﻿1
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
Co by było gdybyście mogli widzieć tylko jeden kolor?

2
00:00:13,000 --> 00:00:15,000
Nie żeby wszystko na świecie było w tym samym kolorze.

3
00:00:15,000 --> 00:00:19,000
Jednak moglibyście tylko widzieć rzeczy, które są na przykład zielone.

4
00:00:19,000 --> 00:00:21,000
A wszystko inne było by niewidzialne.

5
00:00:21,000 --> 00:00:24,000
Niezbyt przyjemna rzeczywistość, nieprawdaż?

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,000
Cóż, okazuje się, że na swój sposób to prawda!

7
00:00:27,000 --> 00:00:31,000
Kiedy rozglądacie się wokół siebie, wasze oczy widzą to, co naukowcy nazywają “światłem widzialnym”.

8
00:00:31,000 --> 00:00:34,000
To właśnie światło, o którym zwykliśmy myśleć,

9
00:00:34,000 --> 00:00:39,000
stanowi jedynie bardzo, bardzo niewielką część wszystkich pozostałych rodzajów światła, które istnieją we Wszechświecie,

10
00:00:39,000 --> 00:00:42,000
a większość z nich jest niewidzialna dla naszych oczu!

11
00:00:42,000 --> 00:00:45,000
Jednak są zwierzęta, które nie są ślepe na te rodzaje światła.

12
00:00:45,000 --> 00:00:48,000
Właśnie dlatego węże mogą widzieć nawet podczas bezksiężycowych nocy,

13
00:00:48,000 --> 00:00:52,000
a pszczoły mogą zobaczyć kwiaty, zawierające największą ilość pyłku.

14
00:00:52,000 --> 00:00:55,000
Mogą dostrzec światła, których my, ludzie, nie możemy!

15
00:00:55,000 --> 00:01:01,000
Węże mogą widzieć w podczerwieni, tak samo jak wy, kiedy założycie noktowizor;

16
00:01:01,000 --> 00:01:07,000
zaś pszczoły mogą widzieć w ultrafiolecie, to światło, które powoduje oparzenia waszej skóry, jeśli nie użyjecie kremu z filtrem.

17
00:01:07,000 --> 00:01:10,000
Wszystkie te rodzaje światła są częścią elektromagnetycznego spektrum,

18
00:01:10,000 --> 00:01:15,000
do którego należą również fale radiowe, mikrofale, promienie rentgenowskie oraz promienie gamma,

19
00:01:15,000 --> 00:01:20,000
wszystkie inne rodzaje światła, których nie możemy zobaczyć, aczkolwiek istotne dla naszego codziennego życia.

20
00:01:20,000 --> 00:01:22,000
Mikrofale są używane do podgrzewania waszego jedzenia,

21
00:01:20,000 --> 00:01:26,000
a promienie rentgenowskie, które mogą przenikać skórę, są używane przez lekarzy, aby zobaczyć wasze kości.

22
00:01:26,000 --> 00:01:31,000
Rzecz w tym, że: historia Wszechświata…, galaktyk, gwiazd i planet,

23
00:01:31,000 --> 00:01:34,000
jest opowiadana przez wszystkie te zróżnicowane rodzaje światła! 

24
00:01:34,000 --> 00:01:37,000
Ponieważ nasze oczy nie są dość dobre, aby przekroczyć zakres widzialnego światła,

25
00:01:37,000 --> 00:01:41,000
astronomowie opracowali nowe oczy, które pozwalają im spojrzeć znacznie dalej:

26
00:01:41,000 --> 00:01:44,000
teleskopy, które mogą widzieć niewidzialne światła!

27
00:01:44,000 --> 00:01:48,000
ALMA jest jednym z nich. Może widzieć fale radiowe.

28
00:01:48,000 --> 00:01:52,000
Niektóre miejsca we Wszechświecie są zbyt ciemne dla naszych oczu, ale świecą jasno w zakresie fal radiowych.

29
00:01:52,000 --> 00:01:57,000
Miejsca, w których rodzą się gwiazdy są, na przykład, pełne pyłu, który blokuje światło widzialne

30
00:01:57,000 --> 00:01:59,000
i dlatego są one bardzo ciemne,  

31
00:01:59,000 --> 00:02:02,000
jednak radioteleskopy, takie jak ALMA, mogą widzieć bezpośrednio przez ten pył.

32
00:02:02,000 --> 00:02:04,000
Mogą widzieć jak rodzą się gwiazdy!

33
00:02:04,000 --> 00:02:07,000
Pozwalają badać rzeczy niemożliwe do zbadania w inny sposób:

34
00:02:07,000 --> 00:02:15,000
jak galaktyki, które są bardzo, bardzo odległe, lub nawet narodziny innych systemów gwiezdnych, takich jak nasz własny. 

35
00:02:15,000 --> 00:02:17,000
Transkrypcja ESO. Tłumaczenie -- Mirosław Wójcik. 