﻿1
00:00:05,457 --> 00:00:08,731
Zachmurzone niebo może być ładne z artystycznego punktu widzenia,

2
00:00:08,731 --> 00:00:11,796
ale chmury są koszmarem astronomów.

3
00:00:15,697 --> 00:00:20,016
O ile rozświetlone miasta są nocnymi latarniami współczesnej cywilizacji,

4
00:00:20,016 --> 00:00:23,313
to rozświetlone nocne niebo jest strefą zakazaną

5
00:00:23,313 --> 00:00:26,331
dla światowej klasy obserwacji astronomicznych.

6
00:00:26,564 --> 00:00:29,443
Tak więc w imię krystalicznie czystego nieba

7
00:00:29,443 --> 00:00:32,508
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe,

8
00:00:32,508 --> 00:00:35,573
operuje swoimi teleskopami daleko od Europy,

9
00:00:35,573 --> 00:00:40,217
w odległym i suchym krajobrazie pustyni Atakama w Chile.

10
00:00:44,907 --> 00:00:46,765
To jest ESOcast!

11
00:00:46,765 --> 00:00:49,876
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

12
00:00:49,876 --> 00:00:51,873
Europejskim Obserwatorium Południowym.

13
00:00:51,873 --> 00:00:58,259
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

14
00:01:02,299 --> 00:01:06,711
Najwyższej klasy lokalizacje do prowadzenia obserwacji astronomicznych muszą spełniać kilka kryteriów.

15
00:01:07,361 --> 00:01:10,519
Po pierwsze potrzeba oczywiście nieba wolnego od chmur

16
00:01:10,519 --> 00:01:12,423
przez większą część roku.

17
00:01:12,423 --> 00:01:13,816
Na dodatek

18
00:01:13,816 --> 00:01:16,417
potrzebne są też świetne warunki atmosferyczne,

19
00:01:16,417 --> 00:01:21,014
bardzo suche powietrze z jak najmniejszą ilością pary wodnej.

20
00:01:21,014 --> 00:01:23,197
To jest właśnie rodzaj środowiska,

21
00:01:23,197 --> 00:01:26,309
które znajduje się na pustyni Atakama w Chile.

22
00:01:31,487 --> 00:01:33,437
Chilijskie wybrzeże morskie.

23
00:01:35,364 --> 00:01:38,058
Tutaj zimny prąd Humboldta

24
00:01:38,058 --> 00:01:41,216
tworzy nadbrzeżną odwróconą warstwę chłodnego powietrza,

25
00:01:41,216 --> 00:01:43,909
która wstrzymuje rozwój chmur deszczowych.

26
00:01:46,231 --> 00:01:48,600
Często tworzy się warstwa mgły,

27
00:01:48,600 --> 00:01:52,779
która gwałtownie rozprzestrzenia się na wzgórzach nad pustynią.

28
00:01:59,792 --> 00:02:02,996
Widok z Obserwatorium Paranal na Pacyfik

29
00:02:02,996 --> 00:02:06,108
wyraźnie pokazuje wierzchołek warstwy chmur.

30
00:02:08,568 --> 00:02:11,123
Oprócz nadbrzeżnej warstwy odwracającej,

31
00:02:11,123 --> 00:02:16,464
region wysokiego ciśnienia na południowo-wschodnim Pacyfiku tworzy cyrkulujące wiatry,

32
00:02:16,464 --> 00:02:18,530
formując antycyklon,

33
00:02:18,530 --> 00:02:21,920
który pomaga w utrzymaniu suchego klimatu na Atakamie.

34
00:02:21,920 --> 00:02:27,354
Andy leżą na wschodzie,

35
00:02:27,354 --> 00:02:30,976
działając jako naturalna bariera dla chmur nadchodzących z tego kierunku

36
00:02:30,976 --> 00:02:35,713
- tak więc wszystkie możliwe ścieżki dostępu wilgotności do pustyni Atakama

37
00:02:35,713 --> 00:02:37,989
są zablokowane.

38
00:02:39,591 --> 00:02:43,306
Skutkuje to ekstremalnie suchym powietrzem i czystym, niebieskim niebem.

39
00:02:43,306 --> 00:02:46,975
Idealne warunki do obserwacji astronomicznych.

40
00:02:49,993 --> 00:02:53,476
Ale nie zakończyliśmy jeszcze naszej listy wymagań dla warunków obserwacyjnych.

41
00:02:54,057 --> 00:02:56,565
Poza brakiem chmur i suchym niebem

42
00:02:56,565 --> 00:02:59,444
astronomowie potrzebują ciemnych obszarów i niezanieczyszczonego powietrza,

43
00:02:59,444 --> 00:03:01,534
aby wykonywać najlepsze obserwacje.

44
00:03:08,128 --> 00:03:12,308
W większości miejsc świat w nocy jest daleki od ciemności,

45
00:03:12,308 --> 00:03:17,323
a zanieczyszczenie sztucznym światłem powodowane przez współczesną cywilizację można łatwo dostrzec.

46
00:03:19,784 --> 00:03:23,593
Niestety zanieczyszczenie sztucznym światłem przeszkadza w obserwacjach astronomicznych,

47
00:03:23,593 --> 00:03:25,729
gdyż powoduje rozjaśnienie nieba

48
00:03:25,729 --> 00:03:29,212
i czyni słabe obiekty niebieskie niewykrywalnymi.

49
00:03:32,672 --> 00:03:35,504
Tylko miejsca, które są daleko od miast

50
00:03:35,504 --> 00:03:38,105
- takie jak niektóre obszary pustyni Atakama -

51
00:03:38,105 --> 00:03:40,381
- mają czarne jak smoła nocne niebo.

52
00:03:42,888 --> 00:03:46,696
Co więcej, ponieważ chilijskie miasta są względnie daleko,

53
00:03:46,696 --> 00:03:51,317
powietrze na pustyni Atakama jest prawie wolne od zanieczyszczeń

54
00:03:51,317 --> 00:03:54,429
i niezwykle przezroczyste.

55
00:03:57,308 --> 00:03:59,398
Obserwacje astronomiczne są zaburzane

56
00:03:59,398 --> 00:04:02,927
przez turbulentne ruchy powietrza w atmosferze.

57
00:04:03,368 --> 00:04:07,409
Te turbulencje rozmywają nasze zdjęcia nocnego nieba.

58
00:04:07,409 --> 00:04:11,310
Na dodatek sama atmosfera absorbuje i rozprasza światło.

59
00:04:12,029 --> 00:04:13,390
Aby zminimalizować ten efekt

60
00:04:13,390 --> 00:04:18,252
obserwatorium powinno być położone na obszarze ze spokojną atmosferą nad nim

61
00:04:18,252 --> 00:04:20,389
na szczycie wysokiej góry,

62
00:04:20,389 --> 00:04:25,543
aby zredukować ilość atmosfery pomiędzy teleskopem, a gwiazdami.

63
00:04:26,147 --> 00:04:28,841
Ponownie, duża wysokość pustyni Atakama nad poziomem morza

64
00:04:28,841 --> 00:04:30,791
idealnie pasuje do tego opisu.

65
00:04:39,638 --> 00:04:43,167
Pustynia Atakama oferuje wiele miejsc położonych wysoko nad poziomem morza,

66
00:04:43,167 --> 00:04:46,883
od rozległego płaskowyżu na wzgórzach Altiplano,

67
00:04:46,883 --> 00:04:50,551
do wysokich wierzchołków gór blisko wybrzeża Pacyfiku.

68
00:04:54,452 --> 00:04:58,585
Płaskowyż Chajnantor na wysokości 5000 metrów n.p.m.

69
00:04:58,585 --> 00:05:01,813
oferuje idealne warunki dla obserwacji w zakresie

70
00:05:01,813 --> 00:05:04,274
fal milimetrowych i submilimetrowych.

71
00:05:06,178 --> 00:05:08,686
To tam ESO, wraz ze swoimi partnerami,

72
00:05:08,686 --> 00:05:14,282
zdecydowało się skonstruować Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,

73
00:05:14,282 --> 00:05:16,418
w skrócie ALMA

74
00:05:18,346 --> 00:05:22,897
Na tak dużych wysokościach w powietrzu znajduje się bardzo mało pary wodnej,

75
00:05:22,897 --> 00:05:26,983
i zaburzający efekt atmosfery jest ograniczony do minimum.

76
00:05:33,439 --> 00:05:37,804
Cerro Paranal jest izolowaną górą na pustyni Atakama,

77
00:05:37,804 --> 00:05:41,891
zaledwie 12 km od wybrzeża Pacyfiku.

78
00:05:44,514 --> 00:05:47,672
Jest domem Bardzo Dużego Teleskopu (VLT),

79
00:05:47,672 --> 00:05:55,196
który dobrze wykorzystuje około 320 bezchmurnych nocy w roku.

80
00:05:59,143 --> 00:06:01,883
Nieco głębiej w lądzie, w zasięgu wzroku z Paranal,

81
00:06:01,883 --> 00:06:05,343
znaleziono inną górę na idealne miejsce do

82
00:06:05,343 --> 00:06:08,083
prowadzenia obserwacji astronomicznych:

83
00:06:08,083 --> 00:06:09,987
Cerro Armazones.

84
00:06:09,987 --> 00:06:14,724
Będzie to przyszła lokalizacja Ogromnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego,

85
00:06:14,724 --> 00:06:18,671
w skrócie E-ELT.

86
00:06:21,156 --> 00:06:23,478
Marsjański krajobraz pustyni Atakama

87
00:06:23,478 --> 00:06:25,892
jest prawdziwie cudownym darem od natury.

88
00:06:25,892 --> 00:06:30,583
Unikalny klimat czyni Atakamę pierwszorzędną lokalizacją dla potężnych teleskopów ESO,

89
00:06:30,583 --> 00:06:32,208
i noc po nocy astronomowie z ESO

90
00:06:32,208 --> 00:06:35,273
mogą obserwować krystalicznie czyste niebo.

91
00:06:35,923 --> 00:06:38,338
Tutaj Dr J, kończę dzisiejszy ESOcast.

92
00:06:38,338 --> 00:06:41,473
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

93
00:06:45,072 --> 00:06:48,694
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

94
00:06:48,694 --> 00:06:52,694
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

95
00:06:52,694 --> 00:06:55,707
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

96
00:06:57,355 --> 00:07:02,589
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

97
00:07:13,772 --> 00:07:17,209
Teraz, gdy poznałeś ESO,

98
00:07:18,927 --> 00:07:22,363
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

99
00:07:24,662 --> 00:07:31,814
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego

100
00:07:33,741 --> 00:07:37,363
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

