lat 90.

51
00:03:26,290 --> 00:03:30,810
Tutaj w ESO używaliśmy teleskopów 3,6 m NTT oraz 1,5 m

52
00:03:30,810 --> 00:03:33,600
do obserwacji supernowych o dużych redshiftach,

53
00:03:33,600 --> 00:03:36,530
odkrytych w sąsiednim Obserwatorium Tololo.

54
00:03:36,670 --> 00:03:39,100
W tamtych czasach, 15 lat temu,

55
00:03:39,100 --> 00:03:42,000
dosłownie liczyliśmy każdy pojedynczy foton.

56
00:03:42,000 --> 00:03:45,770
To było piękne doświadczenie, bycie częścią tego, ponieważ to wielkie wyzwanie.

57
00:03:46,300 --> 00:03:49,660
Krytycznym składnikiem tego wszystkiego jest oczywiście uświadomienie sobie,

58
00:03:49,660 --> 00:03:52,430
że celem nie było odkrycie przyspieszania Wszechświata.

59
00:03:52,430 --> 00:03:56,050
Śledzenie jak nowy paradygmat w fizyce sam się ustanawia

60
00:03:56,050 --> 00:03:59,790
było bardzo ciekawe i sprawiało wiele radości.

61
00:04:01,700 --> 00:04:04,460
Gdy stwierdziliśmy, że odległe supernowe są zbyt daleko

62
00:04:04,460 --> 00:04:07,970
dla Wszechświata zdominowanego przez grawitację,

63
00:04:07,970 --> 00:04:10,170
musieliśmy wrócić i zmierzyć to ponownie.

64
00:04:10,170 --> 00:04:13,770
Przyspieszona ekspansja, którą zmierzyliśmy w pierwszej próbce supernowych,

65
00:04:13,770 --> 00:04:18,500
bardzo szybko została przetłumaczona na nowy element kosmologii:

66
00:04:18,500 --> 00:04:19,649
ciemną energię,

67
00:04:19,649 --> 00:04:21,430
musieliśmy potwierdzić ten wynik.

68
00:04:21,430 --> 00:04:26,750
W tym celu poprosiliśmy o czas na VLT, podobnie jak inne grupy,

69
00:04:29,000 --> 00:04:33,020
aby sprawdzić to co zmierzyliśmy na lepszych danych z większego teleskopu

70
00:04:33,020 --> 00:04:36,780
i uzyskać lepsze próbkowanie samych supernowych.

71
00:04:38,620 --> 00:04:41,350
Odkrycie przyspieszonej ekspansji Wszechświata

72
00:04:41,350 --> 00:04:45,450
było jednym z najbardziej nieoczekiwanych i ważnych w ciągu ostatnich dziesięcioleci.

73
00:04:45,450 --> 00:04:49,210
Było tak niespodziewane, że do tego momentu

74
00:04:49,210 --> 00:04:53,940
wszyscy wierzyli, że rozszerzanie Wszechświata powinno zwalniać

75
00:04:53,940 --> 00:04:58,500
pod wpływem siły przyciągania grawitacji wywieranej przez całą materię Wszechświata.

76
00:04:59,000 --> 00:05:03,530
Ale okazało się, że Wszechświat jest znacznie bardziej interesujący.

77
00:05:03,530 --> 00:05:06,880
Ale dlaczego przyspieszenie jest tak ważne?

78
00:05:06,880 --> 00:05:12,450
O ile wiemy, istnieją dwa możliwe wytłumaczenia przyspieszenia:

79
00:05:12,450 --> 00:05:14,820
Wytłumaczenie nr 1 mówi, że

80
00:05:14,820 --> 00:05:20,890
prawie ¾ Wszechświata składa się z pewnej formy tajemniczej ciemnej energii.

81
00:05:20,890 --> 00:05:25,500
Ciemna energia jest tak tajemnicza, ponieważ wywiera ujemne ciśnienie.

82
00:05:25,700 --> 00:05:27,960
To naprawdę egzotyczne rzeczy.

83
00:05:27,960 --> 00:05:30,500
Wytłumaczenie nr 2 oznacza, że

84
00:05:30,500 --> 00:05:33,320
jest coś niepoprawnego w naszym zrozumieniu grawitacji.

85
00:05:33,320 --> 00:05:38,940
Innymi słowy, że ogólna teoria względności Einsteina nie jest całkowicie poprawna.

86
00:05:38,940 --> 00:05:40,820
W dowolnym z tych przypadków

87
00:05:40,820 --> 00:05:43,800
stajemy naprzeciwko kompletnie nowej fizyki,

88
00:05:43,800 --> 00:05:46,800
dlatego jest to tak ważne

89
00:05:46,800 --> 00:05:51,710
i stało się przyczyną przyznania Nagrody Nobla z Fizyki 2011.

90
00:05:51,710 --> 00:05:55,130
Tutaj Dr J. Kończę dzisiejszy ESOcast.

91
00:05:55,130 --> 00:05:58,610
Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę.

92
00:06:00,790 --> 00:06:04,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

93
00:06:04,530 --> 00:06:05,500
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe

94
00:06:05,500 --> 00:06:08,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

95
00:06:08,000 --> 00:06:10,500
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

96
00:06:13,000 --> 00:06:18,140
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

97
00:06:29,700 --> 00:06:32,500
Teraz, gdy poznałeś ESO,

98
00:06:34,000 --> 00:06:38,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

99
00:06:40,780 --> 00:06:42,660
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia

100
00:06:42,660 --> 00:06:46,860
dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium

101
00:06:49,640 --> 00:06:53,050
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

