﻿1
00:00:04,389 --> 00:00:05,300
ALMA,

2
00:00:05,300 --> 00:00:08,290
najbardziej złożone naziemne obserwatorium na świecie,

3
00:00:08,290 --> 00:00:10,240
właśnie zostało otwarte.

4
00:00:11,192 --> 00:00:12,846
Teleskop ciągle jest w budowie,

5
00:00:12,846 --> 00:00:16,625
a jego możliwości będą rosnąć w nadchodzących latach.

6
00:00:16,625 --> 00:00:18,669
Ale nawet na wczesnym etapie

7
00:00:18,669 --> 00:00:24,102
obrazy ukazują widok Wszechświata, którego nie dostrzeżemy zwykłymi teleskopami.

8
00:00:24,300 --> 00:00:26,587
Tysiące naukowców z całego świata

9
00:00:26,587 --> 00:00:29,977
konkurowało, aby zostać pierwszymi użytkownikami ALMA.

10
00:00:29,977 --> 00:00:34,621
Mają nadzieję zbadać najciemniejsze, najzimniejsze, najdalsze

11
00:00:34,621 --> 00:00:37,640
i najbardziej ukryte sekrety kosmosu.

12
00:00:42,098 --> 00:00:44,000
To jest ESOcast!

13
00:00:44,000 --> 00:00:46,742
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

14
00:00:46,742 --> 00:00:49,017
Europejskim Obserwatorium Południowym.

15
00:00:49,017 --> 00:00:55,635
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

16
00:01:02,183 --> 00:01:04,296
Cześć! Witam w ESOcast.

17
00:01:04,900 --> 00:01:08,174
W tym odcinku mamy najnowsze informacje na temat sieci ALMA,

18
00:01:08,174 --> 00:01:11,726
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,

19
00:01:11,726 --> 00:01:14,652
która rozpoczyna swoje pierwsze obserwacje naukowe.

20
00:01:14,652 --> 00:01:17,903
Pokażemy pierwsze opublikowane zdjęcie z ALMA:

21
00:01:17,903 --> 00:01:23,104
dramatyczny widok galaktyk, które przechodzą kosmiczną kolizję!

22
00:01:26,007 --> 00:01:28,863
Dowiemy się jak niecierpliwie astronomowie z całego świata czekali,

23
00:01:28,863 --> 00:01:33,042
aby dostać w swoje ręce ten rewolucyjny teleskop

24
00:01:33,042 --> 00:01:37,361
i odkryć dlaczego jest to tylko początek dla obserwatorium.

25
00:01:40,566 --> 00:01:44,583
Jak dotąd jedynie około jedna trzecia z 66 anten ALMA

26
00:01:44,583 --> 00:01:48,437
została zainstalowana w obserwatorium na płaskowyżu Chajnantor,

27
00:01:48,437 --> 00:01:52,083
5000 metrów n.p.m. w Andach Chilijskich.

28
00:01:52,594 --> 00:01:55,101
Obecnie, jeszcze przed ukończeniem,

29
00:01:55,101 --> 00:01:59,258
ALMA już jest najpotężniejszym teleskopem swojego typu.

30
00:02:02,276 --> 00:02:07,663
ALMA obserwuje Wszechświat w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych,

31
00:02:07,663 --> 00:02:11,518
prawie tysiąc razy dłuższych niż światło widzialne.

32
00:02:12,377 --> 00:02:13,863
Użycie dłuższych fal pozwala astronomom

33
00:02:13,863 --> 00:02:17,996
badać w kosmosie obiekty ekstremalnie zimne,

34
00:02:17,996 --> 00:02:21,247
które przez normalne teleskopy wydają się ciemne.

35
00:02:24,498 --> 00:02:25,450
Co więcej,

36
00:02:25,450 --> 00:02:30,628
fale te są także bardzo użyteczne do spoglądania w gęste obłoki kosmicznego pyłu

37
00:02:30,628 --> 00:02:34,300
i obserwowania bardzo odległych obiektów we wczesnym Wszechświecie.

38
00:02:38,430 --> 00:02:42,842
ALMA jest znacząco różna od teleskopów optycznych i podczerwonych.

39
00:02:43,200 --> 00:02:46,092
Poza patrzeniem na dłuższe fale

40
00:02:46,092 --> 00:02:48,763
pracuje w zupełnie inny sposób.

41
00:02:49,273 --> 00:02:51,200
Zamiast jednego dużego teleskopu

42
00:02:51,200 --> 00:02:53,732
ALMA używa sieci anten

43
00:02:53,732 --> 00:02:58,097
rozproszonej na odległościach do 16 kilometrów.

44
00:03:02,044 --> 00:03:05,644
Widok ze wszystkich anten jest łączony w jeden obraz

45
00:03:05,644 --> 00:03:09,568
przez jeden z najszybszych na świecie superkomputerów specjalnego przeznaczenia,

46
00:03:09,568 --> 00:03:11,704
korelator ALMA,

47
00:03:11,704 --> 00:03:16,719
który wykonuje 17 biliardów operacji na sekundę.

48
00:03:17,393 --> 00:03:19,065
Z tych powodów obrazy z ALMA

49
00:03:19,065 --> 00:03:22,571
nie wyglądają jak typowe zdjęcia kosmosu.

50
00:03:30,001 --> 00:03:31,394
Zespół ALMA był zajęty

51
00:03:31,394 --> 00:03:34,576
w ostatnich miesiącach testowaniem systemów obserwatorium,

52
00:03:34,576 --> 00:03:38,337
w ramach przygotowań do pierwszej rundy obserwacji naukowych.

53
00:03:38,941 --> 00:03:43,353
Jednym z rezultatów testów jest pierwsze opublikowane zdjęcia z ALMA.

54
00:03:43,771 --> 00:03:47,100
Obraz został uzyskany zaledwie dwunastoma antenami

55
00:03:47,100 --> 00:03:49,645
- to mniej niż będzie pracować przy pierwszych obserwacjach naukowych

56
00:03:49,645 --> 00:03:52,200
oraz po ukończeniu obserwatorium -

57
00:03:52,200 --> 00:03:54,893
Dodatkowo anteny rozmieszczone są znacznie bliżej siebie.

58
00:03:55,845 --> 00:03:57,912
Oba te czynniki czynią nowe zdjęcie

59
00:03:57,912 --> 00:04:00,466
jedynie przedsmakiem tego, co nas czeka.

60
00:04:03,786 --> 00:04:07,084
Galaktyki Anteny są parą zderzających się galaktyk

61
00:04:07,084 --> 00:04:09,638
o znacznie zaburzonych kształtach.

62
00:04:09,916 --> 00:04:13,724
O ile światło widzialne pokazuje nam gwiazdy w galaktykach,

63
00:04:13,724 --> 00:04:19,900
widok z ALMA ujawnia obłoki gęstego, chłodnego gazu, z których formują się nowe gwiazdy.

64
00:04:20,389 --> 00:04:24,893
Masywne koncentracje gazu są znajdowane nie tylko w sercach obu galaktyk,

65
00:04:24,893 --> 00:04:28,446
ale także w chaotycznym obszarze, w którym się zderzają.

66
00:04:28,701 --> 00:04:33,624
Całkowita ilość gazu to miliardy mas Słońca

67
00:04:33,624 --> 00:04:38,129
- bogaty rezerwuar materiału dla przyszłych generacji gwiazd.

68
00:04:42,331 --> 00:04:45,280
Obserwacje tego typu będą niezbędne dla zrozumienia

69
00:04:45,280 --> 00:04:48,949
w jaki sposób kolizje galaktyk wzbudzają narodziny nowych gwiazd.

70
00:04:49,390 --> 00:04:53,175
To tylko jeden przykład tego, jak ALMA ukazuje części Wszechświata,

71
00:04:53,175 --> 00:04:57,308
których nie widać w teleskopach pracujących w świetle widzialnym i podczerwonym.

72
00:05:02,626 --> 00:05:03,949
W najbliższym roku

73
00:05:03,949 --> 00:05:08,872
ostrość, szybkość i jakość obserwacji będzie znacząco rosnąć,

74
00:05:08,872 --> 00:05:13,702
gdy dostępnych stanie się więcej anten i wzrośnie rozmiar sieci.

75
00:05:15,629 --> 00:05:18,508
Ale nawet z tylko częścią anten będących w użytkowaniu,

76
00:05:18,508 --> 00:05:22,247
zdjęcie już jest najlepszym wykonanym kiedykolwiek obrazem Galaktyk Anten

77
00:05:22,247 --> 00:05:23,825
na falach submilimetrowych.

78
00:05:27,750 --> 00:05:30,629
ALMA jest w stanie zaakceptować jedynie około stu projektów

79
00:05:30,629 --> 00:05:33,555
w trakcie pierwszej dziewięciomiesięcznej rundy obserwacji.

80
00:05:34,158 --> 00:05:36,155
Mimo tego w trakcie ostatnich kilku miesięcy

81
00:05:36,155 --> 00:05:41,240
astronomowie z całego świata nadesłali ponad 900 aplikacji na użycie teleskopu,

82
00:05:41,240 --> 00:05:43,609
co jest rekordem zainteresowania.

83
00:05:45,234 --> 00:05:49,042
Zwycięskie projekty zostały wybrane w oparciu o jakość naukową,

84
00:05:49,042 --> 00:05:50,737
regionalną różnorodność

85
00:05:50,737 --> 00:05:54,220
i dopasowanie do głównych celów naukowych ALMA.

86
00:05:54,917 --> 00:05:58,400
Posłuchajmy kilku astronomów, którzy planują używać ALMA,

87
00:05:58,400 --> 00:06:02,029
dlaczego są tak podeskcytowani tym nowym teleskopem.

88
00:06:03,601 --> 00:06:05,203
Jednym z głównych powodów, dla których budujemy ALMA,

89
00:06:05,203 --> 00:06:08,826
są w istocie badania narodzin Układu Słonecznego.

90
00:06:09,662 --> 00:06:12,796
Układ Słoneczny powstał 4,5 miliarda lat temu.

91
00:06:12,796 --> 00:06:16,488
Chcielibyśmy zrozumieć w jaki sposób powstają inne systemy słoneczne.

92
00:06:16,488 --> 00:06:20,923
ALMA ma skalę, czułość i rozdzielczość

93
00:06:20,923 --> 00:06:24,685
odpowiednią do szczegółowych badań systemów słonecznych podobnych do naszego,

94
00:06:24,685 --> 00:06:27,239
formujących się niedaleko w naszej Galaktyce.

95
00:06:28,238 --> 00:06:31,256
Patrzę na obłoki molekularne w sąsiednich galaktykach.

96
00:06:31,581 --> 00:06:34,182
To z obłoków molekularnych pochodzą gwiazdy.

97
00:06:34,786 --> 00:06:36,829
Obłoki są zbudowane z bardzo chłodnego gazu.

98
00:06:37,688 --> 00:06:40,033
Badania warunków fizycznych w obłokach

99
00:06:40,033 --> 00:06:43,122
pomaga nam zrozumieć proces formowania się gwiazd.

100
00:06:43,122 --> 00:06:47,650
Obecnie możemy badać obłoki molekularne tylko dla pobliskich galaktyk,

101
00:06:47,650 --> 00:06:49,693
do około 30 milionów lat świetlnych.

102
00:06:50,041 --> 00:06:53,106
Dzięki ALMA będziemy mogli zbadać indywidualne obłoki w galaktykach

103
00:06:53,106 --> 00:06:54,546
położonych znacznie dalej.

104
00:06:55,568 --> 00:06:58,424
ALMA będzie bardzo ważnym instrumentem, który

105
00:06:58,424 --> 00:07:03,207
nauczy nas fizyki stojącej za czarną dziurą w centrum Drogi Mlecznej.

106
00:07:03,207 --> 00:07:05,181
Cały poruszający się pył,

107
00:07:05,181 --> 00:07:08,339
może przesłonić część obserwacji na krótszych falach.

108
00:07:08,339 --> 00:07:12,216
Z bardzo dużą rozdzielczością kątową w paśmie submilimetrowym

109
00:07:12,216 --> 00:07:14,678
teleskop ALMA będzie jednak w stanie prowadzić obserwacje.

110
00:07:14,678 --> 00:07:19,229
Będziemy mogli szczegółowo spojrzeć na detale wokół czarnej dziury.

111
00:07:20,700 --> 00:07:24,800
Znamy niektóre galaktyki, które istnieją w bardzo odległym Wszechświecie,

112
00:07:24,800 --> 00:07:28,215
widoczne tylko w określonych długościach fali.

113
00:07:28,400 --> 00:07:29,812
Na przykład

114
00:07:30,550 --> 00:07:32,812
wiemy o radiogalaktykach,

115
00:07:32,812 --> 00:07:36,481
których nie obserwuje się w innych zakresach długości fali,

116
00:07:36,481 --> 00:07:38,408
nawet za pomocą najsilniejszych teleskopów.

117
00:07:38,900 --> 00:07:40,452
Czekamy na ALMA,

118
00:07:40,452 --> 00:07:43,842
która da nam możliwość zrozumienia czym są te galaktyki

119
00:07:44,400 --> 00:07:47,185
i co się z nimi dzieje.

120
00:07:50,854 --> 00:07:53,734
Prace konstrukcyjne partnerskich organizacji ALMA

121
00:07:53,734 --> 00:07:55,939
z Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej,

122
00:07:55,939 --> 00:07:59,144
będą kontynuowane podczas pierwszych obserwacji naukowych.

123
00:07:59,399 --> 00:08:02,500
Obserwatorium będzie ukończone do 2013 r.

124
00:08:02,500 --> 00:08:04,345
i będzie posiadać 66 anten

125
00:08:04,345 --> 00:08:08,432
rozmieszczonych na dystansach do 16 kilometrów.

126
00:08:09,918 --> 00:08:13,000
Odsłonięcie niesamowitego potencjału obserwacyjnego ALMA

127
00:08:13,000 --> 00:08:16,250
zrewolucjonizuje wiele obszarów astronomii

128
00:08:16,250 --> 00:08:20,576
i umożliwi nam głębsze zrozumienie Wszechświata.

129
00:08:21,040 --> 00:08:23,687
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast.

130
00:08:23,687 --> 00:08:27,402
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

131
00:08:29,562 --> 00:08:33,254
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

132
00:08:33,254 --> 00:08:35,254
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

133
00:08:35,254 --> 00:08:37,254
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

134
00:08:37,254 --> 00:08:40,254
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), jest międzynarodowym projektem, będącym partnerstwem pomiędzy Europą, Ameryką Północną i Azją Wschodnią, we współpracy z Chile.

135
00:08:43,000 --> 00:08:46,500
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

136
00:08:58,285 --> 00:09:01,768
Teraz, gdy poznałeś ESO,

137
00:09:03,626 --> 00:09:06,969
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

138
00:09:08,688 --> 00:09:15,979
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego

139
00:09:18,254 --> 00:09:22,000
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

