﻿1
00:00:01,000 --> 00:00:06,000
Współczesne teleskopy badają niebo w całym zakresie widma elektromagnetycznego.

2
00:00:06,000 --> 00:00:10,000
Każda część widma mówi nam o różnych rzeczach o kosmosie,

3
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
dając kolejne kawałki kosmicznej układanki.

4
00:00:13,000 --> 00:00:16,000
Najpotężniejsze teleskopy na Ziemi i w kosmosie

5
00:00:16,000 --> 00:00:19,000
połączyły siły w ciągu ostatniej dekady

6
00:00:19,000 --> 00:00:22,000
w unikalnej kampanii obserwacyjnej nazwanej GOODS,

7
00:00:22,000 --> 00:00:26,000
która przekrojowo bada widmo i patrzy głęboko w kosmiczną historię.

8
00:00:34,000 --> 00:00:36,000
To jest ESOcast!

9
00:00:36,000 --> 00:00:39,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

10
00:00:39,000 --> 00:00:41,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

11
00:00:41,000 --> 00:00:47,000
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

12
00:00:51,000 --> 00:00:54,000
Cześć! Witam w tym bardzo specjalnym "multicaście".

13
00:00:54,000 --> 00:00:56,000
Będziemy poznawać unikalną współpracę

14
00:00:56,000 --> 00:00:59,000
pomiędzy kilkoma najpotężniejszymi na świecie teleskopami

15
00:00:59,000 --> 00:01:01,000
naziemnymi i kosmicznymi.

16
00:01:01,000 --> 00:01:05,000
Aby tego dokonać, utworzyliśmy podobną współpracę pomiędzy

17
00:01:05,000 --> 00:01:07,000
ESOcast, Hubblecast,

18
00:01:07,000 --> 00:01:10,000
Spitzer Space Telescope - “Hidden Universe” oraz

19
00:01:10,000 --> 00:01:13,000
Chandra X-Ray Observatory - “Beautiful Universe”.

20
00:01:14,000 --> 00:01:18,000
Jestem Megan Watzke z "Beautiful Universe" w Chandra X-ray Center.

21
00:01:19,000 --> 00:01:24,000
Tutaj Dr Robert Hurt z "Hidden Universe" w NASA Spitzer Science Center.

22
00:01:25,000 --> 00:01:29,000
To połączenie głębokich obserwacji z wielu różnych teleskopów,

23
00:01:29,000 --> 00:01:32,000
co czyni projekt bardzo ważnym.

24
00:01:33,000 --> 00:01:36,000
Im dłużej teleskop patrzy na obiekt,

25
00:01:36,000 --> 00:01:41,000
tym dokładniejsze stają się obserwacje i tym głębiej możemy spojrzeć w kosmos.

26
00:01:41,000 --> 00:01:44,000
Ale aby otrzymać pełen obraz tego, co dzieje się we Wszechświecie,

27
00:01:44,000 --> 00:01:48,000
astronomowie potrzebują także obserwacji z różnych długości fali,

28
00:01:48,000 --> 00:01:50,000
wymagających różnych teleskopów.

29
00:01:50,000 --> 00:01:55,000
To są główne idee stojące za Głębokim Przeglądem Początków przez Wielkie Obserwatoria

30
00:01:55,000 --> 00:01:58,000
w skrócie GOODS (Great Observatories Origins Deep Survey).

31
00:01:58,000 --> 00:02:02,000
Projekt GOODS jednoczy najbardziej zaawansowane obserwatoria na świecie,

32
00:02:02,000 --> 00:02:06,000
w tym Bardzo Duży Teleskop (VLT) należący do ESO,

33
00:02:07,000 --> 00:02:11,000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a (HST) należący do NASA/ESA,

34
00:02:12,000 --> 00:02:14,000
Kosmiczny Teleskop Spitzera,

35
00:02:15,000 --> 00:02:18,000
Obserwatorium Rentgenowskie Chandra i inne,

36
00:02:18,000 --> 00:02:20,000
każde wykonujące ekstremalnie głębokie obserwacje

37
00:02:20,000 --> 00:02:24,000
odległego Wszechświata, przez całe widmo elektromagnetyczne.

38
00:02:24,000 --> 00:02:28,000
Łącząc ich siły i obserwując ten sam fragment nieba

39
00:02:28,000 --> 00:02:31,000
obserwatoria GOODS dają nam unikalny widok formowania się

40
00:02:31,000 --> 00:02:35,000
i ewolucji galaktyk w kosmicznym czasie

41
00:02:35,000 --> 00:02:39,000
oraz wykonują mapę historii rozszerzania się Wszechświata.

42
00:02:47,000 --> 00:02:49,000
To nie pierwszy przypadek, że teleskopy

43
00:02:49,000 --> 00:02:53,000
zostały użyte do uzyskania niezmiernie głębokich zdjęć kosmosu.

44
00:02:53,000 --> 00:02:56,000
Na przykład Głębokie Pole Hubble'a jest bardzo głębokim zdjęciem

45
00:02:56,000 --> 00:02:59,000
niewielkiego obszaru nieba w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy.

46
00:02:59,000 --> 00:03:02,000
Ujawniło tysiące odległych galaktyk,

47
00:03:02,000 --> 00:03:06,000
mimo że całe pole to tylko niewielki skrawek nieba.

48
00:03:07,000 --> 00:03:11,000
o rozmiarze ziarna piasku wobec długości ręki.

49
00:03:13,000 --> 00:03:17,000
Dzięki GOODS wiele różnych obserwatoriów

50
00:03:17,000 --> 00:03:20,000
połączyło swoje siły na dwóch większych celach,

51
00:03:20,000 --> 00:03:24,000
jednym obejmującym oryginalne Głębokie Pole Hubble'a na niebie północnym,

52
00:03:24,000 --> 00:03:27,000
drugim skupionym na innym głębokim celu,

53
00:03:27,000 --> 00:03:30,000
Głębokim Południowym Polu Chandry na niebie południowym.

54
00:03:30,000 --> 00:03:35,000
Główne pola GOODS są trzydzieści razy większe niż Głębokie Pole Hubble'a,

55
00:03:35,000 --> 00:03:40,000
a dodatkowe obserwacje pokrywają obszar o rozmiarze tarczy Księżyca w pełni.

56
00:03:44,000 --> 00:03:48,000
Te obszary nieba były już bardzo intensywnie badane,

57
00:03:48,000 --> 00:03:54,000
zatem kombinacja istniejących danych archiwalnych z nowymi, dedykowanymi obserwacjami,

58
00:03:54,000 --> 00:03:58,000
da nam niespotykany widok historii galaktyk.

59
00:04:08,000 --> 00:04:14,000
W Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) na Cerro Paranal, 8,2-metrowe olbrzymy

60
00:04:14,000 --> 00:04:19,000
zostały użyte przez łącznie prawie 100 nocy dedykowanych obserwacji.

61
00:04:19,000 --> 00:04:23,000
Teleskopy uzyskały obrazy obszaru w zakresie bliskiej podczerwieni

62
00:04:23,000 --> 00:04:28,000
i na granicy pomiędzy światłem widzialnym, a ultrafioletowym.

63
00:04:28,000 --> 00:04:33,000
Na krótszych falach tylko teleskopy z wyjątkowych lokalizacji,

64
00:04:33,000 --> 00:04:35,000
takich jak Cerro Paranal,

65
00:04:35,000 --> 00:04:39,000
miały szansę na obserwacje przez ziemską atmosferę.

66
00:04:40,000 --> 00:04:43,000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a obserwował

67
00:04:43,000 --> 00:04:46,000
obszary GOODS w zakresie optycznym i w bliskiej podczerwieni,

68
00:04:46,000 --> 00:04:51,000
aby wykryć odległe galaktyki gwiazdotwórcze i inne obiekty.

69
00:04:51,000 --> 00:04:54,000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a zużył łącznie pięć dni czasu obserwacyjnego na te pola,

70
00:04:54,000 --> 00:04:57,000
podzielone na pięć osobnych sesji.

71
00:04:57,000 --> 00:05:01,000
Każda z sesji była oddzielona od poprzedniej o około 45 dni.

72
00:05:01,000 --> 00:05:04,000
Dzięki takiemu rozdzieleniu obserwacji

73
00:05:04,000 --> 00:05:08,000
Kosmiczny Teleskop Hubble'a był w stanie wykryć cztery supernowe, które pojawiły się w tym czasie,

74
00:05:08,000 --> 00:05:12,000
dostarczając kluczowych informacji do badań tempa rozszerzania się Wszechświata

75
00:05:12,000 --> 00:05:14,000
spowodowanego tajemniczą ciemną energią.

76
00:05:15,000 --> 00:05:20,000
Ale nie tylko Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonywał orbitalne obserwacje dla GOODS...

77
00:05:20,000 --> 00:05:24,000
Kosmiczny Teleskop Spitzera zobrazował obszary GOODS

78
00:05:24,000 --> 00:05:28,000
w bliskiej i średniej podczerwieni w ciągu pięciu dni,

79
00:05:28,000 --> 00:05:32,000
na falach 30 razy dłuższych niż obserwacje Teleskopu Hubble'a.

80
00:05:32,000 --> 00:05:36,000
Dłuższe fale są ważne dla ujawnienia dalekich galaktyk,

81
00:05:36,000 --> 00:05:39,000
których światło może być przesłonięte przez kosmiczny pył,

82
00:05:39,000 --> 00:05:45,000
albo rozciągnięte przez ekspansję Wszechświata, czyniąc je niewidocznymi dla Teleskopu Hubble'a.

83
00:05:45,000 --> 00:05:50,000
Dla tych odległych galaktyk zdjęcia z Teleskopu Spitzera mówią astronomom także o wieku tych obiektów

84
00:05:50,000 --> 00:05:56,000
oraz całkowitej masie ich gwiazd - co jest uzupełnieniem informacji z danych z Teleskopu Hubble'a.

85
00:05:56,000 --> 00:06:01,000
Przejdźmy z podczerwieni do znacznie krótszych fal...

86
00:06:01,000 --> 00:06:06,000
Obserwatorium Rentgenowskie Chandra, także na orbicie, obserwowało pole GOODS

87
00:06:06,000 --> 00:06:10,000
w trakcie wielu długich sesji w okresie roku.

88
00:06:10,000 --> 00:06:14,000
Obrazy z Chandry są najgłębszymi kiedykolwiek uzyskanymi zdjęciami rentgenowskimi

89
00:06:14,000 --> 00:06:17,000
i wykryły ponad 200 źródeł rentgenowskich,

90
00:06:17,000 --> 00:06:21,000
uważanych za supermasywne czarne dziury w centrach młodych galaktyk.

91
00:06:21,000 --> 00:06:25,000
Promieniowanie X jest wytwarzane przez ekstremalnie gorący gaz międzygwiazdowy

92
00:06:25,000 --> 00:06:27,000
spadający na czarne dziury.

93
00:06:29,000 --> 00:06:34,000
Te obserwacje w wielu zakresach długości fali zidentyfikowały dziesiątki tysięcy galaktyk.

94
00:06:34,000 --> 00:06:38,000
Aby w pełni zrozumieć historię i rozwój galaktyk

95
00:06:38,000 --> 00:06:41,000
w czasie bardzo rozciągniętej historii Wszechświata,

96
00:06:41,000 --> 00:06:44,000
musimy być w stanie określić odległości do nich bardziej precyzyjnie,

97
00:06:44,000 --> 00:06:47,000
aby ustalić jaka jest ich pozycja w kosmicznym czasie.

98
00:06:47,000 --> 00:06:50,000
Ponieważ galaktyki te są bardzo daleko,

99
00:06:50,000 --> 00:06:52,000
fale świetlne, które widzimy dzisiaj,

100
00:06:52,000 --> 00:06:56,000
rozpoczęły swoją podróż około 13 miliardów lat temu,

101
00:06:56,000 --> 00:06:59,000
a ponieważ Wszechświat rozszerza się od momentu Wielkiego Wybuchu,

102
00:06:59,000 --> 00:07:04,000
był wtedy mniejszy niż jedna siódma obecnego rozmiaru.

103
00:07:06,000 --> 00:07:09,000
Podczas miliardów lat podróży światła,

104
00:07:09,000 --> 00:07:14,000
jego długość fali została rozciągnięta, gdyż ekspansji uległa struktura przestrzeni.

105
00:07:14,000 --> 00:07:16,000
Efekt ten znany jest jako przesunięcie ku czerwieni (redshift),

106
00:07:16,000 --> 00:07:21,000
ponieważ światło, które oryginalnie miało kolor niebieski lub ultrafioletowy,

107
00:07:21,000 --> 00:07:24,000
jest przesunięte w stronę fal dłuższych i bardziej czerwonych.

108
00:07:27,000 --> 00:07:30,000
Wracając na Ziemię, astronomowie używają spektrografów

109
00:07:30,000 --> 00:07:32,000
na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT),

110
00:07:32,000 --> 00:07:34,000
aby uchwycić widma galaktyk,

111
00:07:34,000 --> 00:07:37,000
rozdzielając ich światło na kolory tęczy.

112
00:07:38,000 --> 00:07:40,000
Widma pozwalają astronomom zmierzyć

113
00:07:40,000 --> 00:07:43,000
przesunięcie ku czerwieni galaktyk, czyli poznać ich odległości.

114
00:07:43,000 --> 00:07:46,000
Duża kampania zebrała przesunięcia ku czerwieni

115
00:07:46,000 --> 00:07:49,000
dla prawie 3000 galaktyk w polach GOODS.

116
00:07:49,000 --> 00:07:51,000
Mając tę wiedzę możemy umieścić galaktyki

117
00:07:51,000 --> 00:07:54,000
w ich odległościach w stożku przestrzeni,

118
00:07:54,000 --> 00:07:56,000
rozciągającym się od naszego własnego punktu obserwacji,

119
00:07:56,000 --> 00:07:59,000
podobnie jak snop światła reflektora skierowanego w kosmos.

120
00:07:59,000 --> 00:08:01,000
Możemy podjąć niesamowitą podróż

121
00:08:01,000 --> 00:08:04,000
przez rodzaj tunelu w kierunku krańca Wszechświata.

122
00:08:04,000 --> 00:08:07,000
W niektórych miejscach galaktyki grupują się razem,

123
00:08:07,000 --> 00:08:11,000
formując struktury o skalach do dziesiątków milionów lat świetlnych.

124
00:08:15,000 --> 00:08:19,000
Dzięki GOODS i innym przeglądom tego samego obszaru,

125
00:08:19,000 --> 00:08:23,000
ten fragment nieba jest nadzwyczajnie dobrze zbadany

126
00:08:23,000 --> 00:08:25,000
za pomocą głębokich obserwacji w wysokich rozdzielczościach,

127
00:08:25,000 --> 00:08:28,000
w szerokim zakresie długości fali.

128
00:08:28,000 --> 00:08:30,000
A napłynie jeszcze więcej obserwacji.

129
00:08:34,000 --> 00:08:39,000
Na przykład teleskop Atacama Pathfinder Experiment, czyli APEX,

130
00:08:39,000 --> 00:08:43,000
zużył łącznie 300 godzin - prawie dwa pełne tygodnie -

131
00:08:43,000 --> 00:08:45,000
obrazując ten rejon na falach submilimetrowych,

132
00:08:45,000 --> 00:08:50,000
z wysokości 5000 m n.p.m. na płaskowyżu Chajnantor

133
00:08:50,000 --> 00:08:52,000
w Andach Chilijskich.

134
00:08:54,000 --> 00:08:56,000
Obserwacje na tych długościach fali

135
00:08:56,000 --> 00:08:58,000
są idealne do poszukiwania światła przesuniętego ku czerwieni,

136
00:08:58,000 --> 00:09:02,000
albo odległych, zapylonych galaktyk we wczesnym Wszechświecie.

137
00:09:02,000 --> 00:09:05,000
Z powodu dłuższych fal światła submilimetrowego

138
00:09:05,000 --> 00:09:10,000
obrazy APEX nie są tak ostre jak w świetle widzialnym, albo w podczerwieni.

139
00:09:10,000 --> 00:09:13,000
Jednak dzięki głębokim obrazom Spitzera,

140
00:09:13,000 --> 00:09:15,000
jak i tym wykonanym na falach radiowych,

141
00:09:15,000 --> 00:09:19,000
możemy dopasować i zidentyfikować obiekty znalezione przez APEX

142
00:09:19,000 --> 00:09:22,000
z galaktykami dostrzeżonymi na innych długościach fali.

143
00:09:22,000 --> 00:09:24,000
Światło submilimetrowe

144
00:09:24,000 --> 00:09:29,000
pokazuje, że w tych galaktykach formują się setki gwiazd rocznie.

145
00:09:29,000 --> 00:09:31,000
W ciągu następnych kilku lat

146
00:09:31,000 --> 00:09:35,000
ALMA - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,

147
00:09:35,000 --> 00:09:38,000
obecnie w trakcie konstrukcji na tym samym płaskowyżu, co APEX,

148
00:09:38,000 --> 00:09:41,000
rozpocznie swoje pierwsze naukowe obserwacje.

149
00:09:41,000 --> 00:09:44,000
Będzie także obserwować na falach submilimetrowych,

150
00:09:44,000 --> 00:09:47,000
ale ze znacznie większą czułością niż APEX

151
00:09:47,000 --> 00:09:49,000
i z rozdzielczością lepszą nawet niż Teleskop Hubble'a.

152
00:09:50,000 --> 00:09:53,000
ALMA zrewolucjonizuje nasze zrozumienie wczesnego Wszechświata

153
00:09:53,000 --> 00:09:57,000
ujawniając znacznie odleglejsze, przesłonięte pyłem, galaktyki,

154
00:09:57,000 --> 00:10:01,000
których wcale nie widać w teleskopach pracujących w świetle widzialnym i podczerwonym.

155
00:10:03,000 --> 00:10:07,000
Projekty te są idealnym przykładem tego, jak wielkie obserwatoria

156
00:10:07,000 --> 00:10:10,000
łączą siły w całym zakresie widma elektromagnetycznego,

157
00:10:10,000 --> 00:10:14,000
aby dać nam bardziej kompletny obraz galaktyk w całej historii Wszechświata.

158
00:10:14,000 --> 00:10:19,000
Do tej pory astronomowie napisali ponad 400 artykułów naukowych bazujących na tych danych,

159
00:10:19,000 --> 00:10:21,000
a kolejne są w trakcie pracy!

160
00:10:21,000 --> 00:10:25,000
A na koniec tego wszystkiego, obserwacje pól GOODS będą kontynuowane w przyszłości.

161
00:10:25,000 --> 00:10:30,000
Te ścieżki na niebie będą pierwszymi celami dla teleskopów następnej generacji,

162
00:10:30,000 --> 00:10:32,000
zarówno naziemnych, jak i w przestrzeni kosmicznej,

163
00:10:32,000 --> 00:10:35,000
a astronomowie z całego świata będą używać tych danych

164
00:10:35,000 --> 00:10:39,000
do poznania nowych rzeczy o Wszechświecie przez wiele lat.

165
00:10:39,000 --> 00:10:41,000
Pożegnajmy naszych przyjaciół z innych obserwatoriów,

166
00:10:42,000 --> 00:10:46,000
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast oraz Hubblecast...

167
00:10:47,000 --> 00:10:52,000
Tutaj Dr Robert Hurt. Kończę Hidden Universe w Spitzer Science Center,

168
00:10:52,000 --> 00:10:56,000
przypominając, że istnieje ukryty Wszechświat ciągle czekający na odkrycie.

169
00:10:56,000 --> 00:10:57,000
Tutaj Megan Watzke

170
00:10:57,000 --> 00:11:02,000
kończę Beautiful Universe z Chandra X-ray Observatory

171
00:11:02,000 --> 00:11:05,000
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

172
00:11:05,000 --> 00:11:10,000
która z pewnością będzie dla nas niespodzianką spoza naszych najdzikszych snów.

173
00:11:11,000 --> 00:11:13,000
Był to multicast z:

174
00:11:13,000 --> 00:11:16,000
ESOcast, Hubblecast, Hidden Universe, Beautiful Universe 

175
00:11:17,000 --> 00:11:21,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

176
00:11:21,000 --> 00:11:25,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

177
00:11:25,000 --> 00:11:28,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

178
00:11:28,000 --> 00:11:31,000
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) jest międzynarodowym projektem prowadzonym

179
00:11:31,000 --> 00:11:34,000
w partnerstwie pomiędzy Europą, Ameryką Północną i Azją Wschodnią, we współpracy z Chile.

180
00:11:34,000 --> 00:11:37,000
APEX jest współpracą pomiędzy Radioastronomicznym Instytutem Maxa Plancka,

181
00:11:37,000 --> 00:11:40,000
Europejskim Obserwatorium Południowym oraz Kosmicznym Obserwatorium Onsala.

182
00:11:40,000 --> 00:11:44,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

183
00:11:46,000 --> 00:11:49,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

184
00:11:50,000 --> 00:11:54,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

185
00:11:55,000 --> 00:12:03,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego

186
00:12:04,000 --> 00:12:09,000
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

