﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:12,000
Wyobraź sobie, że patrzysz na nocne niebo i widzisz szczegóły na powierzchni gwiazdy odległej o miliony, miliardy kilometrów.

2
00:00:13,000 --> 00:00:19,000
Wyobraź sobie, że masz wzrok tak dobry, że możesz dostrzec otoczenie czarnej dziury.

3
00:00:20,000 --> 00:00:24,000
Za pomocą Interferometru Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Obserwatorium ESO Paranal

4
00:00:24,000 --> 00:00:28,000
astronomowie przekuwają te fantazje w rzeczywistość.

5
00:00:32,000 --> 00:00:34,000
To jest ESOcast!

6
00:00:34,000 --> 00:00:39,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

7
00:00:39,000 --> 00:00:46,000
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

8
00:00:49,000 --> 00:00:52,000
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.

9
00:00:52,000 --> 00:00:56,000
Tym razem przyjrzymy się dokładniej fascynującej, specjalnej technice obserwacyjnej,

10
00:00:56,000 --> 00:01:00,000
której używa Bardzo Duży Teleskop, w skrócie VLT.

11
00:01:01,000 --> 00:01:04,000
Technika ta nazywana jest interferometrią.

12
00:01:04,000 --> 00:01:07,000
Pozwala połączyć światło zebrane przez dwa lub więcej teleskopów

13
00:01:07,000 --> 00:01:11,000
w taki sposób, że pojedyncze teleskopy działają

14
00:01:11,000 --> 00:01:17,000
tak jakby były częścią jednego, znacznie większego, wirtualnego teleskopu.

15
00:01:20,000 --> 00:01:26,000
Każdy z czterech Teleskopów Podstawowych VLT ma zwierciadło główne o średnicy 8,2 metra.

16
00:01:26,000 --> 00:01:32,000
Tak duże zwierciadła są potrzebne, aby zbierać więcej światła i otrzymywać bardziej ostre zdjęcia.

17
00:01:32,000 --> 00:01:35,000
W idealnych warunkach i z odpowiednią technologią

18
00:01:35,000 --> 00:01:40,000
indywidualny teleskop VLT może zobaczyć szczegóły obiektów w kosmosie,

19
00:01:40,000 --> 00:01:46,000
które są odpowiednikiem oglądania z Ziemi piłki tenisowej umieszczonej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS.

20
00:01:46,000 --> 00:01:51,000
Odpowiada to odległości około 350 kilometrów.

21
00:01:52,000 --> 00:01:57,000
Może to brzmieć jak imponująca liczba, ale astronomowie potrafią uzyskać jeszcze lepsze rezultaty.

22
00:01:57,000 --> 00:02:02,000
Ponieważ czołowe badania wymagają analiz obiektów niebieskich z coraz większą dokładnością,

23
00:02:02,000 --> 00:02:08,000
wymyślono nowe techniki, aby jeszcze zwiększyć, już i tak duże, możliwości VLT.

24
00:02:10,000 --> 00:02:13,000
Tutaj na scenę wkracza interferometria.

25
00:02:13,000 --> 00:02:17,000
interferometria łączy światło otrzymywane przez dwa lub więcej teleskopów,

26
00:02:17,000 --> 00:02:21,000
które jednocześnie obserwują ten sam obiekt.

27
00:02:21,000 --> 00:02:27,000
Pozwala to astronomom na dostrzeganie detali tak jakby obserwowali pojedynczym teleskopem,

28
00:02:27,000 --> 00:02:32,000
którego lustro ma średnicę odpowiadającą największemu dystansowi pomiędzy teleskopami.

29
00:02:34,000 --> 00:02:39,000
Projekt VLT przewidywał od początku użycie interferometrii.

30
00:02:39,000 --> 00:02:46,000
Cztery Teleskopy Podstawowe VLT zostały wybudowane w prawie trapezoidalnej konfiguracji,

31
00:02:46,000 --> 00:02:52,000
która tworzy wirtualne lustro teleskopu o rozmiarze 140 metrów.

32
00:02:52,000 --> 00:02:56,000
Dodatkowo cztery ruchome 1,8 metrowe Teleskopy Pomocnicze

33
00:02:56,000 --> 00:03:03,000
mogą zostać dodane do tej konfiguracji, uzyskując średnicę do 200 metrów.

34
00:03:03,000 --> 00:03:10,000
Daje to obrazy 25 razy ostrzejsze niż z pojedynczego Teleskopu Podstawowego VLT.

35
00:03:12,000 --> 00:03:19,000
Połączenie światła zebranego przez różne teleskopy jest wielkim wyzwaniem technicznym i wymaga niezwykłej precyzji.

36
00:03:19,000 --> 00:03:25,000
Wiązki świetlne z każdego z teleskopów muszą przejść pod ziemią przez skomplikowany system zwierciadeł i linii opóźniających,

37
00:03:25,000 --> 00:03:28,000
zanim zostaną połączone we wspólnym ognisku.

38
00:03:30,000 --> 00:03:36,000
Linie opóźniające są integralną częścią skomplikowanego systemu optycznego Interferometru VLT.

39
00:03:36,000 --> 00:03:41,000
Dzięki nim wiązki światła docierają równocześnie do wspólnego ogniska.

40
00:03:41,000 --> 00:03:46,000
Aby to uzyskać, kilka ruchomych wagonów z ultragładkimi lustrami

41
00:03:46,000 --> 00:03:49,000
przez cały czas koryguje wiązki światła z niesamowitą precyzją.

42
00:03:49,000 --> 00:03:57,000
Ścieżki światła muszą być utrzymywane z dokładnością mniejszą niż 1/1000 milimetra na przestrzeni stu metrów.

43
00:03:58,000 --> 00:04:04,000
Bez tej dokładności światło nie może zostać poprawnie przeanalizowane przez instrumenty obserwatorium.

44
00:04:06,000 --> 00:04:10,000
Interferometr VLT jest prawdziwym majstersztykiem technologii.

45
00:04:10,000 --> 00:04:16,000
Aby wszystko to funkcjonowało podczas nocy obserwacyjnej, wiele zaawansowanych technicznie komponentów musi współgrać z nieustanną precyzją.

46
00:04:16,000 --> 00:04:22,000
Tylko wtedy astronomowie uzyskują korzyści z niesamowitej mocy obserwacyjnej tego fantastycznego instrumentu.

47
00:04:25,000 --> 00:04:32,000
Interferometr VLT dostarcza astronomom możliwość badania obiektów niebieskich w niespotykanych szczegółach.

48
00:04:32,000 --> 00:04:35,000
Możliwe są badania powierzchni odległych gwiazd,

49
00:04:35,000 --> 00:04:37,000
ustalanie kształtu asteroid,

50
00:04:37,000 --> 00:04:41,000
a nawet uchwycenie otoczenia czarnych dziur.

51
00:04:42,000 --> 00:04:47,000
Interferometr VLT uzyskał jeden z najostrzejszych obrazów gwiazdy kiedykolwiek wykonanych.

52
00:04:47,000 --> 00:04:50,000
Zapierająca dech w piersiach ostrość zdjęcia odpowiada

53
00:04:50,000 --> 00:04:56,000
zobaczeniu z Ziemi łebka od szpilki na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

54
00:04:58,000 --> 00:05:03,000
Oto prawdziwie wielkie przykłady znakomicie ostrego widoku, który można uzyskać dzięki Interferometrowi VLT.

55
00:05:03,000 --> 00:05:11,000
W przyszłości instrument będzie nadal cennym narzędziem dla astronomów badających Wszechświat w niedoścignionych detalach.

56
00:05:11,000 --> 00:05:14,000
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast.

57
00:05:14,000 --> 00:05:18,000
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

58
00:05:20,000 --> 00:05:23,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

59
00:05:23,000 --> 00:05:26,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

60
00:05:26,000 --> 00:05:29,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

61
00:05:29,000 --> 00:05:33,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

