1
00:00:09,269 --> 00:00:11,989
Jak astrofizycy mogą zbadać historię Wszechświata?

2
00:00:12,690 --> 00:00:17,930
Miliardy lat temu kiedy wydarzył się Wielki Wybuch, nie było galaktyki Droga Mleczna, ani Układu Słonecznego,

3
00:00:17,930 --> 00:00:23,180
nie było planety Ziemia, a przede wszystkim nie było istot ludzkich, które byłyby świadkami tych i następujących po nich wydarzeń.

4
00:00:23,180 --> 00:00:24,990
Zatem skąd wiedzieliby o tym wszystkim?

5
00:00:24,990 --> 00:00:28,900
Cóż, okazuje się, że Wszechświat to swoisty wehikuł czasu.

6
00:00:28,900 --> 00:00:31,700
Kiedy obserwujemy na obiekty na niebie, to patrzymy w przeszłość.

7
00:00:31,700 --> 00:00:34,520
Tak, to trochę skomplikowane, ale spróbujmy to wyjaśnić w ten sposób:

8
00:00:34,520 --> 00:00:38,120
Kiedy usłyszysz samolot, prawdopodobnie będzie ci go trudno dostrzec na niebie.

9
00:00:38,360 --> 00:00:42,060
Patrzysz w kierunku, z którego dobiegał dźwięk, lecz samolotu już tam nie ma.

10
00:00:42,380 --> 00:00:44,900
Wynika to z faktu, że dźwięk potrzebował trochę czasu, aby dotrzeć do ciebie

11
00:00:44,900 --> 00:00:47,760
i zanim dotarł, samolot już się przemieścił.

12
00:00:47,760 --> 00:00:50,400
W pewnym sensie usłyszałeś przeszłość,

13
00:00:50,400 --> 00:00:53,900
gdyż dźwięk, który zarejestrowałeś był tym, który wydał samolot sekundy wcześniej.

14
00:00:53,900 --> 00:00:56,220
Sprawa jest dokładnie taka sama ze światłem.

15
00:00:56,220 --> 00:01:00,080
Chociaż światło jest dużo szybsze od dźwięku — w zasadzie jest najszybsze ze wszystkich rzeczy, które znamy —

16
00:01:00,420 --> 00:01:04,100
to wciąż potrzebuje czasu, aby dotrzeć z miejsca, gdzie jest emitowane do miejsca, gdzie jest widziane.

17
00:01:04,320 --> 00:01:08,040
Im dalszy obiekt, tym więcej czasu potrzebuje światło, aby przemierzyć drogę do obserwatora.

18
00:01:08,400 --> 00:01:13,220
Obserwując bardzo oddalone od nas galaktyki, których światłu zajęło miliardy lat, aby do nas dotrzeć,

19
00:01:13,220 --> 00:01:15,580
widzimy je takimi, jak wyglądały miliardy lat temu,

20
00:01:15,780 --> 00:01:19,160
gdy Wszechświat był dużo młodszy i zaczynały się dopiero tworzyć.

21
00:01:19,460 --> 00:01:23,820
Lecz gdy patrzymy na galaktyki znajdujące się coraz bliżej i badamy je,

22
00:01:24,060 --> 00:01:26,700
wówczas możemy zaobserwować, jak się starzały i zmieniały,

23
00:01:26,700 --> 00:01:31,740
tak jakbyśmy obserwowali rozwój istot ludzkich, gdy były niemowlętami, dziećmi, nastolatkami i dorosłymi.

24
00:01:32,040 --> 00:01:34,860
Problem pojawia się wtedy, gdy rzeczy są bardzo oddalone od ciebie,

25
00:01:34,860 --> 00:01:38,300
do tego stopnia, że niemożliwe jest dostrzeżenie szczegółów gołym okiem.

26
00:01:38,300 --> 00:01:42,100
Teleskopy, zwłaszcza te rejestrujące ten sam rodzaj światła, co ludzkie oko, mają swoje ograniczenia

27
00:01:42,660 --> 00:01:46,340
i nie mogą wykryć światła emitowanego przez pierwsze galaktyki, jakie kiedykolwiek się uformowały,

28
00:01:46,340 --> 00:01:49,300
gdyż te są zbyt odległe i ich światło jest za słabe.

29
00:01:49,300 --> 00:01:52,640
Jednakże w tamtych galaktykach narodziły się pierwsze gwiazdy.

30
00:01:52,640 --> 00:01:54,900
I nawet jeśli nie ma wystarczająco potężnego teleskopu, aby zobaczyć ich blask,

31
00:01:54,900 --> 00:01:58,460
ALMA, dzięki swojej niesamowitej ostrości i możliwości rejestrowania fal radiowych

32
00:01:58,460 --> 00:02:03,100
może dostrzec pył i chmury gazu, które tworzyły pierwsze pokolenia gwiazd we Wszechświecie.

33
00:02:03,100 --> 00:02:07,100
To może pomóc astronom poszerzyć odrobinę ich wiedzę na temat tych wczesnych okresów czasu i przestrzeni,

34
00:02:07,100 --> 00:02:09,580
które są fundamentalne do zrozumienia naszej teraźniejszości.

35
00:02:11,380 --> 00:02:14,220
Transkrypcja ESO. Tłumaczenie — Tomasz Kozłowski.

