1
00:00:08,500 --> 00:00:10,880
Hallo en welkom bij de ESOcast.

2
00:00:10,880 --> 00:00:16,720
Het opvangen en meten van licht uit de ruimte is altijd een belangrijk doel van de astronomie geweest.

3
00:00:16,720 --> 00:00:20,940
In deze aflevering bekijken we de geschiedenis van de instrumenten...

4
00:00:20,940 --> 00:00:24,480
die door de tijd heen zijn gebruikt om het universum te bestuderen.

5
00:00:25,900 --> 00:00:31,180
Het eerste 'instrument' was natuurlijk het menselijk oog.

6
00:00:31,500 --> 00:00:38,820
Pas sinds het begin van de 17de eeuw gebruikt men een hulpmiddel om sterren die verder weg zijn te zien:

7
00:00:38,820 --> 00:00:40,540
de telescoop.

8
00:00:41,160 --> 00:00:47,000
Een van de eersten die de telescoop gebruikte voor astronomie was Galileo Galilei in 1609.

9
00:00:47,000 --> 00:00:51,220
Hij ontdekte onder andere de vier manen van Jupiter...

10
00:00:51,220 --> 00:00:54,820
wat onze kijk op onze plaats in het universum voor altijd zou veranderen.

11
00:00:55,020 --> 00:00:59,020
Maar om vast te leggen wat ze zagen door de telescoop...

12
00:00:59,020 --> 00:01:05,160
moesten Galileo, en de astronomen na hem, pen en papier gebruiken.

13
00:01:05,160 --> 00:01:07,880
Ze moesten natekenen wat ze zagen.

14
00:01:08,500 --> 00:01:16,020
Ongeveer 230 jaar later, in de 19de eeuw, bedacht men iets zodat dit niet langer nodig was.

15
00:01:16,500 --> 00:01:23,760
Astronomen gebruikten lichtgevoelige platen om de hemellichamen mee vast te leggen.

16
00:01:23,760 --> 00:01:25,460
Deze platen hadden verschillende voordelen.

17
00:01:25,460 --> 00:01:29,700
Ten eerste kunnen de lichtgevoelige platen urenlang belicht worden...

18
00:01:29,700 --> 00:01:34,580
zodat zwakkere lichtpunten zichtbaar zijn dan met het blote oog te zien zijn.

19
00:01:34,800 --> 00:01:42,480
Voor het eerst had men een exact beeld van de sterrenhemel, in plaats van een tekening.

20
00:01:42,480 --> 00:01:48,480
Hoewel het een grote verbetering was, waren lichtgevoelige platen niet perfect.

21
00:01:48,480 --> 00:01:52,340
Dus de zoektocht naar grotere precisie ging door.

22
00:01:52,700 --> 00:01:57,600
Door de technologische vooruitgang sinds die tijd kwam men uit op electronica.

23
00:01:57,600 --> 00:02:02,840
In de jaren dertig werd de fotomultiplicator uitgevonden.

24
00:02:02,840 --> 00:02:06,900
Dit zet een invallend foton om in een elektron.

25
00:02:06,900 --> 00:02:13,300
Dit elekton wordt vermenigvuldigd totdat de stroom elektronen meetbaar is.

26
00:02:14,000 --> 00:02:21,000
De fotomultiplicator was tien keer zo accuraat als de lichtgevoelige plaat.

27
00:02:21,120 --> 00:02:26,400
Maar hij was omslachtig in het gebruik, omdat het een camera met één pixel was.

28
00:02:27,200 --> 00:02:33,120
Dit alles veranderde in de jaren 70, toen men ontdekte hoe je digitaal beeld kon vastleggen.

29
00:02:33,620 --> 00:02:39,220
Charge-coupled devices, of CCD's, zijn extreem lichtgevoelige halfgeleiders.

30
00:02:39,300 --> 00:02:45,500
Ze bestaan uit een dunne laag siliconen, opgedeeld in miljoenen kleine vierkantjes...

31
00:02:45,500 --> 00:02:49,060
die elk een beeldpunt, of pixel, voorstelt.

32
00:02:50,580 --> 00:02:56,980
Wetenschappers en ingenieurs van ESO hebben geholpen de CCD verder te ontwikkelen.

33
00:02:56,980 --> 00:02:59,920
In het begin waren de CCD's erg klein.

34
00:02:59,920 --> 00:03:06,900
Maar ze werden steeds groter, zoals deze. Vandaag de dag kunnen ze 9000 bij 9000 pixels zijn...

35
00:03:06,900 --> 00:03:09,600
Dat is in totaal 81 megapixel.

36
00:03:10,200 --> 00:03:19,260
Deze grote CCD's kunnen zelfs samengevoegd worden voor camera's met meer dan een miljard pixels.

37
00:03:20,560 --> 00:03:23,200
Hier stopt de ontwikkeling natuurlijk niet.

38
00:03:23,200 --> 00:03:27,640
We kunnen uitkijken naar instrumenten die nog uitgevonden moeten worden...

39
00:03:27,640 --> 00:03:32,620
en nog beter zullen zijn in de zwakke lichtpuntjes aan de hemel vangen.

40
00:03:33,000 --> 00:03:39,500
Ik ben Dr J, en dit was de ESOcast.
Kijk volgende keer weer voor een nieuw ruimte-avontuur.

41
00:03:49,000 --> 00:00:00,000
Getranscribeerd door ESO; vertaald door Hanke van Prooije.

