﻿1
00:00:04,000 --> 00:00:07,000
Më 13 Mars 2013,

2
00:00:07,000 --> 00:00:09,540
Në një zonë të largët në Andet e Kilit,

3
00:00:09,540 --> 00:00:12,710
Inagurimi zyrtar i ALMA-s

4
00:00:12,710 --> 00:00:17,710
- u zhvillua - Rrjeti i Madh Milimetrik/nënmilimetrik në Atacama

5
00:00:19,640 --> 00:00:24,340
Kjo ceremoni shënoi përfundimin e të gjitha sistemeve të mëdha të teleskopit

6
00:00:24,340 --> 00:00:27,960
si dhe ndryshimin e gjendjes së saj nga një projekt në konstruksion

7
00:00:27,960 --> 00:00:30,350
në një observator funksional.

8
00:00:33,470 --> 00:00:39,240
Presidenti i Kilit, Sebastián Piñera, dhe shumë zyrtarë të tjerë të rangut të lartë

9
00:00:39,240 --> 00:00:41,800
nderuan këtë ngjarje me prezencën e tyre.

10
00:00:47,400 --> 00:00:49,660
Ky është një filmim i ESO-s!

11
00:00:49,660 --> 00:00:52,780
Fjala e fundit në shkencë dhe jeta prapa skenave

12
00:00:52,780 --> 00:00:56,680
të ESO-s, Observatorit Evropian të Jugut.

13
00:01:06,720 --> 00:01:12,120
ALMA është pajisja më e fuqishme në botë që sheh Universin e ftohtë.

14
00:01:14,710 --> 00:01:17,220
ALMA nuk është një teleskop tradicional,

15
00:01:17,220 --> 00:01:22,990
por një rrjet prej 66 antenash të shpërndara nëpër fushën e Chajnantor-it

16
00:01:22,990 --> 00:01:26,240
me një shpërndarje maksimale prej 16 kilometrash.

17
00:01:29,040 --> 00:01:32,600
Antenat janë të bashkuara dhe sinjalet e tyre të kombinuara,

18
00:01:32,600 --> 00:01:36,860
kështu ALMA mund të punojë si një teleskop gjigand.

19
00:01:40,320 --> 00:01:42,960
Kjo i lejon astronomëve të bëjnë vëzhgime

20
00:01:42,960 --> 00:01:46,560
me një ndjeshmëri dhe resolucion të pashembullt.

21
00:01:51,240 --> 00:01:54,690
Më shumë se 500 persona u mblodhën më 13 Mars

22
00:01:54,690 --> 00:01:57,060
Në Shkretëirën Atacama të Klit

23
00:01:57,060 --> 00:02:00,580
për të festuar suksesin e projektit të ALMA-s

24
00:02:01,270 --> 00:02:05,600
I ftuari i nderit ishte Presidenti i Kilit Sebastián Piñera,

25
00:02:05,600 --> 00:02:09,360
i cili u shoqërua nga politikanë dhe zyrtarë të rangut të lartë

26
00:02:09,360 --> 00:02:14,320
Ndërmjet tyre ishin përfaqsues të partnerëve ndërkombëtarë të ALMA-s

27
00:02:14,320 --> 00:02:17,330
nga Evropa, Amerika e Veriut dhe Azia Lindore,

28
00:02:17,330 --> 00:02:20,150
si dhe përfaqsues nga Kili,

29
00:02:20,150 --> 00:02:24,990
Drejtues të ALMA-s, personel dhe anëtarë të komuniteteve fqinje.

30
00:02:26,800 --> 00:02:31,670
Kjo ngjarje u mbulua nga nga shtypi dhe media nga e gjithë bota

31
00:02:37,910 --> 00:02:41,090
Në ceremoninë e inagurimit u mbajtën shumë fjalime.

32
00:02:42,560 --> 00:02:45,640
Drejtori i ALMA-s Thijs de Graauw.

33
00:02:46,940 --> 00:02:51,260
Shefi shkencor Scientist Ryohei Kawabe.

34
00:02:51,920 --> 00:02:56,720
Subra Suresh, Drejtor i Fondacionit Shkencor Kombëtar të USA-s.

35
00:02:58,040 --> 00:03:03,300
Teru Fukui, Zv/ministëri i Japonisë mbi Edukimin,

36
00:03:03,300 --> 00:03:06,580
Kulturës, Sportit dhe Teknologjisë.

37
00:03:07,790 --> 00:03:11,480
Tim de Zeeuw Drejtor i përgjithshëm i ESO-s.

38
00:03:13,910 --> 00:03:19,840
Dhe, Presidenti i Kilit, Sebastián Piñera, i'u adresuan audiencës.

39
00:03:21,920 --> 00:03:26,560
Pjesa kulminante ishte kurPresidenti i Kilit i dha shkencëtarëve

40
00:03:26,560 --> 00:03:32,990
dhe punëtorëve të ALMA-s komandën për të nisur vëzhgimet shkencore.

41
00:03:33,480 --> 00:03:35,300
"Nisuni, Antón."

42
00:03:35,810 --> 00:03:38,830
"Drejtoni ALMA-n drejt qendrës së Galaktikës."

43
00:03:47,980 --> 00:03:51,840
Gjithashtu shumë aktivitete ishin pjesë e festimeve.

44
00:03:52,700 --> 00:03:59,030
Vizitorët tek Observatori i ALMA-s eksploruan ndërtesat lart në pllajën Chajnantor.

45
00:03:59,030 --> 00:04:02,640
në një lartësi prej 5000 metrash mbi nivelin e detit.

46
00:04:02,640 --> 00:04:08,270
Duke provuar dhe vetë kushtet e vështira në zonën ku punon rrjeti i antenave

47
00:04:08,270 --> 00:04:12,320
në mes të majave vullkanike që rrethojne antenat.

48
00:04:17,260 --> 00:04:22,380
Ata mësuan më shumë rreth punimeve tek ALMA dhe tek ndërtesat në zonat e punës

49
00:04:22,380 --> 00:04:27,120
ku përdoret teleskopi si dhe tek vendndodhja e laboratorëve të ALMA-s

50
00:04:33,900 --> 00:04:38,340
Montimi i 66 antenave të ALMA-s sapo kishte mbaruar,

51
00:04:38,340 --> 00:04:43,600
së bashku me grupin e fundit të 8 antenave që po u testonin përpara se të nisnin punën.

52
00:04:46,120 --> 00:04:50,840
Një pjesë e rrjetit të antenave është e disponueshme pë astronomët në mbarë botën

53
00:04:50,840 --> 00:04:54,660
dhe po jep rezultate shkencore mbresëlënëse.

54
00:04:58,680 --> 00:05:05,200
Historia e shkencës së ALMA-s filloi me nxjerrjen e një fotografie të dy galaktikavë Antennae që po përplasen.

55
00:05:05,200 --> 00:05:10,550
Me dritë të dukshme mund të shohim vetëm dritën e yjevë,

56
00:05:10,550 --> 00:05:16,740
por ALMA zbuloi retë e gazit të ftohtë nga e cila lindin yjet.

57
00:05:20,680 --> 00:05:25,310
Inagurimi i Rrjetit të Madh Milimetrik/nënmilimetrik në Atacama

58
00:05:25,310 --> 00:05:28,700
shënoi nisjen e një udhëtimi të gjatë.

59
00:05:28,700 --> 00:05:32,870
Një udhëtim që ka ngjallur shpresa të mëdha ...

60
00:05:32,870 --> 00:05:36,520
Një udhëtim drejt zbulimeve befasuese...

61
00:05:36,520 --> 00:05:39,640
Një ushëtim drejt të pa papriturës...

62
00:05:39,640 --> 00:05:45,560
Një udhëtim tek origjina jonë kozmike.

63
00:05:47,960 --> 00:05:51,470
Filmimi i ESO-s u prodhua nga ESO, Observatori Evropian i Jugor.

64
00:05:51,470 --> 00:05:52,500
ESO, the European Southern Observatory,

65
00:05:52,500 --> 00:05:54,500
është organizata ndërqeveritare më e shquar shkencore dhe teknologjike në astronomi,

66
00:05:54,500 --> 00:05:56,500
që dizenjon, ndërton dhe operon teleskopët tokësorë më të avancuar në botë

67
00:05:56,500 --> 00:05:58,500
Rrjetimë i Madh Milimetrik/nënmilimetrik në Atacama, një konstruksion ndërkombëtar për astronominë,

68
00:05:58,500 --> 00:06:00,500
është një partneritet i Evropës, Amerikës së Veriut dhe Azisë lindore në bashkëpunim me Republikën e Kilit.

69
00:06:01,820 --> 00:06:04,500
Transkriptimi nga ESO; përkthimi nga Erald Buneci.

