1
00:00:01,589 --> 00:00:08,868
1919'da şimdilerde ünlü Eddington keşfi -Einstein’ın genel görelilik teorisinin başlıca ispatı- yerçekiminin

2
00:00:09,330 --> 00:00:12,649
ışığı büküp bükemeyeceğini görmek için ortaya çıktı.

3
00:00:14,519 --> 00:00:22,200
Tam bir güneş tutulmasını gözlemleyerek, Güneş'in, tahmin edildiği gibi yıldız yolunu değiştirdiğini göstererek

4
00:00:22,980 --> 00:00:26,150
Einstein ve teorisini dünya çapında şöhrete kavuşturdular.

5
00:00:28,980 --> 00:00:33,500
Şimdi, bir tam yüzyıl sonra, bilimadamları, 4 kıtaya dağılmış daha uzak yerlerde

6
00:00:33,500 --> 00:00:38,500
yeniden yola koyuldular.

7
00:00:38,940 --> 00:00:42,590
Bir kere daha astronomik bilginin sınırlarını zorlayacak,

8
00:00:43,440 --> 00:00:48,110
aynı teoriyi Eistein'ın bile hayal edemeyeceği şekilde test edecekler.

9
00:00:49,800 --> 00:00:56,750
Hedefleri ; bir karadeliğin fotoğrafını çekmek..
imkansız görülen çok hırslı birşey,

10
00:00:58,560 --> 00:01:00,560
Şimdiye kadar!

11
00:01:08,890 --> 00:01:11,790
Kara deliklerin hikayesi bir bulmaca olarak başlar.

12
00:01:12,490 --> 00:01:19,080
1915'te Karl Schwarzschild, Einstein’ın yeni genel görelilik teorisinin

13
00:01:20,290 --> 00:01:24,959
“tekillikler” olarak bilinen garip nesnelerin varlığını öngördüğünü fark etti.

14
00:01:26,530 --> 00:01:32,040
Yerçekimini tanımlayan yeni denklemlerinin karmakarışık gittiği yerlerdi.

15
00:01:33,400 --> 00:01:38,819
İçlerinde zamanın durduğu ve uzayın sonsuz olduğu tuhaf bir yer vardı ...

16
00:01:40,270 --> 00:01:43,829
Zamanında, Einstein dahil bir çok biliminsanı,

17
00:01:44,920 --> 00:01:48,630
onları ciddi bir şekilde araştırmak için fazla tuhaf buldular.

18
00:01:49,750 --> 00:01:51,869
Ancak o zamandan bu yana geçen yüz yıl boyunca,

19
00:01:52,509 --> 00:01:57,479
evrende tekilliklerin kara delikler olarak var olduğunu

20
00:01:59,950 --> 00:02:01,950
gösteren kanıtlar arttı.

21
00:02:06,670 --> 00:02:08,530
Bir kara delik, Evren'deki en gizemli nesnedir.

22
00:02:09,790 --> 00:02:14,500
Yerçekimi kuvvetinin ışığın bile kaçmasını engellediği,

23
00:02:14,800 --> 00:02:17,800
maddenin bu kadar küçük bir alanda ve çok yoğun olduğu yer.

24
00:02:18,220 --> 00:02:20,609
Şimdi bu, Evrenimizin tek yönlü kapısının

25
00:02:22,390 --> 00:02:26,500
galaksilerin kalbine oturduklarını,

26
00:02:26,500 --> 00:02:33,000
ve bu galaksilerin genişlemesini ve ölmesini yönlendirdiklerini, gazları yutup ve yıldızları yükselttiklerini biliyoruz.

27
00:02:33,000 --> 00:02:37,000
Aynı zamanda onlar, bizim iki büyük fizik kuramımız

28
00:02:37,000 --> 00:02:42,000
-yerçekimini tanımlayan genel görelilik ve

29
00:02:42,000 --> 00:02:44,500
dünyadaki en küçük şeyleri tanımlayan kuantum mekaniği-

30
00:02:44,500 --> 00:02:48,100
arasındaki sınırında yaşayan inanılmaz esrarengiz ve gizemli nesnelerdir.

31
00:02:49,060 --> 00:02:53,300
Evrenin temel teorilerini test etmek istiyorsanız

32
00:02:53,300 --> 00:02:56,800
Evrendeki en ekstrem laboratuvarlara gitmek istiyorsanız,

33
00:02:56,800 --> 00:02:58,230
Kara delik budur.

34
00:02:59,590 --> 00:03:05,220
Ancak bu en aşırı laboratuarı gözlemlemek, aşırı bir enstrüman gerektirir.

35
00:03:06,220 --> 00:03:10,859
Kara deliklerin muazzam yerçekimi, onları doğrudan görmenin önünde bir engeldir.

36
00:03:11,709 --> 00:03:14,519
Hiçbir ışık onlardan kaçamaz ve

37
00:03:15,190 --> 00:03:19,290
büyük miktarda maddeyi küçük karanlık noktalara sıkıştıracak kadar miniktirler.

38
00:03:22,920 --> 00:03:27,740
Bu tuhaf nesnelerin varlığı daha da yaygın olarak kabul edildiyse bile,

39
00:03:28,530 --> 00:03:31,940
onları doğrudan görmek imkansız bir rüya olarak kaldı.

40
00:03:36,990 --> 00:03:42,200
Aslında, kara deliklerin doğrudan görülebilmesi için gerekli çözünürlüğü sağlamak için,

41
00:03:42,200 --> 00:03:46,520
Dünya gezegeninin büyüklüğünde tek bir teleskopun var olması gerekirdi

42
00:03:47,160 --> 00:03:49,399
ki bu açıkça mümkün olamayacak kadar büyük.

43
00:03:51,840 --> 00:03:58,670
Bunun yerine, gökbilimciler, onyıllarını,kara deliklerin, çevrelerindeki maddeye olan etkilerini incelemek için harcadılar.

44
00:04:00,420 --> 00:04:04,900
Ancak bu egzotik nesneler hakkında daha somut kanıtlar elde etme hayali

45
00:04:04,900 --> 00:04:07,500
basitçe unutulmayacak kadar cazipti.

46
00:04:11,070 --> 00:04:14,959
Hepimiz kara deliklerin var olduğunu matematiksel bir bakış açısıyla anlıyoruz,

47
00:04:15,360 --> 00:04:19,500
ama aslında bir şeyi gerçekten görmek çok içsel bir deneyim

48
00:04:19,500 --> 00:04:23,449
ve bilim için ve ayrıca ona inanmamız için önemli olduğunu düşünüyorum.

49
00:04:24,960 --> 00:04:30,000
1960'ların sonunda, yeni bir teknik astronomiyi değiştirdi.

50
00:04:30,000 --> 00:04:34,300
Çok uzun taban çizgisi interferometresi olarak adlandırılan bu cihaz,

51
00:04:34,300 --> 00:04:38,040
teleskop boyutundaki kısıtlamaların üstesinden gelebilecek daha büyük, “sanal” bir teleskop oluşturarak,

52
00:04:38,040 --> 00:04:43,790
birkaç teleskopun ekip olarak gözlemlemesini sağladı.

53
00:04:47,010 --> 00:04:53,480
Bu yöntem yayıldıkça, bir kara deliğin doğrudan görüntülenmesinin gerçek bir olasılık olduğu ortaya çıktı.

54
00:04:56,700 --> 00:05:03,500
2009 yılında, bu heyecan verici hedefi takip etmek için

55
00:05:03,800 --> 00:05:05,780
Olay Ufku Teleskopu projesi olan EHT doğdu.

56
00:05:07,700 --> 00:05:12,500
Olay Ufku Teleskopu işbirliği, birçok farklı ülkeden, kıtadan ve

57
00:05:12,500 --> 00:05:16,500
kurumdan, tüm dünyadaki bilim adamlarının

58
00:05:16,500 --> 00:05:22,500
Dünya büyüklüğünde ve her türlü teleskopla mümkün olan

59
00:05:22,500 --> 00:05:27,200
en yüksek çözünürlüğü sağlayan bir teleskop yapma  işbirliğidir.

60
00:05:27,259 --> 00:05:32,709
En başından beri, EHT'nin benzersiz engellerle karşı karşıya kalacağı açıktı.

61
00:05:33,080 --> 00:05:39,699
Ancak “görmek inanmaktır” ve takım ilk defa bir kara delik ortaya çıkarmaya adanmıştı.

62
00:05:41,900 --> 00:05:46,120
Bunu yaratmak için dünyadaki sekiz teleskop birbirine bağlandı.

63
00:05:48,710 --> 00:05:55,720
ESO, her ikisi de Şili'deki Chajnantor Platosu'nda bulunan bu teleskopların ikisinde kilit bir rol oynar:

64
00:06:00,979 --> 00:06:05,300
Atacama Büyük Milimetre / Submillimetre Dizisi - ALMA -

65
00:06:05,300 --> 00:06:11,100
ve APEX olarak bilinen Atacama Pathfinder Deneyi.

66
00:06:13,460 --> 00:06:19,810
EHT'yi oluşturan diğer teleskoplar, İspanya'daki IRAM 30 metrelik teleskoptur.

67
00:06:20,960 --> 00:06:23,650
Meksika’daki Büyük Milimetre Teleskobu,

68
00:06:25,880 --> 00:06:28,179
Arizona’daki Submillimetre Teleskopu,

69
00:06:31,010 --> 00:06:33,429
James Katip Maxwell Teleskopu

70
00:06:36,210 --> 00:06:40,289
ve her ikisi de Hawaii'deki Submillimeter Dizisini,

71
00:06:42,940 --> 00:06:46,619
ve nihayet Antarktika'daki Güney Kutbu Teleskopu.

72
00:06:48,400 --> 00:06:56,340
Birlikte, New York'ta otururken Paris'te bir gazete okumanın eşdeğeri bir çözünürlüğe ulaşabilirler.

73
00:06:58,479 --> 00:07:01,859
Projenin büyük zorlukları yakında belli oldu.

74
00:07:02,410 --> 00:07:08,459
Kendi başlarına son derece gelişmiş enstrümanla olan teleskoplar, birlikte çalışmak üzere inşa edilmemişlerdir.

75
00:07:09,849 --> 00:07:15,719
Birbirine bağlı interferometre olarak birlikte çalışmasını sağlamak için çok büyük bir ekip gerekir.

76
00:07:17,830 --> 00:07:24,000
Bunlar mühendisler, gözlemciler, teorisyenlerdir ve

77
00:07:24,000 --> 00:07:29,280
sadece bir kara deliğin olay ufkunu görüntülemek için değil, aynı zamanda ne gördüğümüzü anlamak için hepsi birlikte çalışır.

78
00:07:30,729 --> 00:07:36,658
Proje 100'den fazla kurumdan 200'den fazla bilim insanını bir araya getirdi,

79
00:07:37,509 --> 00:07:42,419
Bu yepyeni organizasyonu inşa ederken hepsi de kulatan kulağa oynamak zorunda kaldı.

80
00:07:44,560 --> 00:07:50,519
Tüm dünyaya yayılan böylesine büyük bir ekibin koordinasyonu, önemli zorluklardan sadece biriydi.

81
00:07:51,250 --> 00:07:58,200
İnsanlık marifeti için yeni kriterler belirleyen bir projede, yanlış giden şeyler için çok fazla alan var.

82
00:07:58,200 --> 00:08:02,600
Ve birbiri ardına ...

83
00:08:03,009 --> 00:08:07,679
Ekipman arızaları ... Güç kesintileri… 
Veri depolamak için yeterli sabit disk yok ...

84
00:08:08,349 --> 00:08:15,179
İster inanın ister inanmayın, bir noktada, bazı bilim adamları gözlemleri sırasında silah zoruyla bile tutuldular ...

85
00:08:16,389 --> 00:08:19,529
Yakında proje zor durumdaydı ...

86
00:08:21,909 --> 00:08:26,729
Teleskopun yerleri de büyük pratik zorluklar ortaya koydu.

87
00:08:28,719 --> 00:08:35,699
Gece gökyüzünü izlemek için en uygun ortamlar genellikle gözlemevleri inşa etmek için en zor yerlerdir.

88
00:08:36,959 --> 00:08:40,279
EHT'nin teleskopları istisna değildir.

89
00:08:41,250 --> 00:08:44,269
Uzak bölgeleri dört kıtaya dağılmış durumda.

90
00:08:45,240 --> 00:08:49,800
Çorak Şili Atacama Çölü'ndeki gözlemevleri dahil,

91
00:08:49,800 --> 00:08:53,200
Antartika'da dondurucu bir platoda

92
00:08:53,200 --> 00:08:55,518
ve Hawaii'deki uyuyan bir volkanın tepesinde.

93
00:08:57,779 --> 00:09:01,188
Bütün bu teleskoplar medeniyetten uzak,

94
00:09:01,889 --> 00:09:04,639
şehir ışıklarının gece gökyüzünü kirletmediği yerler.

95
00:09:05,759 --> 00:09:09,889
Ancak, teleskoplara cesaret eden gökbilimcileri, verileri almak için,

96
00:09:11,040 --> 00:09:13,219
İzolasyon sıkıntılarının en küçüğü idi.

97
00:09:17,309 --> 00:09:21,500
Atmosferdeki astronomik nesnelerden gelen ışıkla etkileşime giren su buharından kaçındıkları için

98
00:09:21,500 --> 00:09:27,919
Yüksek rakımlarda çok kuru yerlerde gözlemler için idealdir.

99
00:09:30,720 --> 00:09:34,200
ALMA ve APEX, Chajnantor Platosu'nda yer almaktadır.

100
00:09:34,200 --> 00:09:40,000
Çorak Şili Atacama Çölü'nde 5000 metre yükseklikte,

101
00:09:40,000 --> 00:09:45,559
Mars gezicileri için test alanı olarak hizmet edemeyecek kadar sakıncalı bir yer.

102
00:09:48,600 --> 00:09:54,019
Burada çalışan insanlar, hava solunamayacak kadar ince olduğu için oksijen depoları kullanmak zorunda kaldı.

103
00:09:58,170 --> 00:10:05,000
İrtifa hastalığının tehlikeleri James Clerk Maxwell Teleskop'taki gözlemciler tarafından da paylaşıldı

104
00:10:05,000 --> 00:10:11,269
ve uyuyan volkan Mauna Kea'nın zirvesine yakın bir yerde bulunan Submillimeter Dizisi.

105
00:10:13,259 --> 00:10:17,089
Deniz seviyesinin üstünde olan bu açık alanda,

106
00:10:18,300 --> 00:10:22,039
gökbilimciler ciddi dehidrasyon ve güneş çarpması riskiyle karşı karşıya kaldılar.

107
00:10:23,879 --> 00:10:26,779
Sıcaklık ölçeğinin ters ucunda,

108
00:10:27,959 --> 00:10:31,300
Antarktika'daki Güney Kutbu Teleskobu'ndaki gözlemciler

109
00:10:31,300 --> 00:10:35,300
uzun süre boyunca sıfırın altındaki sıcaklıklara dayanmak zorunda kaldı.

110
00:10:35,790 --> 00:10:38,389
Burada, benzersiz zorluklar vardı;

111
00:10:39,089 --> 00:10:41,599
Kışın, aylarca süren tek bir gece yaratan Güneş

112
00:10:42,990 --> 00:10:45,709
hiçbir zaman ufkun üzerine çıkmaz.

113
00:10:47,399 --> 00:10:52,068
Teleskoplar için harika, ama insanlarda psikolojik bir zorunluluk var.

114
00:10:56,100 --> 00:10:59,360
Bu düşmanca bölgelerde uykusuz geceler geçirildi.

115
00:11:02,910 --> 00:11:07,500
Neredeyse on yıllık bir hazırlıktan sonra,  Sekiz teleskopun tümünü tek bir araç olarak kullanmak için

116
00:11:07,500 --> 00:11:11,500
EHT sonunda hazırdı.

117
00:11:11,500 --> 00:11:21,000
5 Nisan 2017'de EHT ilk defa seçilen hedefe yönelik olmuştur, M87 *,

118
00:11:21,000 --> 00:11:28,600
Muazzam galaksinin ortasındaki kara delik Messier 87, Dünya'dan yaklaşık 55 milyon ışıkyılı uzaklıkta.

119
00:11:29,430 --> 00:11:34,500
Onlarca milyon ışıkyılı uzaklıktaki galaksinin karanlık kalbine bakmaya çalışmak

120
00:11:34,500 --> 00:11:36,930
garip bir seçim gibi görünebilir.

121
00:11:36,930 --> 00:11:39,230
Eve yakın birçok kara delik var.

122
00:11:41,460 --> 00:11:44,449
Ancak M87 * dikkatlice seçildi.

123
00:11:45,210 --> 00:11:47,210
İki büyük avantajı vardı:

124
00:11:47,820 --> 00:11:50,360
Bilinen en büyük kara deliklerden biri.

125
00:11:50,790 --> 00:11:56,569
astronomlara mahallemizdeki daha küçük kara deliklerden daha iyi görme şansı verir

126
00:11:57,300 --> 00:11:59,779
ve gökyüzünde çok kuzey veya güney değil.

127
00:12:00,960 --> 00:12:05,960
- tüm dünyadaki teleskopların aynı anda gözlemlenmesi gerekiyorsa çok önemlidir.

128
00:12:07,350 --> 00:12:12,559
Bu uykusuz gözlem gecesi sona erdiğinde, yeni bir çalışma aşaması başladı.

129
00:12:13,290 --> 00:12:15,499
Ne gördüklerini bulmak için

130
00:12:16,200 --> 00:12:20,000
Bilim adamları verileri özenle birleştirmeli ve analiz etmeliydi.

131
00:12:23,000 --> 00:12:26,689
Biri Avrupa'da biri ABD'de olmak üzere iki hesaplama merkezi,

132
00:12:27,420 --> 00:12:30,679
şaşırtıcı miktarda veri birleştirildi

133
00:12:30,800 --> 00:12:34,040
- Her teleskoptan günde yaklaşık 350 terabayt.

134
00:12:35,100 --> 00:12:40,000
Verilerin her 10 milyon yılda sadece 1 saniyeyi kaybedecek kadar kesin

135
00:12:40,000 --> 00:12:43,500
atomik saatler tarafından senkronize edilmesi gerekiyordu

136
00:12:43,500 --> 00:12:48,380
ve sonra özel helyum dolgulu sabit disklerde taşındı.

137
00:12:50,190 --> 00:12:54,140
Bu değerli kargonun elle taşınması düşük teknolojili bir çözüm gibi görünebilir,

138
00:12:54,330 --> 00:12:59,000
Ancak sürücüler,  çok fazla veri içeriyordu.

139
00:12:59,000 --> 00:13:03,800
ve onları elle hareket ettirmek o zaman tarihteki en hızlı veri iletimi idi.

140
00:13:07,220 --> 00:13:12,069
Veriler üzerinde sayısız saatler süren çalışmaların ardından bir görüntü şekillenmeye başladı.

141
00:13:12,949 --> 00:13:19,479
Bu görüntü, yüzlerce bilim adamına, onlarca yıllık çalışmanın ulaşılamaz hale gelip gelmediğini söyleyecekti.

142
00:13:19,880 --> 00:13:21,880
ya da boşuna olmuştu.

143
00:13:23,509 --> 00:13:27,000
Kara deliklerin kendisi tamamen karanlık olmasına rağmen,

144
00:13:27,000 --> 00:13:31,500
onların çevresinde seyahat eden fotonların yolunu etkilerler

145
00:13:31,500 --> 00:13:38,000
ve kara deliği - yavaş yavaş ev sahibine doğru giren büyük bir madde diski-

146
00:13:38,000 --> 00:13:41,919
çevreleyen biriktirme diskinden gelen ışığa net bir imza atar.

147
00:13:42,649 --> 00:13:45,609
Birbirini çeken madde çok konsantre olur,

148
00:13:46,399 --> 00:13:49,869
sürtünmenin parlayan bir plazma oluşturacak şekilde ısınmasına neden olur.

149
00:13:50,509 --> 00:13:55,809
Bu parlayan gazın yaydığı ışığın yolu kara delik tarafından belirlenir:

150
00:13:56,149 --> 00:14:01,479
Yakından geçen ışık muazzam yerçekimi tarafından bükülür, kenarları süpürülür,

151
00:14:01,940 --> 00:14:06,159
ama çok yakın geçen ışık asla kaçamadığından yakalanır.

152
00:14:06,980 --> 00:14:08,980
Radyo teleskopla dünyadan görülen,

153
00:14:09,649 --> 00:14:14,198
bu etkiler kendilerini bir kara deliğin gölgesi olarak gösterir

154
00:14:16,459 --> 00:14:20,679
- aydınlık plazmaya karşı kontrastlı karanlık bir merkezi bölge.

155
00:14:28,170 --> 00:14:33,679
2 yıllık özenli hesaplamalardan sonra, görüntü nihayet hazırdı….

156
00:14:58,000 --> 00:15:01,890
55 milyon ışıkyılığındaki şaşırtıcı mesafeden alınmış olmasına rağmen,

157
00:15:02,440 --> 00:15:07,000
görüntü karanlık bir orta bölgeye sahip halka benzeri bir yapı ortaya koydu.

158
00:15:07,000 --> 00:15:11,880
Tarihte ilk defa: bir kara deliğin gölgesi!

159
00:15:12,610 --> 00:15:16,400
Sonra ilk kaynağımıza bakıyoruz ve bu yüzüğü görüyoruz.

160
00:15:16,900 --> 00:15:23,000
Olay ufkunu görüyoruz ve o gölgeyi, o karanlık bölgeyi görüyoruz ve hemen biliyorsunuz

161
00:15:23,000 --> 00:15:27,870
Bu şeyin içinde her taraftan bir kara delikte bir olay ufkuna bakıyoruz.

162
00:15:27,870 --> 00:15:30,400
Zamanın durduğu bir bölgede görüyoruz.

163
00:15:30,400 --> 00:15:35,900
Bu, ilk defa gördüğümüz Evrenin çok farklı bir parçası.

164
00:15:35,920 --> 00:15:39,600
Yani tam olarak aradığımız şey bu, ancak sekiz yıl sonra

165
00:15:39,600 --> 00:15:44,000
ve tüm bu uzun süreç, birkaç haftalık görüntüleme ve bize tam olarak ne istediğimizi gösterdi.

166
00:15:44,000 --> 00:15:45,000
İnanamadım.

167
00:15:47,620 --> 00:15:51,000
Söylemeliyim ki şimdi yeni bir öneme sahip,

168
00:15:51,000 --> 00:15:55,800
aslında simülasyonlara benzeyen imgelerimiz var.

169
00:15:55,800 --> 00:16:00,000
Teori ve deney arasında olağanüstü bir bağ var.

170
00:16:00,000 --> 00:16:03,870
ve ufukta muazzam atılımlar vaat ediyor.

171
00:16:06,040 --> 00:16:12,750
Bu tarihi başarı, evrenin evrimleşen anlyaşımızda önemli bir dönüm noktasıdır.

172
00:16:13,000 --> 00:16:19,500
ve ayrıca bilimsel araştırmalarda küresel işbirliği için yeni bir örnek oluşturuyor.

173
00:16:19,810 --> 00:16:24,300
Benim için en neşelendiriciı şeylerden biri, kurduğumuz takım ve

174
00:16:24,300 --> 00:16:28,300
İnsanların bize imkansız dediği bir şeyi yapıyor olmamız

175
00:16:28,300 --> 00:16:35,300
ve günün sonunda insanların yapamayacağınızı söylediği bir şey yaptığınızdaki bu inanılmaz bir duygu

176
00:16:35,300 --> 00:16:39,450
ve bence bütün takım bunun gibi bir şey başardığımız için çok gurur duyuyor.

177
00:16:39,850 --> 00:16:42,210
Sadece bizim için değil, herkes için.

178
00:16:46,980 --> 00:16:49,560
EHT genişledikçe

179
00:16:49,560 --> 00:16:55,049
araştırmacıları kara deliklere çeken derin soruları sorgulamamıza izin verecek:

180
00:16:56,050 --> 00:17:01,740
Fizik yasalarımız bildiğimiz en zor şartlar altında ne kadar dayanıyor?

181
00:17:03,040 --> 00:17:09,000
Bir kara deliğin etrafındaki gaz, radyasyon ve parçacıkların mekaniği nasıl çalışır?

182
00:17:09,370 --> 00:17:15,000
Hangi teoriler doğrudur ve hangileri daha kesin gözlemlerle yıkılacaktır?

183
00:17:16,120 --> 00:17:22,049
EHT'nin bundan sonra hangi gizemleri çözeceğini yalnızca zaman gösterecek.

184
00:17:26,520 --> 00:17:33,000
ESO tarafından yazılmıştır; Tercüme eden - manselina

