1
00:00:09,360 --> 00:00:14,500
Twój dom i Wszechświat mają przynajmniej jedną cechę wspólną – mogą być bardzo zakurzone.

2
00:00:14,840 --> 00:00:18,860
Kiedy powracasz po bardzo długich wakacjach, może się okazać, że okna twojego domu

3
00:00:18,860 --> 00:00:21,480
są tak zakurzone, że nie można przez nie nic zobaczyć.

4
00:00:22,020 --> 00:00:26,300
O dziwo, astronomowie mają podobny problem, gdy używają teleskopów optycznych,

5
00:00:26,300 --> 00:00:28,700
zatem takich, które rejestrują to samo światło, co my.

6
00:00:29,040 --> 00:00:31,740
Nie mogą przebić się przez najbardziej zapylone miejsca we Wszechświecie,

7
00:00:32,040 --> 00:00:34,500
które są swego rodzaju ciemnymi ścianami blokujący cały widok.

8
00:00:34,940 --> 00:00:39,340
I tak samo, jak możesz przegapić wiele interesujących zdarzeń dziejących się na zewnątrz z powodu zakurzonych szyb,

9
00:00:39,340 --> 00:00:44,480
podobnie nie można dostrzec najważniejszych zjawisk we Wszechświecie, które zachodzą wewnątrz rozległych chmur zimnego pyłu i gazu.

10
00:00:44,480 --> 00:00:49,340
Na przykład, gwiazdy i planety rodzą się w tych chmurach, które są nie do przeniknięcia dla większości teleskopów.

11
00:00:49,780 --> 00:00:52,520
Astronomowie pragną zrozumieć, jak dochodzi do tych narodzin,

12
00:00:52,520 --> 00:00:55,100
gdyż zarówno gwiazdy i ich planety są niezbędne dla powstania życia.

13
00:00:55,100 --> 00:00:59,160
Potrzeba planety, aby na niej żyć oraz gwiazdy, która dostarczy energii, aby na niejprzetrwać.

14
00:00:59,660 --> 00:01:00,920
Zatem istnieją dwie możliwości...

15
00:01:00,920 --> 00:01:05,280
Trzeba znaleźć sposób na usunięcie tego pyłu, albo zdobyć specjalne okulary, dzięki którym przebilibyśmy się przez niego wzrokiem .

16
00:01:05,280 --> 00:01:08,940
Dla ciebie pierwsza opcja byłaby łatwiejsza, lecz astronomowie nie mają wyboru.

17
00:01:08,940 --> 00:01:14,520
Nie są w stanie pozbyć się pyłu z przestrzeni kosmicznej - muszą zatem zbudować specjalny instrument, który umożliwi zajrzenie przez ten pył.

18
00:01:14,520 --> 00:01:19,220
Z pomocą inżynierów, stworzyli radioteleskopy. ALMA jest jednym z nich.

19
00:01:19,940 --> 00:01:24,740
Te teleskopy rejestrują inny rodzaj światła, tak zwane światło radiowe, które nie jest blokowane przez pył.

20
00:01:25,240 --> 00:01:28,000
Co więcej, niektóre obiekty we Wszechświecie są tak zimne,

21
00:01:28,000 --> 00:01:30,380
że nie wydzielają wystarczającej energii, która mogłaby być dostrzeżona w świetle widzialnym.

22
00:01:30,840 --> 00:01:36,300
Jednakże tak się składa, że emitują one światło radiowe, gdy ten rodzaj światła wymaga mnie procesów energetycznych.

23
00:01:36,800 --> 00:01:39,460
Dlatego chociaż możecie dostrzec nasze Słońce i inne gwiazdy

24
00:01:39,460 --> 00:01:42,200
w ciągu ich dzieciństwa, młodości i okresu starości,

25
00:01:42,200 --> 00:01:45,820
to tylko radioteleskopy mogą dostrzec gwiazdy, które się dopiero rodzą

26
00:01:45,820 --> 00:01:47,540
i nie wytwarzają jeszcze wystarczająco dużo energii.

27
00:01:48,200 --> 00:01:53,820
Jedynie radioteleskopy mogą także spojrzeć na planety tworzące się w dyskach pyłu wokół nowo narodzonych gwiazd.

28
00:01:54,180 --> 00:01:57,100
Zatem dlaczego istnieją gwiazdy, które są dużo większe od innych?

29
00:01:57,540 --> 00:01:59,600
Jak formują się planety wokół nowo narodzonych gwiazd?

30
00:02:00,040 --> 00:02:02,760
Dlaczego niektóre układy gwiazd tak różnią się od naszego?

31
00:02:03,140 --> 00:02:05,980
Cóż, to pytania, na które ALMA pomoże odpowiedzieć.

32
00:02:08,940 --> 00:02:12,740
Transkrypcja ESO; tłumaczenie — Tomasz Kozłowski.

