﻿1
00:00:07,639 --> 00:00:08,940
Publiczne obserwatorium Allgäu

2
00:00:08,940 --> 00:00:12,400
leży pośrodku malowniczego krajobrazu południowych Niemiec.

3
00:00:16,347 --> 00:00:17,322
Gdy zapada noc

4
00:00:17,322 --> 00:00:19,017
zespół naukowców i inżynierów

5
00:00:19,017 --> 00:00:22,848
przygotowuje praktyczny test bardzo ciekawej technologii:

6
00:00:22,848 --> 00:00:25,031
jednostki laserowej gwiazdy porównania,

7
00:00:25,031 --> 00:00:28,886
która wkrótce zostanie wysłana do Obserwatorium ESO Paranal.

8
00:00:34,500 --> 00:00:37,152
To jest ESOcast!

9
00:00:37,152 --> 00:00:39,962
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

10
00:00:39,962 --> 00:00:42,330
Europejskim Obserwatorium Południowym.

11
00:00:42,330 --> 00:00:48,855
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

12
00:00:52,106 --> 00:00:53,935
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.

13
00:00:54,335 --> 00:00:58,445
Dzisiaj jesteśmy w Allgäu, publicznym obserwatorium w południowych Niemczech,

14
00:00:58,445 --> 00:01:01,881
ponieważ to tutaj zespół naukowców i inżynierów z ESO

15
00:01:01,881 --> 00:01:05,712
testuje nową jednostkę laserowej gwiazdy porównania.

16
00:01:05,712 --> 00:01:07,152
Co to takiego? - spytacie.

17
00:01:07,152 --> 00:01:08,360
Spróbuję wyjaśnić.

18
00:01:09,033 --> 00:01:12,562
Każdy patrzył kiedyś na nocne niebo i widział mrugające gwiazdy.

19
00:01:13,166 --> 00:01:15,674
W rzeczywistości gwiazdy same w sobie nie mrugają.

20
00:01:15,674 --> 00:01:19,157
Jest ono spowodowane turbulencjami w ziemskiej atmosferze.

21
00:01:19,600 --> 00:01:21,618
Gdy światło gwiazdy przecina atmosferę

22
00:01:21,618 --> 00:01:23,708
napotyka różne obszary powietrza

23
00:01:23,708 --> 00:01:25,658
o różnej temperaturze i ciśnieniu,

24
00:01:25,658 --> 00:01:27,841
które uginają światło w różny sposób,

25
00:01:27,841 --> 00:01:29,513
powodując zaburzenia.

26
00:01:29,792 --> 00:01:32,880
Często można zobaczyć ten efekt w świetle dziennym,

27
00:01:32,880 --> 00:01:35,689
gdy patrzymy w kierunku odległego obiektu na horyzoncie

28
00:01:35,689 --> 00:01:37,036
w gorący dzień.

29
00:01:39,149 --> 00:01:42,168
Mruganie jest bardzo ładne, a nawet romatyczne,

30
00:01:42,168 --> 00:01:45,279
ale dla astronomów stanowi poważny problem,

31
00:01:45,279 --> 00:01:47,532
ponieważ oznacza, że zdjęcia są rozmazane

32
00:01:47,532 --> 00:01:49,645
i mniej ostre niż mogłyby być,

33
00:01:49,645 --> 00:01:51,827
gdyby nie było atmosfery.

34
00:01:52,083 --> 00:01:53,755
Jak sobie z tym radzimy?

35
00:01:54,000 --> 00:01:57,330
Zasadniczo potrzebujemy metody usuwającej zniekształcenia,

36
00:01:57,330 --> 00:01:59,838
aby "odmrugać" gwiazdy.

37
00:02:00,326 --> 00:02:03,135
Sposobem na dokonanie tego jest odbijanie światła gwiazdy od zwierciadła

38
00:02:03,135 --> 00:02:06,711
lekko zdeformowanego, dokładnie w odpowiedni sposób,

39
00:02:06,711 --> 00:02:08,848
aby usunąć zniekształcenia.

40
00:02:09,544 --> 00:02:12,470
Ale jak dowiedzieć się na ile trzeba zdeformować zwierciadło?

41
00:02:18,623 --> 00:02:21,363
Gdy Bardzo Duży Teleskop (VLT) obserwuje niebo,

42
00:02:21,363 --> 00:02:24,382
specjalny komputer może wybrać jasną gwiazdę

43
00:02:24,382 --> 00:02:26,843
i nieustannie monitorować w jaki sposób ona mruga

44
00:02:26,843 --> 00:02:29,931
- ustalając warunki atmosferyczne nad teleskopem

45
00:02:29,931 --> 00:02:31,928
kilkaset razy w ciągu sekundy.

46
00:02:32,276 --> 00:02:34,088
Następnie komputer wysyła polecenia

47
00:02:34,088 --> 00:02:37,338
do zestawów urządzeń przyczepionych do zwierciadła teleskopu,

48
00:02:38,000 --> 00:02:42,100
wyginających i rozciągających je zgodnie z turbulencjami atmosferycznymi,

49
00:02:42,700 --> 00:02:45,558
usuwając zniekształcenia na zdjęciach.

50
00:02:48,043 --> 00:02:50,133
Aby proces korekcji działał

51
00:02:50,133 --> 00:02:52,199
potrzeba naprawdę jasnej gwiazdy

52
00:02:52,199 --> 00:02:54,312
w polu widzenia teleskopu.

53
00:02:54,869 --> 00:02:57,609
Ale jasne gwiazdy są bardzo rzadkie i daleko od siebie,

54
00:02:57,609 --> 00:03:00,257
a pamiętajmy, że VLT został zaprojektowany

55
00:03:00,257 --> 00:03:04,320
do wykonywania obrazów tylko bardzo małych fragmentów nieba w jednym czasie.

56
00:03:04,692 --> 00:03:06,224
Zatem dla większości obserwacji

57
00:03:06,224 --> 00:03:10,589
nie będzie jasnej gwiazdy w polu widzenia VLT.

58
00:03:10,705 --> 00:03:12,099
Co więc można na to poradzić?

59
00:03:12,377 --> 00:03:13,213
Cóż,

60
00:03:13,213 --> 00:03:14,653
trzeba stworzyć własną gwiazdę.

61
00:03:16,116 --> 00:03:17,973
90 km nad naszymi głowami,

62
00:03:17,973 --> 00:03:19,413
w górnej atmosferze

63
00:03:19,413 --> 00:03:22,176
znajduje się relatywnie cienka warstw sodu.

64
00:03:22,455 --> 00:03:25,613
Gdy skieruje się silny laser w niebo,

65
00:03:25,613 --> 00:03:28,400
można spowodować świecenie atomów sodu,

66
00:03:28,400 --> 00:03:31,557
w efekcie tworząc sztuczną gwiazdę

67
00:03:31,557 --> 00:03:33,577
dla komputera, który będzie ją monitorował.

68
00:03:37,850 --> 00:03:39,057
W 2006 roku

69
00:03:39,057 --> 00:03:43,747
ESO zainstalowało na VLT pierwszy na półkuli południowej laser sztucznej gwiazdy.

70
00:03:44,212 --> 00:03:46,905
System rzeczywiście zwiększył moc teleskopu,

71
00:03:46,905 --> 00:03:50,713
co oznacza, że VLT może uzyskiwać obrazy ostrzejsze niż Kosmiczny Teleskop Hubble'a

72
00:03:50,713 --> 00:03:53,175
dla pewnych rodzajów obserwacji.

73
00:03:55,241 --> 00:03:57,749
Ale istniejący system ma ograniczenia.

74
00:03:58,190 --> 00:04:01,162
Może tworzyć tylko jedną sztuczną gwiazdę w danej chwili,

75
00:04:01,162 --> 00:04:03,647
co oznacza, że może korygować wizję teleskopu

76
00:04:03,647 --> 00:04:06,666
tylko dla małego fragmentu nieba w danym czasie.

77
00:04:08,268 --> 00:04:09,684
Jest także bardzo nieporęczny

78
00:04:09,684 --> 00:04:12,331
- urządzenie musi być trzymane w osobnym laboratorium,

79
00:04:12,331 --> 00:04:16,464
a wiązka lasera jest kierowana do teleskopu przez światłowód.

80
00:04:21,084 --> 00:04:24,290
Opierając się na doświadczeniu uzyskanym przy pierwszym systemie

81
00:04:24,290 --> 00:04:27,540
inżynierowie ESO pracują nad zbudowanie znacznie ulepszonego

82
00:04:27,540 --> 00:04:30,002
nowego lasera gwiazdy porównania.

83
00:04:33,400 --> 00:04:35,249
A więc Domenicos, to jest to - to jest laser.

84
00:04:35,249 --> 00:04:36,550
Jest niesamowicie mały,

85
00:04:36,550 --> 00:04:38,918
mieści się  z tyłu małego teleskopu.

86
00:04:38,918 --> 00:04:39,754
Niesamowite!

87
00:04:40,404 --> 00:04:44,305
Tak. To nad tym pracowaliśmy przez pięć ostatnich lat,

88
00:04:44,305 --> 00:04:46,790
nad stworzeniem 20-watowego lasera, bardzo kompaktowego

89
00:04:46,790 --> 00:04:47,672
i lekkiego,

90
00:04:47,672 --> 00:04:50,667
aby można go zamontować bezpośrednio z tyłu teleskopu.

91
00:04:50,667 --> 00:04:52,664
Musieliśmy opracować najpierw lasery światłowodowe

92
00:04:52,664 --> 00:04:56,054
a następnie ten rodzaj głowic lasera.

93
00:04:56,054 --> 00:04:58,540
Właśnie powiedziałeś, że jest to 20-watowy laser.

94
00:04:58,540 --> 00:05:00,350
To całkiem sporo mocy, prawda?

95
00:05:00,350 --> 00:05:02,858
Tak. To moc, której potrzebujemy do

96
00:05:02,858 --> 00:05:05,319
systemów laserowych gwiazd porównania następnej generacji.

97
00:05:05,319 --> 00:05:07,293
Na przykład obecnie w Paranal

98
00:05:07,293 --> 00:05:09,359
mamy około 5-watowy,

99
00:05:09,359 --> 00:05:11,914
więc to spory skok mocy.

100
00:05:11,914 --> 00:05:15,629
Czy wiązka laserowa wychodząca na końcu teleskopu jest niebezpieczna?

101
00:05:15,629 --> 00:05:17,626
Co się stanie, jeśli włożymy tam rękę?

102
00:05:18,160 --> 00:05:20,389
Jeśli umieścisz rękę w wiązce, poczujesz ciepło.

103
00:05:20,389 --> 00:05:23,389
Ale nie patrz na wiązkę.

104
00:05:23,500 --> 00:05:24,847
OK, czyli nie spali mi ręki.

105
00:05:24,847 --> 00:05:26,147
Ale co samolotami,

106
00:05:26,147 --> 00:05:27,308
czy jest dla nich niebezpieczny?

107
00:05:27,889 --> 00:05:30,165
Nie jest niebezpieczny dla urządzeń samolotów,

108
00:05:30,165 --> 00:05:32,533
ale jest niebezpieczny dla oczu pasażerów.

109
00:05:32,997 --> 00:05:36,109
Laser ma parametry większe niż maksymalna dozwolona ekspozycja,

110
00:05:36,109 --> 00:05:39,267
więc musimy unikać samolotów przecinających przez wiązkę.

111
00:05:39,267 --> 00:05:40,405
Tutaj gdzie teraz jesteśmy

112
00:05:40,405 --> 00:05:43,725
uzyskaliśmy dla nas strefę zakazu lotów,

113
00:05:43,725 --> 00:05:46,100
więc nie ryzykujemy trafienia w samolot.

114
00:05:46,906 --> 00:05:48,578
Nowe urządzenie jest bardziej niezawodne,

115
00:05:48,578 --> 00:05:52,061
łatwiejsze do obsługi i znacznie mniejsze.

116
00:05:52,061 --> 00:05:53,686
Tak jak właśnie widzieliśmy,

117
00:05:53,686 --> 00:05:56,612
cała jednostka mieści się w jednym małym pakiecie,

118
00:05:56,612 --> 00:05:59,491
łatwym do zamontowaniu na teleskopie.

119
00:06:03,833 --> 00:06:05,134
Ponieważ jest znacznie mniejszy,

120
00:06:05,134 --> 00:06:08,895
na jednym teleskopie można zainstalować do czterech takich laserów,

121
00:06:08,895 --> 00:06:13,075
poprawiając obraz VLT w znacznie szerszym polu widzenia.

122
00:06:15,954 --> 00:06:17,115
To co się dzieje teraz w Niemczech,

123
00:06:17,115 --> 00:06:19,762
to testy nowego prototypu przez nasz zespół,

124
00:06:19,762 --> 00:06:24,453
aby upewnić się, że pracuje idealnie, zanim przetransportujemy go do Paranal.

125
00:06:24,801 --> 00:06:27,495
Urządzenia w publicznym obserwatorium Allgäu

126
00:06:27,495 --> 00:06:28,609
są idealne do tego celu,

127
00:06:28,609 --> 00:06:29,677
a, co więcej,

128
00:06:29,677 --> 00:06:32,371
znajdują się w bliskim promieniu od siedziby ESO.

129
00:06:35,691 --> 00:06:38,060
Laserowe gwiazdy porównania będą kluczowe

130
00:06:38,060 --> 00:06:41,032
dla przyszłego Ogromnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego (E-ELT),

131
00:06:41,032 --> 00:06:43,586
który rutynowo będzie korzystać z optyki adaptywnej.

132
00:06:44,399 --> 00:06:48,067
Teleskop będzie wiele razy większy od dzisiejszych największych teleskopów,

133
00:06:48,067 --> 00:06:50,854
co powinno oznaczać znacznie lepszą jakość zdjęć.

134
00:06:51,597 --> 00:06:55,219
Ale jakość ta będzie zależeć od tego, na ile dobrze będzie pracować

135
00:06:55,219 --> 00:06:57,773
optyka adaptywna i laserowe gwiazdy porównania.

136
00:06:59,817 --> 00:07:02,046
Wprowadzenie nowej technologii takiej jak ta

137
00:07:02,046 --> 00:07:07,154
uczyni w przyszłości dużą różnicę dla najbardziej zaawansowanych obserwatoriów na świecie,

138
00:07:07,154 --> 00:07:09,198
szczególnie dla E-ELT.

139
00:07:10,173 --> 00:07:12,681
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast.

140
00:07:12,681 --> 00:07:16,396
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

141
00:07:30,862 --> 00:07:32,441
W trakcie nagrywania tego odcinka

142
00:07:32,441 --> 00:07:35,227
mieliśmy nieprzyjemne przypomnienie dlaczego teleskopy ESO

143
00:07:35,227 --> 00:07:38,292
są położone na szczytach gór w północnym Chile,

144
00:07:38,292 --> 00:07:40,846
a nie na wzgórzach w południowych Niemczech.

145
00:07:44,956 --> 00:07:49,090
Na szczęście burz takich jak ta nie zobaczy się w Paranal.

146
00:07:50,901 --> 00:07:54,546
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

147
00:07:54,918 --> 00:07:58,900
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

148
00:07:58,900 --> 00:08:01,900
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

149
00:08:03,000 --> 00:08:08,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

150
00:08:19,926 --> 00:08:23,037
Teraz, gdy poznałeś ESO,

151
00:08:24,964 --> 00:08:28,494
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

152
00:08:30,839 --> 00:08:37,666
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego

153
00:08:39,708 --> 00:08:43,900
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

