1
00:00:09,260 --> 00:00:12,039
Nasz wszechświat jest pełen tajemnic.

2
00:00:13,490 --> 00:00:19,360
Astronomowie zawsze próbowali rozszyfrować nocne niebo i uzyskać lepsze zrozumienie kosmosu,

3
00:00:19,790 --> 00:00:23,919
lecz jakie są obecnie najgorętsze tematy w astronomii?

4
00:00:44,260 --> 00:00:47,000
Każdej nocy teleskopy takie jak te należące do ESO

5
00:00:47,000 --> 00:00:50,849
są wykorzystywane do badania całego mnóstwa zagadek astronomicznych.

6
00:00:51,219 --> 00:00:58,048
Poprosiliśmy astronomów,  aby określili niektóre z najbardziej ekscytujących kwestii w astronomicznej czołówce.

7
00:00:58,570 --> 00:01:04,000
Naukowcy ci należą do części zespołu, który analizuje tysiące obiektów zaproponowanych co roku do przeprowadzenia obserwacji.

8
00:01:04,500 --> 00:01:09,240
Dbają oni o to, aby teleskopy ESO przeprowadzały jedynie najbardziej interesujący badania.

9
00:01:11,380 --> 00:01:17,220
Jedną z głównych kwestii w kosmologii w tym momencie jest próba zrozumienia ciemnej części wszechświata.

10
00:01:17,619 --> 00:01:20,549
Wiemy, że ciemna strona składa się z dwóch elementów: tak zwanej czarnej materii,

11
00:01:20,549 --> 00:01:24,089
która jest potężną siłą grawitacyjną w naszym wszechświecie, oraz tak zwanej czarnej energii,

12
00:01:24,090 --> 00:01:29,069
która w tajemniczy sposób przyspiesza ekspansję naszego wszechświata każdego dnia.

13
00:01:29,259 --> 00:01:32,788
Jeśli chcemy zrozumieć te dwa ciemne komponenty wszechświata,

14
00:01:32,860 --> 00:01:35,190
wówczas musimy wykonywać naprawdę wielkie

15
00:01:35,470 --> 00:01:40,800
przeglądy nieba, aby zlokalizować ciemną materię i określić, w jaki sposób ciemna energia

16
00:01:40,959 --> 00:01:44,848
zmienia się oraz jak te struktury ciemnej materii z czasem ewoluują.

17
00:01:45,310 --> 00:01:48,628
W zakresie badania galaktyk, jednym z dużych

18
00:01:48,819 --> 00:01:55,619
obszarów nowych badań naukowych są obserwacje bardzo odległych kwazarów, które stanowią ekscytujący obiekt badań.

19
00:01:55,989 --> 00:02:02,939
Dzięki obserwacjom światła z tych odległych kwazarów i badań, jak ono podróżuje do nas na Ziemię

20
00:02:03,000 --> 00:02:08,939
oraz w jakich sposób jest rozpraszane przez chmury gazu i inne obiekty znajdujące się między nami a nimi,

21
00:02:09,129 --> 00:02:14,500
można określić położenie tego gazu między nami a tamtymi kwazarami.

22
00:02:14,500 --> 00:02:21,000
To nowa rozwijająca się dziedzina, która wykorzystuje te informacje, aby określić, jak ten gaz się porusza,

23
00:02:21,000 --> 00:02:25,440
jak kieruję się ku galaktykom zasilając je i tworząc nowe gwiazdy.

24
00:02:26,260 --> 00:02:33,000
Te odległe kwazary mogą pomóc zrozumieć etap we wczesnym rozwoju wszechświata

25
00:02:33,500 --> 00:02:37,000
który nazywamy erą rejonizacji.

26
00:02:37,350 --> 00:02:44,000
Obecny wszechświat był zjonizowany od prawie samego swojego początku u Wielkiego Wybuchu.

27
00:02:44,000 --> 00:02:47,700
Po Wielkim Wybuchu nastąpił okres neutralnego wszechświata.

28
00:02:47,800 --> 00:02:53,000
Nazywamy ten okres wiekami ciemnymi. Po nim nastąpiła rejonizacja.

29
00:02:53,220 --> 00:02:57,919
Dokładnie nie wiemy, co ją wywołało.

30
00:02:58,620 --> 00:03:04,130
Może kwazary. Może galaktyki. Wiele zespołów

31
00:03:04,709 --> 00:03:06,919
poświęca się tym badaniom naukowych.

32
00:03:07,709 --> 00:03:15,709
Kolejny gorący temat to cykl życiowy galaktyki. Galaktyka powstaje z gazu, który koncentruje się

33
00:03:16,830 --> 00:03:20,749
za sprawą grawitacji, tworząc potencjalny świat. Możesz jednak zadać pytanie:

34
00:03:20,750 --> 00:03:28,039
jak metale i inne ciężkie pierwiastki, napotykane w gazach otaczających galaktyki,

35
00:03:28,320 --> 00:03:32,929
a także w ich wnętrzu, dostają się do nich?

36
00:03:33,510 --> 00:03:36,410
Jak przebiega transport tych metali z galaktyk

37
00:03:37,260 --> 00:03:39,260
do ich otoczenia.

38
00:03:40,200 --> 00:03:43,790
Galaktyki nie są jedynymi strukturami, których jeszcze w pełni nie rozumiemy.

39
00:03:44,790 --> 00:03:46,200
Astronomowie także

40
00:03:46,200 --> 00:03:48,200
badają gromady kuliste,

41
00:03:48,780 --> 00:03:52,580
sferyczne grupy gwiazd, które orbitują wokół centrów galaktyk.

42
00:03:53,940 --> 00:03:57,019
Gromady galaktyk dawniej uznawano za jednakowe typy gwiazd,

43
00:03:58,260 --> 00:04:03,709
które narodziły się w tym samym czasie z tą samą metalicznością, których życie było jednakowe.

44
00:04:04,080 --> 00:04:09,000
Jednakże okazało się, że istnieją liczne populacje gwiazd, co oznacza, że albo

45
00:04:09,000 --> 00:04:13,999
urodziły się w różnym okresach lub ich żywot przebiegał inny sposób lub może przybyły z zewnątrz.

46
00:04:14,610 --> 00:04:20,809
Dokładamy starań w celu zrozumienia tego procesu, wokół którego wysnuwa się w tym momencie wiele hipotez.

47
00:04:21,150 --> 00:04:24,890
Pojawia się także wiele pytań na temat tzw. obiektów przemijających.

48
00:04:24,890 --> 00:04:27,319
To obiekty, które wybuchają i tyle.

49
00:04:27,530 --> 00:04:32,179
Chcemy je uchwycić, gdy wybuchają. Istnieją propozycje co do wyboru kandydatów,

50
00:04:32,460 --> 00:04:36,140
aby określić ich położenie i, gdy wybuchają, wiemy, czym były.

51
00:04:37,169 --> 00:04:40,969
Po wybuchu niektórych z nich następuje poświata.

52
00:04:41,560 --> 00:04:44,350
Chcemy to uchwycić  za pomocą rozmaitych instrumentów,

53
00:04:44,600 --> 00:04:49,659
aby dowiedzieć się, co dzieje się z nimi potem, gdyż można następnie określić, czym one są.

54
00:04:50,930 --> 00:04:54,010
Szczególnie interesującym typem takiego nietrwałego wydarzenia są

55
00:04:54,650 --> 00:04:55,730
supernowe.

56
00:04:55,730 --> 00:05:00,819
Te oślepiające eksplozje mogą zniknąć z widoku po zaledwie tygodniach,

57
00:05:01,370 --> 00:05:04,299
ale z jakich gwiazd się wywodzą?

58
00:05:06,050 --> 00:05:09,579
Przodkowie supernovej typu Ia są właśnie

59
00:05:10,340 --> 00:05:12,260
tym rodzajem supernowych,

60
00:05:12,260 --> 00:05:14,090
które są ważne dla astronomów,

61
00:05:14,090 --> 00:05:21,729
gdyż uważają oni, iż energia wytworzona podczas takiego wydarzenia jest mniej więcej taka sama dla nich wszystkich.

62
00:05:21,919 --> 00:05:23,900
Dlatego wykorzystywane są w kosmologii

63
00:05:23,900 --> 00:05:25,040
jako świece standardowe.

64
00:05:25,040 --> 00:05:32,409
Wiemy, jak duży jest wszechświat i jak ewoluuje. Wszystko to, dzięki wykorzystaniu tych obiektów

65
00:05:33,169 --> 00:05:38,949
jak kalibratorów odległości. Dostarczają nam takich informacji, lecz nie znamy ich przodków.

66
00:05:39,050 --> 00:05:45,800
Nigdy nie zauważyliśmy gwiazdy przed jej wybuchem w postaci supernowej. To jest to,

67
00:05:45,800 --> 00:05:48,339
czym ludzie się bardzo interesują i poszukujemy ich.

68
00:05:49,729 --> 00:05:57,099
Supernowe nie są jedynymi tajemniczymi obiektami we wszechświecie. W rzeczywistości coraz więcej takich obiektów jest odkrywanych.

69
00:05:58,789 --> 00:06:04,029
Istnieje wiele pasjonujących tematów, którymi zajmują się ludzie w tym momencie.

70
00:06:04,490 --> 00:06:10,060
Niektóre zajmują się supermasywnymi czarnymi dziurami znajdującymi się w centrach galaktyk

71
00:06:10,400 --> 00:06:12,729
i ich związkiem z resztą galaktyki.

72
00:06:13,340 --> 00:06:14,810
Inne zagadnienia związane są

73
00:06:14,810 --> 00:06:22,060
z bardzo małymi i prawie niewidocznymi galaktykami, których istnienie odkryliśmy zaledwie kilka lat temu.

74
00:06:23,030 --> 00:06:25,030
Odkrywanie ich właściwości

75
00:06:25,400 --> 00:06:29,410
to niezwykle trudne wyzwanie. Niektórzy proponują

76
00:06:30,410 --> 00:06:33,700
zajęcie się sprawami, które znamy od lat,

77
00:06:33,860 --> 00:06:39,310
lecz wyjaśnienie fizycznych procesów, które w nich zachodzą jest trudne do określenia.

78
00:06:40,610 --> 00:06:46,689
Wielu astronomów ekscytuje się tym, co odkrywamy dużo bliżej naszej planety.

79
00:06:47,300 --> 00:06:52,960
Uważam, że ekscytujące badania obejmują obserwacje pozasłonecznych planet.

80
00:06:53,539 --> 00:06:57,039
Związane są z nimi dwie kwestie. Pierwszą z nich są

81
00:06:57,680 --> 00:06:58,819
bezpośrednie i pośrednie obserwacje

82
00:06:58,819 --> 00:07:06,279
coraz mniejszych planet krążących wokół coraz bledszych gwiazd.

83
00:07:06,280 --> 00:07:10,449
Zatem poszukujemy planet przypominających Ziemię

84
00:07:11,030 --> 00:07:13,689
wokół gwiazd typu Słońca oraz czerwonych karłów.

85
00:07:13,689 --> 00:07:20,619
Obecnie posiadamy w ESO możliwości badania ich atmosfer

86
00:07:21,139 --> 00:07:24,068
w sposób bezpośredni, co jest niewyobrażalne.

87
00:07:25,909 --> 00:07:33,369
Te tematy są badane przez astronomów na całym świecie z wykorzystaniem światewej klasy urządzeń w posiadaniu ESO.

88
00:07:34,669 --> 00:07:38,378
Wyniki ich badań pogłębią nasze zrozumienie wszechświata.

89
00:07:50,000 --> 00:07:54,000
Transkrypcja ESO; tłumaczenie – Tomasz Kozłowski.

