﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:07,000
Dünyanın en güçlü süper bilgisayarlarından bir tanesi

2
00:00:07,000 --> 00:00:11,000
Kuzey Şili'nin Andları'nda,

3
00:00:11,000 --> 00:00:14,000
uzak ve yüksek rakımlı tepelerinde, şu anda

4
00:00:14,000 --> 00:00:16,000
kurulmuş ve test edilmiş bir halde bulunmaktadır.

5
00:00:17,000 --> 00:00:21,000
Bu, ALMA`nın, Atacama Büyük Milimetre ve Milimetre-altı Dizgesi'nin

6
00:00:21,000 --> 00:00:23,000
tamamlanması yolunda geri kalan

7
00:00:23,000 --> 00:00:28,000
en önemli aşamalardan bir tanesidir.

8
00:00:29,000 --> 00:00:32,000
ALMA bağdaştırıcısı, ALMA`nın çok sayıdaki antenlerini

9
00:00:32,000 --> 00:00:37,000
tek bir dev teleskop haline getirir.

10
00:00:42,000 --> 00:00:44,000
Bu bir ESOcast yayınıdır!

11
00:00:44,000 --> 00:00:48,000
En son teknoloji ürünü bilim ve ESO'nun perde arkasındaki hayatı.

12
00:00:48,000 --> 00:00:52,000
Avrupa Güney Gözlemevi.

13
00:01:01,000 --> 00:01:06,000
ALMA, tarihteki en donanımlı yer-tabanlı teleskop olup,

14
00:01:06,000 --> 00:01:11,000
66 adet çanak anten dizgesinden oluşmuştur.

15
00:01:12,000 --> 00:01:15,000
Süperbilgisayarı ya da bağdaştırıcısı

16
00:01:15,000 --> 00:01:18,000
hayati öneme sahip bir cihazdır.

17
00:01:19,000 --> 00:01:22,000
ALMA'nın çalışması için her bir antenden toplanan

18
00:01:22,000 --> 00:01:26,000
zayıf kozmik sinyaller, diğer her bir antenden gelen

19
00:01:26,000 --> 00:01:28,000
sinyaller ile birleştirilmelidir.

20
00:01:30,000 --> 00:01:34,000
Bağdaştırıcının işlemcileri sürekli bir şekilde,

21
00:01:34,000 --> 00:01:38,000
birbirinden en fazla 16 km. mesafe ile ayrılmıs, ALMA dizgesindeki

22
00:01:38,000 --> 00:01:42,000
64 kadar antenden gelen bilgiyi biraraya getirecek ve karşılaştıracak,

23
00:01:42,000 --> 00:01:46,000
ve antenlerin birlikte tek bir büyük teleskop gibi

24
00:01:46,000 --> 00:01:49,000
çalışmalarını sağlayacak.

25
00:01:50,000 --> 00:01:53,000
ALMA bağdaştırıcıları,

26
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
134 milyon işlemci üzerine kuruludur ve

27
00:01:59,000 --> 00:02:03,000
inanılmaz bir sayı olan 17 katrilyon işlem gerçekleştirir.

28
00:02:03,000 --> 00:02:08,000
Bu 17 000 milyon milyon demek!

29
00:02:10,000 --> 00:02:14,000
Bağdaştırıcı özel olarak bu görev için tasarlanmıştır,

30
00:02:14,000 --> 00:02:18,000
fakat, saniyedeki hesaplamaların sayısı,

31
00:02:18,000 --> 00:02:21,000
dünyadaki en hızlı genel amaçli süper bilgisayarların

32
00:02:21,000 --> 00:02:24,000
performanslarıyla başa baş gider.

33
00:02:25,000 --> 00:02:29,000
Bu eşsiz işlem zorluğunun  hem tek tek bileşenler için

34
00:02:29,000 --> 00:02:33,000
hem de bağdaştırıcının tamamının imarı için

35
00:02:33,000 --> 00:02:36,000
yaratıcı bir dizayna ihtiyacı vardı.

36
00:02:38,000 --> 00:02:41,000
Bağdaştırıcının başlangıç dizaynı,

37
00:02:41,000 --> 00:02:44,000
imalatı ve montajı dahil,

38
00:02:44,000 --> 00:02:48,000
ALMA`nın önde gelen Kuzey Amerikalı ortaği,

39
00:02:48,000 --> 00:02:52,000
ABD Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi tarafından yürütüldü.

40
00:02:53,000 --> 00:02:57,000
Bağdaştırıcı projesi mali olarak, ESO`nun da katkıları ile, ABD Ulusal Bilim Kurumu

41
00:02:57,000 --> 00:03:01,000
tarafından desteklendi.

42
00:03:01,000 --> 00:03:05,000
ALMA`nın Avrupalı ortağı olarak ESO,

43
00:03:05,000 --> 00:03:08,000
aynı zamanda bağdaştırıcının çok önemli bir kısmını sağladı:

44
00:03:08,000 --> 00:03:13,000
Avrupa`da tasarlanıp yapılan, tamamen yeni ve

45
00:03:13,000 --> 00:03:15,000
çok amaçlı bir filtreleme sistemi

46
00:03:15,000 --> 00:03:20,000
başlangıçtaki NRAO dizaynına katıldı.

47
00:03:22,000 --> 00:03:26,000
Bordeaux Üniversitesi, ESO için, 550 adet

48
00:03:26,000 --> 00:03:32,000
gelişmiş dijital bir filtre devre elemanından oluşan seti tasarlayıp yaptı.

49
00:03:32,000 --> 00:03:36,000
Bu filtreler ile, ALMA'nın gördüğü ışık

50
00:03:36,000 --> 00:03:39,000
başlangıçtaki dizaydan 32 kat daha fazla ara dalgaboyu

51
00:03:39,000 --> 00:03:42,000
skalasına bölünebilecek.

52
00:03:42,000 --> 00:03:48,000
böylece gökbilimciler, ışığın tayfını rahatça bölüp inceleyebilecek.

53
00:03:50,000 --> 00:03:55,000
Bağdaştırıcının yapımında karşılaşılan büyük teknik zorlukların yanısıra,

54
00:03:55,000 --> 00:04:00,000
sistemin kurulduğu olağandışı yerleşke bir diğer unsurdu.

55
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
Bağdaştırıcı, ALMA Dizge İşlemleri Mevkisi Teknik Binası'na,

56
00:04:03,000 --> 00:04:06,000
dünyadaki en yüksek rakım

57
00:04:06,000 --> 00:04:10,000
ileri teknoloji binasına yerleştirildi.

58
00:04:11,000 --> 00:04:16,000
5000 metre yükseklikte, hava incedir, yani

59
00:04:16,000 --> 00:04:21,000
süper bilgisayari soğutmak için iki kat hava akımı gerekir.

60
00:04:23,000 --> 00:04:28,000
İnce hava, ayrıca, bilgisayar disk sürücülerinin dönmesini imkansız hale getirir.

61
00:04:28,000 --> 00:04:31,000
çünkü oku/yaz başlıkları

62
00:04:31,000 --> 00:04:36,000
plaklarıyla çarpışmayı engellemek için bir hava minderine dayanırlar.

63
00:04:36,000 --> 00:04:40,000
Dahası, bağdaştırıcı, bu bölgede sıkça meydana gelen

64
00:04:40,000 --> 00:04:44,000
depremlere dayanıklı olmak zorundaydı.

65
00:04:46,000 --> 00:04:49,000
ALMA, anten dizgelerinin bir kısmıyla bilimsel gözlemlerine

66
00:04:49,000 --> 00:04:52,000
2011 yılında başladı.

67
00:04:53,000 --> 00:04:56,000
bağdaştırıcıların bir bölümü bu antenlerden gelen

68
00:04:56,000 --> 00:04:59,000
sinyalleri birleştirmek için zaten kullanımdaydı.

69
00:04:59,000 --> 00:05:02,000
fakat, sistem herşeyiyle şimdi tamamlandı,

70
00:05:02,000 --> 00:05:08,000
ve çok sayıdaki antenleri ile ALMA için gözlemlere başlamaya hazır durumda.

71
00:05:12,000 --> 00:05:15,000
Yeni süper bilgisayarların başarılı bir şekilde kurulumu

72
00:05:15,000 --> 00:05:21,000
yakın gelecekte ALMA`nın tamamlanması yönündeki önemli bir adımı işaret eder.

73
00:05:23,000 --> 00:05:27,000
Dizgelerin paralel olmayan gözlemsel gücünü kullanarak,

74
00:05:27,000 --> 00:05:34,000
bilim insanları Evrenin gizli harikalarına yeni anlamlar kazandıracaklar.

75
00:05:41,000 --> 00:05:45,000
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.

76
00:05:45,000 --> 00:05:49,000
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi, astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak...

77
00:05:49,000 --> 00:05:52,000
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayan, inşa eden ve işleten bir kuruluştur.

78
00:05:55,000 --> 00:05:59,000
Uyarlama: ESO; Çeviri: Fahri Öztürk (JBCA, Manchester / ESON Türkiye Ekibi)

