1
00:00:15,500 --> 00:00:19,000
Ова е најдобрата работа што некогаш сум ја имал во мојот
живот досега.

2
00:00:19,400 --> 00:00:26,500
И скоро се потекнува од огромниот обем на активности на кои сме изложени.

3
00:00:27,760 --> 00:00:32,200
Кога пристигнав во ЕЅО, членував во Советот ESO во продолжение на четири години

4
00:00:32,800 --> 00:00:36,500
и мислев дека знам разумно добро како таа работи.

5
00:00:36,600 --> 00:00:37,800
Епа, не знаев.

6
00:00:38,200 --> 00:00:41,500
Научив дека правиме многу повеќе отколку што знаев.

7
00:00:42,000 --> 00:00:48,200
Пронајдов многу, многу интересни работи кои треба да се прават и тоа беше исклучително енергично искуство

8
00:00:48,400 --> 00:00:53,300
затоа што одеднаш имаш можност да ја доближиш науката до заедницата,

9
00:00:53,800 --> 00:01:03,600
да се обидеш да ги убедиш политичарите на високо ниво да ја поддржат науката, астрономијата, ЕЅО, но сите од нив.

10
00:01:03,800 --> 00:01:07,600
Се среќаваш со многу, многу интересни луѓе низ целиот свет,

11
00:01:08,650 --> 00:01:14,600
вклучен си во работи за кои не сфаќав дека ќе бидам вклучен кога почнав да студирам астрономија -

12
00:01:14,700 --> 00:01:20,000
Научив малку за истурање бетон на  надморска височина од 5000 метри.

13
00:01:20,100 --> 00:01:22,600
Сето ова е едноставно многу возбудливо.

14
00:01:24,800 --> 00:01:32,400
Улогата на ЕЅО е да изгради и да раководи со врвни објекти за астрономија и да се поттикне соработка.

15
00:01:32,500 --> 00:01:33,800
Значи, тоа е она што го правиме.

16
00:01:35,600 --> 00:01:44,800
ЕЅО има една интересна улога во обликувањето на астрономијата уште од своите почетоци во 1960 - тите,

17
00:01:45,480 --> 00:01:52,980
но во изминатата деценија силнаta експанзија на програмата на ЕЅО,

18
00:01:53,100 --> 00:01:54,700
со современи и нови објекти,

19
00:01:56,000 --> 00:01:59,100
надградбата на Паранал со инструменти од втората генерација,

20
00:01:59,340 --> 00:02:03,740
почетокот на операциите на опсерваторијата ALMA

21
00:02:03,740 --> 00:02:10,600
и сега изградбата на еден навистина револуционерен нов телескоп, ELT,

22
00:02:11,000 --> 00:02:17,400
јасно влијае врз начинот на астрономијата се практикува денес и ќе биде практикувана во иднина.

23
00:02:18,000 --> 00:02:24,200
Прераснувањето на ЕЅО во партнерство од петнаесет земји и со повеќе во иднина,

24
00:02:24,800 --> 00:02:30,600
со долгорочна буџетска стабилност и способност за планирање,

25
00:02:31,000 --> 00:02:37,600
каде научените лекции од претходните објекти се користат за изградба на нови,

26
00:02:38,600 --> 00:02:45,600
му овозможи на ЕЅО да стане, верувам, еминентна организација во астрономијата во светот.

27
00:02:48,000 --> 00:02:53,300
Астрономија доста се смени во текот на изминатите десет години на повеќе начини.

28
00:02:53,500 --> 00:02:58,400
Објектите за набљудување станаа значително помоќни,

29
00:02:58,500 --> 00:03:02,200
со искористување на предноста од развојот на технологијата.

30
00:03:02,800 --> 00:03:08,080
Во исто време, постојат многу, многу астрономи и многу повеќе работа се врши кај големите работи

31
00:03:08,080 --> 00:03:09,700
отколку во споредба, можеби, пред десет години.

32
00:03:09,700 --> 00:03:13,760
Постои и поголема општествена промена, која е доста интересна

33
00:03:13,760 --> 00:03:18,200
и истата е предизвикана делумно од огромните протоци на податоци кои доаѓаат од овие објекти.

34
00:03:19,700 --> 00:03:24,800
Друга промена која е многу очигледна во изминатата деценија во астрономијата

35
00:03:24,800 --> 00:03:31,000
е вниманието кое се повеќе и повеќе се посветува на пребарување за егзопланети,

36
00:03:31,400 --> 00:03:33,700
планети кои орбитираат околу други ѕвезди.

37
00:03:34,400 --> 00:03:40,500
Не колку и самото истражување, но наоѓање на карпести, а потоа запрашувајќи се,

38
00:03:41,300 --> 00:03:42,300
"Дали тие имаат атмосфери?",

39
00:03:42,300 --> 00:03:43,800
"Дали можеме да ги набљудуваме?",

40
00:03:43,900 --> 00:03:46,780
"Дали има доказ за вода, вода во течна состојба?",

41
00:03:46,780 --> 00:03:49,280
"Дали се тие во она што ние го нарекуваме зоната погодна за живот?"

42
00:03:49,300 --> 00:03:50,400
и, навистина,

43
00:03:50,800 --> 00:03:58,300
"Дали е можно да се откријат елементи во нивната атмосфера кои предаваат или се доказ за биолошка активност,

44
00:03:58,300 --> 00:03:59,300
наречена живот? ".

45
00:03:59,780 --> 00:04:08,880
И тоа е област која, исто така, ја надминува науката, бидејќи тоа е од голем интерес за голем дел од нашето општество.

46
00:04:09,000 --> 00:04:13,600
Сите ние би длабоко би сакале да знаеме, "Дали има живот на друго место во Вселената?".

47
00:04:14,040 --> 00:04:16,520
На прашањето на социјалните медиуми

48
00:04:17,240 --> 00:04:19,460
На која планета би сакале да отидете - Мајкл Хол

49
00:04:20,100 --> 00:04:28,200
Ако имав можност да го видам Марс со свои очи, јас би сакал.

50
00:04:29,380 --> 00:04:32,420
Дали ЕСО има размена на најдобрите практики со други големи проекти како СКА

51
00:04:32,420 --> 00:04:36,000
или објектите на Јужниот Пол? - Едуардо Рос

52
00:04:36,900 --> 00:04:43,100
ЕЅО е подготвена да ја обезбеди својата експертиза за други проекти, ако ја побараат.

53
00:04:43,400 --> 00:04:46,900
Впрочем, ние сме непрофитна организација.

54
00:04:47,400 --> 00:04:51,500
Ние сме финансирани од страна на земјите-членки преку даноците што ги собираат,

55
00:04:52,400 --> 00:04:54,600
и затоа, ако научиме нешто,

56
00:04:54,700 --> 00:04:59,100
ако тоа е астрономски резултат или инженерска практика

57
00:04:59,100 --> 00:05:04,300
или некои од овие повеќе практични прашања за тоа како се прават работите во различни земји

58
00:05:04,600 --> 00:05:07,000
или во многу оддалечени локации,

59
00:05:07,200 --> 00:05:08,800
ние сме сосема подготвени да помогнеме.

60
00:05:08,800 --> 00:05:09,800
Но, тие треба да прашаат.

61
00:05:10,400 --> 00:05:13,800
Дали износот на податоци добиен од телескопите може полесно да се менаџира

62
00:05:13,800 --> 00:05:17,600
или тоа е нешто за кое ЕЅО мора да најде нови начини да се соочи? - Роберто Санчез Алварадо

63
00:05:18,400 --> 00:05:22,220
Ако се погледне во општата област на физичките науки,

64
00:05:23,200 --> 00:05:28,100
постојат објекти кои произведуваат она што се нарекува големи податоци.

65
00:05:28,300 --> 00:05:33,000
Според овој стандард, телескопите на ЕЅО не произведуваат многу податоци.

66
00:05:33,400 --> 00:05:41,000
Тие произведуваат фер износ, но не овој гигантски проток кој ќе биде многу тежок за справување.

67
00:05:41,400 --> 00:05:45,000
А причината за тоа не е толку тешко да се разбере.

68
00:05:45,400 --> 00:05:48,600
Ние, на пример, правиме многу длабоки слики,

69
00:05:48,700 --> 00:05:53,500
или спектар на објекти во Вселената, кои се многу, многу слабо видливи.

70
00:05:53,500 --> 00:05:56,000
Затоа, треба да изложуваме долго време,

71
00:05:56,300 --> 00:05:58,300
да ги интегрираме мерењата

72
00:05:58,600 --> 00:06:02,900
а потоа да го запишеме на диск добиената слика или спектар.

73
00:06:04,000 --> 00:06:06,900
Тоа не се состои од петабајти секоја вечер.

74
00:06:07,600 --> 00:06:10,400
И во таа смисла, тоа е се под контрола.

75
00:06:10,500 --> 00:06:15,800
Тоа постојано расте, но не со темпо кое може да се види во она што се нарекува големи податоци.

76
00:06:16,800 --> 00:06:20,400
Дали ELT ќе биде во можност да го открие хемискиот состав на атмосферите на егзопланетите

77
00:06:20,400 --> 00:06:25,000
и да направи директни слики од егзопланетите на големина од1 - 1,5 земјена маса? - Адам Тужник

78
00:06:26,400 --> 00:06:27,800
Краткиот одговор е да.

79
00:06:28,000 --> 00:06:30,000
Тоа е причината поради која го градиме,

80
00:06:30,700 --> 00:06:35,400
а тоа најчесто причината поради која треба да -

81
00:06:35,400 --> 00:06:37,300
изградиме толку големо огледало.

82
00:06:38,000 --> 00:06:45,000
Она што се обидуваме да го видиме се рефлектира од матичната ѕвезда на едно мало камче,

83
00:06:45,400 --> 00:06:46,400
планета слична на Земјата.

84
00:06:47,500 --> 00:06:52,400
И таа светлина е неверојатно многу послаба од светлината на ѕвездата.

85
00:06:53,400 --> 00:06:56,700
Значи она што ние се обидуваме да се направи, е да ги имаме ѕвездата и планетата

86
00:06:57,200 --> 00:07:02,400
ако се направи поголемо огледало, имате поголемо зголемување за да раздвојат,

87
00:07:03,300 --> 00:07:04,800
да се блокира светлината од ѕвездата

88
00:07:05,300 --> 00:07:11,000
а потоа се интегрира доволно долго за да се добие рефлектирана светлина од планетата, па може да се земе спектар

89
00:07:11,500 --> 00:07:16,800
и да видат линиите кои можеби ќе кажат дали има метан или озон или кислород.

90
00:07:20,160 --> 00:07:25,000
Транскрипција на ЕЅО, Превод од Андреј Стојчевски.

