﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:09,000
Astronomowie używający nowego interferometru Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA)

2
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
uzyskali obrazy obszaru otaczającego młodą gwiazdę,

3
00:00:13,000 --> 00:00:16,000
gdzie cząstki pyłu mogą zbijać się w bryły.

4
00:00:16,000 --> 00:00:20,000
Po raz pierwszy udało się zaobserwować podobną pułapkę pyłową.

5
00:00:20,000 --> 00:00:25,000
Dzięki czemu udało się rozwiązać długo niewyjaśniony sekret wzrostu cząstek

6
00:00:25,000 --> 00:00:29,000
w dyskach, z których następnie formować się mogą

7
00:00:29,000 --> 00:00:33,000
komety, planety i inne skaliste obiekty.

8
00:00:37,000 --> 00:00:43,000
To jest ESOcast! Najnowsze badania naukowe

9
00:00:43,000 --> 00:00:47,000
oraz codzienna praca w Europejskim Obserwatorium Południowym (ESO)

10
00:00:57,000 --> 00:01:02,000
Astronomowie dysponują obecnie wiedzą o wielu planetach pozasłonecznych.

11
00:01:02,000 --> 00:01:05,000
Jednak zagadką pozostają procesy formowania się

12
00:01:05,000 --> 00:01:08,000
planet, komet i asteroid.

13
00:01:10,000 --> 00:01:14,000
Nowe obserwacje wykonane przy pomocy ALMA pomogą

14
00:01:14,000 --> 00:01:18,000
uzyskać odpowiedź na jedno z najważniejszych pytań: jak niewielkie ziarnka pyłu

15
00:01:18,000 --> 00:01:22,000
w otoczeniu młodych gwiazd osiągają rozmiary małych kamieni,

16
00:01:22,000 --> 00:01:27,000
a potem głazów o wielkości ponad metra?

17
00:01:29,000 --> 00:01:32,000
Modele komputerowe sugerują proces wzrostu

18
00:01:32,000 --> 00:01:37,000
poprzez kolizję i zlepianie się ziaren. Zdarza się jednak, że tak stworzone obiekty

19
00:01:37,000 --> 00:01:42,000
zderzają się ze sobą z dużą prędkością, w efekcie z powrotem rozpadając się na małe kawałki.

20
00:01:42,000 --> 00:01:46,000
Nawet jeśli do tego nie dojdzie, wzrost dużych ziaren

21
00:01:46,000 --> 00:01:50,000
zostanie spowolniony z powodu tarcia pomiędzy pyłem a gazem,

22
00:01:50,000 --> 00:01:54,000
co w efekcie powoduje spadek na gwiazdę i wyklucza możliwość dalszego wzrostu.

23
00:01:55,000 --> 00:01:58,000
Małe odłamki skalne potrzebują spokojnego miejsca, w którym będą rosnąć

24
00:01:58,000 --> 00:02:02,000
aż do osiągnięcia rozmiarów umożliwających przetrwanie.

25
00:02:02,000 --> 00:02:08,000
Taka pułapka pyłowa była postulowana, ale aż do teraz nie udało się jej zaobserwować.

26
00:02:12,000 --> 00:02:17,000
Astronomowie użyli ALMA, by zbadać dysk protoplanetarny

27
00:02:17,000 --> 00:02:21,000
w układzie zwanym Oph-IRS 48.

28
00:02:21,000 --> 00:02:24,000
W układzie tym istnieje pierścień gazowy z centralną dziurą

29
00:02:24,000 --> 00:02:29,000
prawdopodobnie stworzoną przez niewykrytą planetę lub gwiazdę.

30
00:02:29,000 --> 00:02:34,000
Wcześniejsze obserwacje z wykorzystaniem ESO VLT ukazały,

31
00:02:34,000 --> 00:02:39,000
że mniejsze cząstki pyłu także sformowały pierścień. Ale nowe obrazy z ALMA

32
00:02:39,000 --> 00:02:45,000
ukazały zupełnie odmienne zachowanie większych okruchów pyłowych!

33
00:02:45,000 --> 00:02:48,000
Zamiast oczekiwanej struktury pierścieniopodobnej,

34
00:02:48,000 --> 00:02:51,000
wykryto odmienną, w kształcie nerkowatym.

35
00:02:53,000 --> 00:02:57,000
Jest to poszukiwana pułapka - obszar, w którym duże cząstki pyłu

36
00:02:57,000 --> 00:03:01,000
są łapane i dzięki temu mogą wzrastać poprzez kolizję i zlepianie się.

37
00:03:02,000 --> 00:03:07,000
Obserwacje zasugerowały także istnienie pewnego rodzaju fabryki komet,

38
00:03:07,000 --> 00:03:10,000
ponieważ cząstki złapane w pułapkę

39
00:03:10,000 --> 00:03:13,000
mogą osiągać rozmiary kometarne - kilku km średnicy.

40
00:03:14,000 --> 00:03:17,000
Jednak w takiej odległości od gwiazdy

41
00:03:17,000 --> 00:03:20,000
formowanie się planet jest raczej mało możliwe.

42
00:03:24,000 --> 00:03:28,000
Dzięki niebywałej dokładności i rozdzielczości ALMA

43
00:03:28,000 --> 00:03:33,000
możliwe będzie obserwowanie pułapek pyłowych znacznie bliżej ich macierzystych gwiazd.

44
00:03:33,000 --> 00:03:36,000
Takie obszary mogą stanowić kolebkę

45
00:03:36,000 --> 00:03:39,000
dla nowo powstających planet.

46
00:03:43,000 --> 00:03:46,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

47
00:03:47,000 --> 00:03:50,000
The Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) jest międzynarodowym obiektem powstałym dzięki partnerstwu Europy, Ameryki Północnej i Azji wschodniej ze wsparciem Republiki Chile.

48
00:03:50,000 --> 00:03:53,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, projektującą, budującą i użytkującą najbardziej zaawansowane na świecie teleskopy naziemne. Tłumaczenie: Przemysław Etz.

