﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:07,000
Wysoko na płaskowyżu Chajnantor w Andach Chilijskich

2
00:00:07,000 --> 00:00:11,000
pierwsze anteny Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,

3
00:00:11,000 --> 00:00:14,000
w skrócie ALMA, poruszają się razem.

4
00:00:15,000 --> 00:00:19,000
Praca w tym ambitnym projekcie posuwa się naprzód w szybkim tempie,

5
00:00:19,000 --> 00:00:27,000
za kilka lat będzie on dysponował 66 antenami, pracującymi wspólnie na wysokości 5000 m n.p.m.

6
00:00:27,000 --> 00:00:34,000
Po ukończeniu ALMA pozwoli astronomom badać chłodny Wszechświat w niespotykanych szczegółach.

7
00:00:38,000 --> 00:00:40,000
To jest ESOcast!

8
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

9
00:00:44,000 --> 00:00:50,000
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

10
00:00:55,000 --> 00:00:57,000
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.

11
00:00:57,000 --> 00:01:02,000
W dzisiejszym odcinku odwiedzimy obserwatorium ALMA na pustyni Atakama w Chile.

12
00:01:02,000 --> 00:01:05,000
To tutaj ESO, wraz ze swoimi międzynarodowymi partnerami,

13
00:01:05,000 --> 00:01:10,000
buduje urządzenia, które staną się największym instrumentem astronomicznym świata.

14
00:01:10,000 --> 00:01:14,000
ALMA będzie obserwować Wszechświat na falach milimetrowych i submilimetrowych.

15
00:01:14,000 --> 00:01:21,000
Pozwoli to astronomom na badania zarówno obiektów bardzo chłodnych, jak i bardzo odległych, z wczesnego Wszechświata.

16
00:01:21,000 --> 00:01:25,000
Ponieważ tego typu obserwacje są zaburzane przez parę wodną znajdującą się atmosferze,

17
00:01:25,000 --> 00:01:31,000
ALMA jest budowana w jednym z najsuchszych miejsc na Ziemi, na płaskowyżu Chajnantor, na wysokości 5000 m n.p.m.,

18
00:01:31,000 --> 00:01:35,000
co czyni obserwatorium jedną z najwyżej położonych na świecie lokalizacji astronomicznych.

19
00:01:35,000 --> 00:01:38,000
ALMA będzie działać w dwóch osobnych miejscach:

20
00:01:38,000 --> 00:01:43,000
po pierwsze, Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten (Array Operation Site) wysoko na płaskowyżu, gdzie umieszczone są anteny,

21
00:01:43,000 --> 00:01:47,000
oraz położona niżej Baza Wsparcia Operacyjnego (Operations Support Facility - OSF).

22
00:01:50,000 --> 00:01:58,000
Konstruowanie obserwatorium ALMA na suchej pustyni Atakama i na tak dużej wysokości nie jest łatwym przedsięwzięciem.

23
00:01:59,000 --> 00:02:07,000
Zanim anteny będą umieszczone na płaskowyżu, muszą być najpierw zmontowane w Bazie Wsparcia Operacyjnego (OSF).

24
00:02:08,000 --> 00:02:11,000
Położona na wysokości 2900 m n.p.m. baza OSF

25
00:02:11,000 --> 00:02:18,000
działa także jako centrum kontrolne sieci anten.

26
00:02:19,000 --> 00:02:26,000
Z majestatycznym wulkanem widniejącym w tle, inżynierowie są zajęci składaniem i testowaniem licznych części anten.

27
00:02:26,000 --> 00:02:32,000
Aktualnie w OSF znajduje się wiele anten w różnych stadiach montowania.

28
00:02:32,000 --> 00:02:36,000
Każda z anten musi spełnić bardzo surowe wymagania.

29
00:02:36,000 --> 00:02:41,000
Powierzchnia każdej z czasz jest wykonana z dokładnością lepszą niż grubość kartki papieru,

30
00:02:41,000 --> 00:02:49,000
a dwie anteny można wycelować na tyle precyzyjnie, aby trafić w piłeczkę golfową z odległości 15 km.

31
00:02:50,000 --> 00:02:53,000
W wielu aspektach OSF stała się sercem projektu ALMA.

32
00:02:53,000 --> 00:02:58,000
To tutaj pracownicy mieszkają podczas swoich zmian i tutaj postępuje większość codziennych prac.

33
00:02:58,000 --> 00:03:01,000
Odbywa się wiele spotkań pomiędzy różnymi grupami naukowców i inżynierów,

34
00:03:01,000 --> 00:03:06,000
a nawet w tej odległej lokalizacji organizowane są konferencje naukowe.

35
00:03:06,000 --> 00:03:10,000
W OSF znajdują się także dwa transportery używane do przemieszczania anten.

36
00:03:10,000 --> 00:03:16,000
Tak więc dzięki naukowcom i inżynierom składającym i testującym anteny i prowadzącym operacje,

37
00:03:16,000 --> 00:03:20,000
OSF stała się miejscem żywym i ruchliwym.

38
00:03:23,000 --> 00:03:28,000
Naukowcy i inżynierowie testują krańcową wydajność złożonego systemu.

39
00:03:28,000 --> 00:03:32,000
Wykonywane są testy holograficzne i celowania,

40
00:03:32,000 --> 00:03:39,000
a eksperci upewniają się, że tylko anteny spełniające ścisłe specyfikacje ALMA otrzymają zielone światło.

41
00:03:41,000 --> 00:03:46,000
Gdy antena udanie przejdzie wszystkie testy w OSF,

42
00:03:46,000 --> 00:03:53,000
nadchodzi pora na przemieszczenie jej do Lokalizacji Operacyjnej Sieci Anten, która znajduje się na wysokości 5000 m n.p.m.

43
00:03:53,000 --> 00:03:58,000
Po raz pierwszy udało się tego dokonać we wrześniu 2009 roku.

44
00:03:58,000 --> 00:04:03,000
Olbrzymi, specjalnie zaprojektowany transporter, jest używany do przewożenia anten.

45
00:04:03,000 --> 00:04:11,000
Każda z anten waży około 100 ton, więc zadanie jest delikatne i wymaga wielkiej uwagi.

46
00:04:11,000 --> 00:04:19,000
Dostępne są dwa transportery, których używa się także do przemieszczania anten pomiędzy różnymi pozycjami, aby zmienić konfigurację sieci ALMA.

47
00:04:21,000 --> 00:04:24,000
Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten jest miejscem ekstremów,

48
00:04:24,000 --> 00:04:27,000
z silnymi wiatrami, niskimi temperaturami i cienką atmosferą.

49
00:04:27,000 --> 00:04:30,000
Dzięki ekstremalnej suchości i wysokości lokalizacja oferuje świetne warunki

50
00:04:30,000 --> 00:04:36,000
do obserwacji na radiowych falach submilimetrowych, dla których projekt ALMA został stworzony.

51
00:04:36,000 --> 00:04:39,000
Co więcej, Chajnantor oferuje mnóstwo miejsca.

52
00:04:39,000 --> 00:04:47,000
Jest ono potrzebne, ponieważ w swojej najszerszej konfiguracji sieć anten ma rozmiar 16 kilometrów.

53
00:04:47,000 --> 00:04:52,000
Pomimo ciężkich warunków postępują prace przygotowujące płaskowyż dla anten.

54
00:04:52,000 --> 00:04:57,000
Została zbudowana sieć drogowa, a pracownicy są zajęci różnymi zadaniami kończącymi prace konstrukcyjne.

55
00:04:57,000 --> 00:05:03,000
Wszystkie ze 192 fundamentów anten zostały ukończone i część z nich jest już w użyciu.

56
00:05:03,000 --> 00:05:08,000
Istnieje także budynek techniczny, który może zostać wykorzystany do otrzymywania danych z anten,

57
00:05:08,000 --> 00:05:13,000
do dalszego ich przetwarzania i do transmitowania na dół do OSF.

58
00:05:13,000 --> 00:05:17,000
Liczba anten w wysokiej lokalizacji nieustannie rośnie,

59
00:05:17,000 --> 00:05:23,000
projekt wkracza w nową, ważną fazę: Rozruchu i Weryfikacji Naukowej.

60
00:05:25,000 --> 00:05:30,000
Gdy przeprowadzane są testy, niżej w sterowni OSF panuje wysokie napięcie.

61
00:05:31,000 --> 00:05:35,000
Proces Rozruchu i Weryfikacji Naukowej ma na celu potwierdzenie,

62
00:05:35,000 --> 00:05:41,000
że cały kompleks przeszedł z etapu, na którym był zbiorem bardzo złożonych części,

63
00:05:41,000 --> 00:05:48,000
w jeden instrument zdolny produkować obrazy i pomiary z doskonałą czułością i precyzją.

64
00:05:48,000 --> 00:05:52,000
Anteny są umieszczane w różnych pozycjach w ramach sieci,

65
00:05:52,000 --> 00:05:57,000
aby upewnić się, że wszystkie podstawowe funkcje działają poprawnie przy różnych bazach.

66
00:05:57,000 --> 00:06:00,000
Aktualnie anteny są rozmieszczone w centrum lokalizacji,

67
00:06:00,000 --> 00:06:06,000
korzystają ze stacji antenowych, które utworzą tzw. Zwartą Sieć Atakamy (Atacama Compact Array).

68
00:06:07,000 --> 00:06:12,000
ALMA szybko podąża naprzód i zapewni jasną przyszłość wielu obszarom astronomii.

69
00:06:12,000 --> 00:06:17,000
Na przykład dostarczy nam unikalnego wglądu w to w jaki sposób formują się gwiazdy i planety,

70
00:06:17,000 --> 00:06:23,000
będzie też jednym z pionierskich narzędzi do badania pierwszych gwiazd i galaktyk we wczesnym i odległym Wszechświecie.

71
00:06:23,000 --> 00:06:30,000
Tak więc wielu z nas astronomów po prostu nie może doczekać się, kiedy dostanie w swoje ręce tę fantastyczną maszynę naukową!

72
00:06:30,000 --> 00:06:33,000
Tutaj Dr J, kończę ESOcast.

73
00:06:33,000 --> 00:06:36,000
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

74
00:06:38,000 --> 00:06:40,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. www.eso.org

75
00:06:40,000 --> 00:06:43,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,\

76
00:06:43,000 --> 00:06:46,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

77
00:06:46,000 --> 00:06:48,000
Projekt ALMA jest partnerstwem pomiędzy naukowymi społecznościami Azji Wschodniej, Europy, Ameryki Północnej oraz Chile.

78
00:06:48,000 --> 00:06:51,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

79
00:06:52,000 --> 00:06:56,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

80
00:06:58,000 --> 00:07:01,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

81
00:07:03,000 --> 00:07:11,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium:

82
00:07:12,000 --> 00:07:16,000
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

