﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:06,000
Astronomowie po raz pierwszy zmierzyli dokładnie rozmiar

2
00:00:06,000 --> 00:00:09,000
odległej planety karłowatej Eris.

3
00:00:10,000 --> 00:00:13,000
Za pomocą belgijskiego teleskopu TRAPPIST w Obserwatorium ESO La Silla

4
00:00:13,000 --> 00:00:17,000
oraz dwóch innych teleskopów w Chile

5
00:00:17,000 --> 00:00:20,000
uchwycili ją w momencie, gdy przechodziła przed słabą gwiazdą.

6
00:00:20,000 --> 00:00:26,000
Nowe obserwacje pokazują, że Eris jest prawie idealną bliźniaczką Plutona pod względem rozmiaru.

7
00:00:26,000 --> 00:00:29,000
Eris wydaje się być też nadzwyczajnie odbijająca światło,

8
00:00:29,000 --> 00:00:33,000
przypuszczalnie dlatego, że jest pokryta cienką warstwą zamarzniętej atmosfery.

9
00:00:37,500 --> 00:00:39,000
To jest ESOcast!

10
00:00:39,500 --> 00:00:44,500
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

11
00:00:44,500 --> 00:00:51,000
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

12
00:00:57,000 --> 00:01:02,000
W tym odcinku zamierzamy spojrzeć na nowe obserwacje odległej planety karłowatej Eris,

13
00:01:02,000 --> 00:01:04,000
gdy przeszła na tle gwiazdy

14
00:01:04,000 --> 00:01:07,000
	  — takie zjawisko zwane jest zakryciem —

15
00:01:07,000 --> 00:01:09,000
i to co ujawniły uzyskane rezultaty.

16
00:01:11,000 --> 00:01:14,000
Zakrycia są podobne do zaćmień

17
00:01:14,000 --> 00:01:19,000
— gwiazda tła znika za obiektem i pojawia się po jego drugiej stronie.

18
00:01:20,000 --> 00:01:24,000
Patrząc z Ziemi, jasność gwiazdy tła gwałtownie spada

19
00:01:24,000 --> 00:01:28,000
i powraca równie gwałtownie do poprzedniego poziomu.

20
00:01:28,000 --> 00:01:30,000
Obserwując oba te zdarzenia

21
00:01:30,000 --> 00:01:35,000
astronomowie mogą zmierzyć rozmiar i kształt obiektu powodującego zakrycie.

22
00:01:35,000 --> 00:01:39,000
Jeżeli znają też masę obiektu, mogą ustalić gęstość.

23
00:01:42,000 --> 00:01:47,000
Zakrycia gwiazd przez odległe obiekty Układu Słonecznego są trudne do obserwacji,

24
00:01:47,000 --> 00:01:51,000
z powodu małych rozmiarów tych obiektów.

25
00:01:51,000 --> 00:01:55,000
Ale zakrycia często są jedynym sposobem na zdobycie informacji o odległych plamkach,

26
00:01:55,000 --> 00:01:58,000
które są zbyt dalekie i zbyt małe, aby zobaczyć cokolwiek więcej,

27
00:01:58,000 --> 00:02:03,000
niż słaby punkt światła, nawet przez najsilniejsze teleskopy.

28
00:02:04,000 --> 00:02:08,000
Technika zakryć pozwoliła astronomom dowiedzieć się

29
00:02:08,000 --> 00:02:11,000
sporo na temat planety karłowatej Eris.

30
00:02:11,000 --> 00:02:16,000
Eris została zidentyfikowana jako duży obiekt zewnętrznego Układu Słonecznego w roku 2005.

31
00:02:16,000 --> 00:02:21,000
Jej odkrycie było jednym z czynników, które doprowadziły do utworzenia nowej klasy obiektów

32
00:02:21,000 --> 00:02:23,000
zwanych planetami karłowatymi

33
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
i przeklasyfikowania w 2006 r. Plutona z planety na planetę karłowatą.

34
00:02:30,500 --> 00:02:34,000
Eris jest aktualnie trzy razy dalej od Słońca niż Pluton

35
00:02:34,000 --> 00:02:38,500
i do tej pory sądzono, że jest około 25% większa.

36
00:02:38,500 --> 00:02:44,000
Ale nowe obserwacje pokazują, że Eris jest prawie dokładnie tego samego rozmiaru co Pluton,

37
00:02:44,000 --> 00:02:49,000
ze średnicą około 2330 km.

38
00:02:50,500 --> 00:02:54,000
Ponieważ Eris posiada także księżyc o nazwie Dysnomia,

39
00:02:54,000 --> 00:02:57,500
astronomowie byli w stanie wyliczyć jej masę,

40
00:02:57,500 --> 00:03:01,000
starannie badając orbitę księżyca.

41
00:03:01,000 --> 00:03:07,000
Używając nowej średnicy i znanej masy wyliczyli także gęstość Eris,

42
00:03:07,000 --> 00:03:11,000
która wydaje się być większa, niż poprzednio oceniano.

43
00:03:11,000 --> 00:03:16,000
Eris prawdopodobnie jest ciałem skalistym otoczonym przez gruby płaszcz lodu.

44
00:03:17,000 --> 00:03:21,500
Okazało się, że planeta karłowata odbija prawie całe światło, które na nią pada

45
00:03:21,500 --> 00:03:25,500
— jej powierzchnia jest jaśniejsza nawet od świeżego śniegu na Ziemi.

46
00:03:25,500 --> 00:03:30,000
Eris jest prawdopodobnie pokryta bardzo cienką warstwą zamarzniętej atmosfery,

47
00:03:30,000 --> 00:03:34,500
która przypuszczalnie zawiera zamrożony azot zmieszany z metanem.

48
00:03:34,500 --> 00:03:38,000
Przyczyną zamarzania atmosfery Eris jest prawdopodobnie fakt,

49
00:03:38,000 --> 00:03:43,000
że wydłużona orbita zabiera planetę karłowatą daleko od Słońca.

50
00:03:44,000 --> 00:03:48,000
Te ważne, nowe obserwacje, wykonane za pomocą relatywnie małych teleskopów,

51
00:03:48,000 --> 00:03:53,000
pozwoliły astronomom na zmierzenie własności Eris lepiej niż było to zrobione wcześniej.

52
00:03:53,000 --> 00:03:56,500
To kolejny krok w kierunku zrozumienia tajemniczych obiektów,

53
00:03:56,500 --> 00:04:00,000
które znajdują się w odległych częściach Układu Słonecznego.

54
00:04:00,500 --> 00:04:03,000
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast.

55
00:04:03,000 --> 00:04:06,500
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

56
00:04:08,000 --> 00:04:12,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

57
00:04:12,000 --> 00:04:14,000
ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe

58
00:04:14,000 --> 00:04:16,000
jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

59
00:04:16,000 --> 00:04:18,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

60
00:04:21,000 --> 00:04:25,500
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

61
00:04:38,000 --> 00:04:40,500
Teraz, gdy poznałeś ESO,

62
00:04:43,000 --> 00:04:46,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

63
00:04:48,500 --> 00:04:51,500
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą

64
00:04:51,500 --> 00:04:55,000
najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium:

65
00:04:57,000 --> 00:05:00,000
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

