﻿1
00:00:09,000 --> 00:00:11,000
Z czego jesteście zbudowani? 

2.
00:00:11,000 --> 00:00:15,000
Jesteście zbudowani z materii, która jest zbudowana z cząsteczek, które składają się z atomów.

3.
00:00:15,000 --> 00:00:19,000
Ale skąd pochodzą znajdujące się w was atomy? Jak powstały?

4.
00:00:19,000 --> 00:00:25,000
Cóż, zostały stworzone wewnątrz gwiazd! Naprawdę, jesteście zbudowani z materii gwiezdnej!

5.
00:00:25,000 --> 00:00:30,000
Życie potrzebuje do istnienia wiele różnego rodzaju atomów, takich jak wodór, węgiel i tlen,

6.
00:00:30,000 --> 00:00:36,000
ale kiedy powstał Wszechświat, istniały tylko wodór i hel: atomy o najprostszej, spośród wszystkich, budowie...

7.
00:00:36,000 --> 00:00:40,000
... i nic więcej. Skąd zatem wzięły się pozostałe?

8.
00:00:40,000 --> 00:00:45,000
Cóż, jest tylko jedna rzecz zdolna do tworzenia większych, bardziej złożonych atomów: Gwiazdy!

9.
00:00:45,000 --> 00:00:51,000
Gwiazdy rodzą się kiedy, z powodu grawitacji, obłoki pyłu i gazu stają się bardzo, bardzo małe.

10.
00:00:51,000 --> 00:00:54,000
Tak małe, że zawarte w nich atomy nie mają już wystarczającej przestrzeni,

11.
00:00:54,000 --> 00:00:58,000
ulegając niesamowitemu ściskaniu i wszystko zaczyna się ogrzewać.

12.
00:00:58,000 --> 00:01:01,000
Temperatura staje się tak niewiarygodnie wysoka,

13.
00:01:01,000 --> 00:01:04,000
że mniejsze i prostsze atomy są przekształcane w większe i bardziej złożone

14.
00:01:04,000 --> 00:01:07,000
– w reakcji łańcuchowej zwanej fuzją nuklearną.

15.
00:01:07,000 --> 00:01:12,000
Żelazo w waszej krwi, wapń w waszych kościach oraz węgiel w waszych mięśniach

16.
00:01:12,000 --> 00:01:14,000
powstały w gwiazdach znajdujących się w całym Wszechświecie.

17.
00:01:14,000 --> 00:01:21,000
Gwiazdach, które zmarły i pozostawiły pył i gaz pełne nowych pierwiastków, by ostatecznie uformowały się z nich inne gwiazdy, planety i życie.

18.
00:01:21,000 --> 00:01:24,000
Nasze Słońce jest, co najmniej gwiazdą drugiej generacji.

19.
00:01:24,000 --> 00:01:28,000
To oznacza, że wszystkie atomy w naszym Układzie Słonecznym zostały utworzone w starszej gwieździe.

20.
00:01:28,000 --> 00:01:33,000
Ale jak i gdzie te atomy ukształtowały cząsteczki, które ostatecznie stały się wami...

21.
00:01:33,000 --> 00:01:36,000
... i każdym żywym organizmem, jaki kiedykolwiek istniał? 

22.
00:01:36,000 --> 00:01:39,000
Cóż, jak dotąd nikt nie wie, jednak ALMA może być wspaniałą pomocą, aby się tego dowiedzieć. 

23.
00:01:39,000 --> 00:01:42,000
Duże cząsteczki, te które mogą być cegiełkami życia,

24.
00:01:42,000 --> 00:01:48,000
mogą istnieć jedynie w ciemnych i zimnych miejscach we Wszechświecie, bardzo trudnych do zbadania w zakresie światła widzialnego.

25.
00:01:48,000 --> 00:01:53,000
Jednak ALMA potrafi dostrzec słabe fale radiowe emitowane przez najzimniejsze obiekty w kosmosie.

26.
00:01:53,000 --> 00:01:57,000
Może spoglądać przez te ciemne obłoki, gdzie rodzą się  
gwiazdy oraz planety, i być może

27.
00:01:57,000 --> 00:02:00,000
odkryje gdzie i kiedy powstają pierwsze cegiełki życia –

28.
00:02:00,000 --> 00:02:03,000
odpowiadając tym samym na jedno z najważniejszych pytań ludzkości. 

29.
00:02:03,000 --> 00:02:08,000
Badanie tych atomów i cząsteczek jest, w pewnym sensie, jak badanie samego siebie.

30.
00:02:08,000 --> 00:02:13,000
Zatem kiedy następny raz pomyślicie, że astronomia
to badanie tego, co bardzo odlegle i niezwiązane z wami, pamiętajcie,

31.
00:02:13,000 --> 00:02:16,000
że wszyscy jesteśmy zbudowani z gwiezdnego pyłu!

32.
00:02:16,000 --> 00:02:19,000
Transkrypcja ESO. Tłumaczenie - Mirosław Wójcik
