﻿1
00:00:05,670 --> 00:00:10,430
In de afgelopen twee decennia hebben astronomen een revolutionaire ontdekking gedaan:

2
00:00:10,430 --> 00:00:16,149
het heelal dijt niet alleen uit, maar doet dat steeds sneller.

3
00:00:16,149 --> 00:00:19,410
De ontdekking van de versnelde uitdijing van het heelal 

4
00:00:19,410 --> 00:00:24,500
is beloond met de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011.

5
00:00:29,070 --> 00:00:30,700
Dit is de ESOcast!

6
00:00:30,700 --> 00:00:33,630
Hoogstaande wetenschap en het leven achter de schermen bij ESO,

7
00:00:33,630 --> 00:00:35,620
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

8
00:00:35,620 --> 00:00:42,640
op zoek naar de verste grenzen met onze gastheer Dr J, ook bekend als Dr Joe Liske.

9
00:00:46,500 --> 00:00:47,920
Hallo en welkom bij de ESOcast.

10
00:00:47,920 --> 00:00:49,510
In deze aflevering,

11
00:00:49,510 --> 00:00:51,500
gaan we uitzoeken wat astronomen hebben geleerd

12
00:00:51,640 --> 00:00:54,920
van de versnellende uitdijing van het heelal

13
00:00:55,260 --> 00:01:00,090
en waarom het zo belangrijk is voor ons begrip van de kosmos,

14
00:01:00,090 --> 00:01:02,360
en eigenlijk van alle natuurkunde.

15
00:01:02,360 --> 00:01:07,690
Nu is de ontdekking beloond met de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011

16
00:01:07,690 --> 00:01:09,890
en waarnemingen met de ESO-telescopen in Chili

17
00:01:09,890 --> 00:01:13,310
hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan deze doorbraak.

18
00:01:19,650 --> 00:01:24,940
Het heelal waarin wij leven is ontstaan tijdens de Oerknal, ongeveer 13,7 miljard jaar geleden.

19
00:01:26,000 --> 00:01:28,840
Sindsdien dijt het heelal uit.

20
00:01:28,840 --> 00:01:30,190
Al decennia lang

21
00:01:30,190 --> 00:01:34,130
willen astronomen meer te weten komen over de aard van deze uitdijing.

22
00:01:34,130 --> 00:01:37,430
Lange tijd waren de twee belangrijkste ideeën:

23
00:01:37,430 --> 00:01:42,400
Óf de uitdijing zou langzaam afnemen en uiteindelijk ophouden

24
00:01:42,400 --> 00:01:46,770
- waarna het heelal zou gaan samentrekken in een 'Big Crunch'

25
00:01:47,770 --> 00:01:50,680
Óf dat de komsos voor altijd verder zou uitdijen.

26
00:01:53,380 --> 00:01:54,850
Maar hoe konden sterrenkundigen erachter komen

27
00:01:54,850 --> 00:01:58,250
welke van deze modellen van het heelal het juiste is?

28
00:01:58,250 --> 00:02:00,950
Een van de eenvoudigste manieren om dat te doen

29
00:02:00,950 --> 00:02:04,920
is het nauwkeurig opmeten van de afstanden naar verre sterrenstelsels,

30
00:02:04,920 --> 00:02:09,130
en deze metingen vergelijken met de voorspellingen uit de modellen

31
00:02:09,130 --> 00:02:11,000
voor deze sterrenstelsels.

32
00:02:11,000 --> 00:02:15,000
De vergelijking van de metingen met de voorspellingen vertelt ons

33
00:02:15,000 --> 00:02:17,250
welk van beide modellen het juiste is.

34
00:02:17,250 --> 00:02:18,930
Maar hoe gaat dit in zijn werk?

35
00:02:18,930 --> 00:02:24,200
Hoe kunnen astronomen precies deze gigantische afstanden in het heelal bepalen?

36
00:02:24,200 --> 00:02:29,320
Sterexplosies, of supernova's, spelen hierbij een belangrijke rol.

37
00:02:34,250 --> 00:02:38,760
Supernova's zijn zeldzame kosmische gebeurtenissen: het zijn ontploffende sterren.

38
00:02:39,330 --> 00:02:43,300
Een bepaald type sterexplosie staat bekend als Type Ia Supernova,

39
00:02:43,300 --> 00:02:47,130
en die is ideaal om afstanden in het heelal te meten.

40
00:02:49,160 --> 00:02:50,800
Deze supenova's zijn zeer helder,

41
00:02:50,800 --> 00:02:54,540
wat betekent dat ze zelfs in ver weg gelegen sterrenstelsels te zien zijn.

42
00:02:54,540 --> 00:02:58,210
En hun intrinsieke helderheid is altijd hetzelfde,

43
00:02:58,610 --> 00:03:00,500
wat betekent dat hun afstanden kunnen worden afgeleid

44
00:03:00,540 --> 00:03:02,970
van de mate van hun helderheid hier op aarde.

45
00:03:05,690 --> 00:03:08,800
In de jaren 90 hebben twee aparte onderzoeksteams

46
00:03:08,800 --> 00:03:12,230
deze exploderende sterren nauwkeurig onderzocht.

47
00:03:12,230 --> 00:03:13,350
Voor hun onderzoek,

48
00:03:13,350 --> 00:03:18,480
hebben de astronomen ook gebruik gemaakt van ESO's La Silla observatorium in Chili.

49
00:03:20,040 --> 00:03:23,270
Het observeren van deze extreem verre supernova's was in de jaren 90

50
00:03:23,270 --> 00:03:26,290
enorm uitdagend en opwindend.

51
00:03:26,290 --> 00:03:30,810
Bij ESO gebruikten we de 3,6 meter, de NTT en de 1,5 meter telescopen

52
00:03:30,810 --> 00:03:33,600
om deze supernova's op hoge roodverschuiving te observeren

53
00:03:33,600 --> 00:03:36,530
die waren ontdekt op het nabije Tololo Observatorium.

54
00:03:36,670 --> 00:03:39,100
In deze periode, 15 jaar geleden,

55
00:03:39,100 --> 00:03:42,000
telden we letterlijk elke foton apart,

56
00:03:42,000 --> 00:03:45,770
wat een mooi experiment was om aan deel te nemen, omdat het extreem ingewikkeld was. 

57
00:03:46,300 --> 00:03:49,660
Het is belangrijk dat we ons realiseren

58
00:03:49,660 --> 00:03:52,430
dat we toen niet hadden verwacht het uitdijende heelal te vinden, 

59
00:03:52,430 --> 00:03:56,050
en de nieuwe inzichten die we opdeden

60
00:03:56,050 --> 00:03:59,790
waren zeer interessant en het was bovendien heel erg leuk.

61
00:04:01,700 --> 00:04:04,460
Zodra we hadden ontdekt dat de verre supernova's veel te ver weg stonden

62
00:04:04,460 --> 00:04:07,970
voor een universum dat wordt gedomineerd door zwaartekracht

63
00:04:07,970 --> 00:04:10,170
moesten we de metingen opnieuw doen.

64
00:04:10,170 --> 00:04:13,770
Dus het resultaat van de versnellende uitdijing die we maten met de eerste set supernova's

65
00:04:13,770 --> 00:04:18,500
werd toen omgezet in een nieuwe component in de kosmologie:

66
00:04:18,500 --> 00:04:19,649
donkere energie.

67
00:04:19,649 --> 00:04:21,430
We moesten dat resultaat bevestigd krijgen.

68
00:04:21,430 --> 00:04:26,750
We hebben toen om waarneemtijd gevraagd op de VLT, zoals andere groepen,

69
00:04:29,000 --> 00:04:33,020
om te bevestigen wat we hadden ontdekt met betere data van een grotere telescoop

70
00:04:33,020 --> 00:04:36,780
en om een betere steekproef van supernova's te krijgen.

71
00:04:38,620 --> 00:04:41,350
De ontdekking van de versnellende uitdijing van het heelal

72
00:04:41,350 --> 00:04:45,450
was een van de meest onverwachte en belangrijkste van de afgelopen decennia.

73
00:04:45,450 --> 00:04:49,210
Het wás zo onverwacht omdat tot dan

74
00:04:49,210 --> 00:04:53,940
iedereen geloofde dat de uitdijing van het heelal zou gaan afremmen

75
00:04:53,940 --> 00:04:58,500
door de zwaartekracht die door alle materie in het heelal wordt uitgeoefend.

76
00:04:59,000 --> 00:05:03,530
Maar het heelal bleek veel interessanter te zijn.

77
00:05:03,530 --> 00:05:06,880
Maar waarom is de versnelling zo belangrijk?

78
00:05:06,880 --> 00:05:12,450
Voor zover we weten, zijn er twee mogelijke verklaringen voor de versnellende uitdijing:

79
00:05:12,450 --> 00:05:14,820
De ene verklaring is

80
00:05:14,820 --> 00:05:20,890
dat bijna driekwart van het heelal bestaat uit de mysterieuze donkere energie.

81
00:05:20,890 --> 00:05:25,500
Donkere energie is zo mysterieus omdat het negatieve druk uitoefent.

82
00:05:25,700 --> 00:05:27,960
Dat is nogal exotisch.

83
00:05:27,960 --> 00:05:30,500
De tweede verklaring is

84
00:05:30,500 --> 00:05:33,320
dat er iets mis is met ons begrip van de zwaartekracht.

85
00:05:33,320 --> 00:05:38,940
Met andere woorden, dat Einsteins Relativiteitstheorie niet helemaal klopt.

86
00:05:38,940 --> 00:05:40,820
In beide gevallen,

87
00:05:40,820 --> 00:05:43,800
worden we geconfronteerd met nieuwe fysica,

88
00:05:43,800 --> 00:05:46,800
en daarom is het zo belangrijk

89
00:05:46,800 --> 00:05:51,710
en daarom heeft de ontdekking de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011 gekregen.

90
00:05:51,710 --> 00:05:55,130
Dit is Dr J van ESOcast.

91
00:05:55,130 --> 00:05:58,610
Graag tot de volgende keer voor een nieuw kosmisch avontuur.

92
00:06:00,790 --> 00:06:04,000
ESOcast wordt geproduceerd door ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

93
00:06:04,530 --> 00:06:05,500
 ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

94
00:06:05,500 --> 00:06:08,000
is de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde.

95
00:06:08,000 --> 00:06:10,500
ESO ontwerpt, bouwt en beheert 's werelds meest geavanceerde telescopen op de grond.

96
00:06:13,000 --> 00:06:18,140
Transcriptie door ESO, vertaling door Marieke Baan

97
00:06:29,700 --> 00:06:32,500
Nu je gekeken hebt naar een ESO-cast

98
00:06:34,000 --> 00:06:38,000
kun je ook nog de ruimte ingaan met Hubble.

99
00:06:40,780 --> 00:06:42,660
De Hubblecast licht de laatste ontdekkingen toe

100
00:06:42,660 --> 00:06:46,860
van 's werelds meest erkende en gewaardeerde ruimtetelescoop,

101
00:06:49,640 --> 00:06:53,050
De NASA/ESA Hubble Ruimtetelescoop.

