﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:07,000
Jeden z najpotężniejszych superkomputerów na świecie

2
00:00:07,000 --> 00:00:11,000
został w pełni zainstalowany i przetestowany

3
00:00:11,000 --> 00:00:14,000
w odległym, wysoko położonym miejscu

4
00:00:14,000 --> 00:00:16,000
w Andach w północnym Chile.

5
00:00:17,000 --> 00:00:21,000
Jest to jeden z większych kroków milowych

6
00:00:21,000 --> 00:00:23,000
w ramach ukończenia ALMA,

7
00:00:23,000 --> 00:00:28,000
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array.

8
00:00:29,000 --> 00:00:32,000
Korelator ALMA zamienia

9
00:00:32,000 --> 00:00:37,000
wiele anten w jeden gigantyczny teleskop.

10
00:00:42,000 --> 00:00:44,000
To jest ESOcast!

11
00:00:44,000 --> 00:00:48,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

12
00:00:48,000 --> 00:00:52,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

13
00:01:01,000 --> 00:01:06,000
ALMA jest najbardziej skomplikowanym naziemnym teleskopem w historii.

14
00:01:06,000 --> 00:01:11,000
Składa  się z sieci 66 anten.

15
00:01:12,000 --> 00:01:15,000
Superkomputer ALMA, inaczej korelator,

16
00:01:15,000 --> 00:01:18,000
jest elementem o kluczowym znaczeniu.

17
00:01:19,000 --> 00:01:22,000
Aby sieć ALMA działała, słabe sygnały

18
00:01:22,000 --> 00:01:26,000
zebrane przez każdą z anten muszą być połączone

19
00:01:26,000 --> 00:01:28,000
z sygnałami z każdej z pozostałych.

20
00:01:30,000 --> 00:01:34,000
Procesory korelatora nieustannie łączą i porównują

21
00:01:34,000 --> 00:01:38,000
dane aż do 64 anten z sieci ALMA,

22
00:01:38,000 --> 00:01:42,000
odseparowanych od siebie nawet o 16 km,

23
00:01:42,000 --> 00:01:46,000
co umożliwia wspólną pracę

24
00:01:46,000 --> 00:01:49,000
jako pojedynczy, olbrzymi teleskop.

25
00:01:50,000 --> 00:01:53,000
Korelator ALMA ma ponad

26
00:01:53,000 --> 00:01:59,000
134 miliony procesorów i wykonuje niewyobrażalne

27
00:01:59,000 --> 00:02:03,000
17 biliardów operacji na sekundę.

28
00:02:03,000 --> 00:02:08,000
Czyli 17 000 000 000 000 000!

29
00:02:10,000 --> 00:02:14,000
Korelator został zbudowany specjalnie do tego zadania,

30
00:02:14,000 --> 00:02:18,000
ale liczba operacji na sekundę jest porównywalna

31
00:02:18,000 --> 00:02:21,000
do wydajności najszybszych superkomputerów

32
00:02:21,000 --> 00:02:24,000
ogólnego zastosowania na świecie.

33
00:02:25,000 --> 00:02:29,000
Unikalne wyzwanie obliczeniowe potrzebuje innowacyjnego projektu,

34
00:02:29,000 --> 00:02:33,000
zarówno dla indywidualnych komponentów, jak i dla

35
00:02:33,000 --> 00:02:36,000
całej architektury korelatora.

36
00:02:38,000 --> 00:02:41,000
Początkowy projekt korelatora,

37
00:02:41,000 --> 00:02:44,000
oraz jego budowa i instalacja

38
00:02:44,000 --> 00:02:48,000
były prowadzone przez US National Radio Astronomy Observatory,

39
00:02:48,000 --> 00:02:52,000
głównego amerykańskiego partnera ALMA.

40
00:02:53,000 --> 00:02:57,000
Projekt korelatora został sfinansowany przez US National Science Foundation,

41
00:02:57,000 --> 00:03:01,000
przy udziale ESO.

42
00:03:01,000 --> 00:03:05,000
Jako europejski partner ALMA

43
00:03:05,000 --> 00:03:08,000
ESO dostarczyło kluczowe elementy korelatora:

44
00:03:08,000 --> 00:03:13,000
całkowicie nowy, uniwersalny cyfrowy system filtrowania,

45
00:03:13,000 --> 00:03:15,000
zaprojektowany i zbudowany w Europie,

46
00:03:15,000 --> 00:03:20,000
został wkomponowany w oryginalny projekt NRAO.

47
00:03:22,000 --> 00:03:26,000
Uniwersytet w Bordeaux zaprojektował i zbudował

48
00:03:26,000 --> 00:03:32,000
zestaw 550 najnowocześniejszych cyfrowych filtrów obwodów dla ESO.

49
00:03:32,000 --> 00:03:36,000
Dzięki tym filtrom światło, które widzi ALMA

50
00:03:36,000 --> 00:03:39,000
może być dzielone na 32 razy więcej zakresów

51
00:03:39,000 --> 00:03:42,000
długości fali niż w oryginalnym projekcie,

52
00:03:42,000 --> 00:03:48,000
co daje astronomom większe możliwości dzielenia widma.

53
00:03:50,000 --> 00:03:55,000
Podobnie jak olbrzymie wyzwania techniczne przy budowie korelatora,

54
00:03:55,000 --> 00:04:00,000
ekstremalne położenie systemu także jest ważnym czynnikiem.

55
00:04:01,000 --> 00:04:03,000
Korelator znajduje się

56
00:04:03,000 --> 00:04:06,000
w budynku technicznym ALMA,

57
00:04:06,000 --> 00:04:10,000
najwyżej położonym na świecie budynku z nowoczesną technologią.

58
00:04:11,000 --> 00:04:16,000
Na 5000 m n.p.m. powietrze jest rzadkie, co oznacza, że

59
00:04:16,000 --> 00:04:21,000
potrzeba dwukrotnie większego przepływu powietrza, aby chłodzić superkomputer.

60
00:04:23,000 --> 00:04:28,000
Rzadkie powietrze uniemożliwia użycie obracających się dysków twardych,

61
00:04:28,000 --> 00:04:31,000
gdyż ich głowice czytające/piszące opierają się

62
00:04:31,000 --> 00:04:36,000
na poduszkach powietrznych, które chronią przed uderzaniem w talerze.

63
00:04:36,000 --> 00:04:40,000
Co więcej, korelator musi przetrwać

64
00:04:40,000 --> 00:04:44,000
trzęsienia ziemi, które są częste w tym rejonie.

65
00:04:46,000 --> 00:04:49,000
ALMA rozpoczęła obserwacje naukowe w 2011 r.

66
00:04:49,000 --> 00:04:52,000
za pomocą częściowej sieci anten.

67
00:04:53,000 --> 00:04:56,000
Część korelatora był już używana

68
00:04:56,000 --> 00:04:59,000
do łączenia sygnałów z tych anten,

69
00:04:59,000 --> 00:05:02,000
ale teraz kompletny jest pełen system,

70
00:05:02,000 --> 00:05:08,000
gotowy do rozpoczęcia obserwacji ALMA z większą liczbą anten.

71
00:05:12,000 --> 00:05:15,000
Udana instalacja nowego superkomputera

72
00:05:15,000 --> 00:05:21,000
to ważny krok w kierunku ukończenia ALMA w nieodległej przyszłości.

73
00:05:23,000 --> 00:05:27,000
Wykorzystując niepobitą moc obserwacyjną sieci

74
00:05:27,000 --> 00:05:34,000
naukowcy uzyskają nowy wgląd w ukryte cuda Wszechświata.

75
00:05:41,000 --> 00:05:45,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

76
00:05:45,000 --> 00:05:49,000
ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe, jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

77
00:05:49,000 --> 00:05:52,000
budującą i zarządzającą najbardziej zaawansowanymi teleskopami naziemnymi na świecie.

78
00:05:55,000 --> 00:05:59,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

