﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:10,000
Sterownia Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Paranal.

2
00:00:11,000 --> 00:00:13,000
To stąd astronomowie obserwują niebo

3
00:00:13,000 --> 00:00:15,000
za pomocą zaawansowanych możliwości

4
00:00:15,000 --> 00:00:17,000
tej nowoczesnej instalacji

5
00:00:17,000 --> 00:00:20,000
na chilijskiej pustyni Atakama.

6
00:00:20,000 --> 00:00:22,000
Z dużą biegłością

7
00:00:22,000 --> 00:00:24,000
naukowcy i operatorzy teleskopu

8
00:00:24,000 --> 00:00:26,000
kontrolują VLT

9
00:00:26,000 --> 00:00:30,000
i rutynowo wykonują skomplikowane obserwacje.

10
00:00:32,000 --> 00:00:34,000
Nagle słychać dzwonek alarmu

11
00:00:34,000 --> 00:00:37,000
który przykuwa uwagę zespołu.

12
00:00:44,000 --> 00:00:46,000
To jest ESOcast!

13
00:00:46,000 --> 00:00:49,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

14
00:00:49,000 --> 00:00:51,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

15
00:00:51,000 --> 00:00:58,000
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr. J., a.k.a. dr Joe Liske.

16
00:01:01,000 --> 00:01:03,000
Cześć, witam w ESOcast.

17
00:01:03,000 --> 00:01:07,000
W tym odcinku poznamy tzw. Tryb Szybkiej Reakcji (Rapid Response Mode)

18
00:01:07,000 --> 00:01:09,000
Bardzo Dużego Teleskopu (VLT).

19
00:01:09,000 --> 00:01:12,000
Celem tego trybu obserwacji są badania rozbłysków gamma

20
00:01:12,000 --> 00:01:16,000
w zaledwie kilka minut po ich detekcji na niebie.

21
00:01:16,000 --> 00:01:20,000
Ponieważ optyczna poświata błysku gamma słabnie bardzo gwałtownie,

22
00:01:20,000 --> 00:01:23,000
obserwacje trzeba rozpocząć tak szybko jak to możliwe

23
00:01:23,000 --> 00:01:25,000
po początkowym odkryciu rozbłysku.

24
00:01:25,000 --> 00:01:29,000
VLT wykonuje te krytyczne w czasie obserwacje lepiej

25
00:01:29,000 --> 00:01:31,000
niż jakikolwiek inny teleskop.

26
00:01:34,000 --> 00:01:38,000
Rozbłyski gamma są najpotężniejszymi eksplozjami we Wszechświecie.

27
00:01:38,000 --> 00:01:41,000
Astronomowie nie do końca rozumieją ich pochodzenie,

28
00:01:41,000 --> 00:01:44,000
ale uważa się, że mogą być powodowane przez niesamowicie energetyczne zdarzenia,

29
00:01:44,000 --> 00:01:47,000
takie jak zapadanie się masywnych gwiazd.

30
00:01:47,000 --> 00:01:50,000
Rozbłyski gamma są tak energetyczne,

31
00:01:50,000 --> 00:01:54,000
że na krótką chwilę świecą jaśniej niż cała pozostała część ich macierzystej galaktyki.

32
00:01:54,000 --> 00:01:57,000
W kilka sekund produkują więcej energii

33
00:01:57,000 --> 00:02:00,000
niż Słońce wytworzy w ciągu całego swojego życia.

34
00:02:00,000 --> 00:02:03,000
Gdy zgaśnie błysk promieniowania gamma,

35
00:02:03,000 --> 00:02:07,000
zwykle przez kilka godzin można wykryć optyczną poświatę.

36
00:02:07,000 --> 00:02:12,000
Astronomowie obserwują ją, aby dowiedzieć się więcej na temat tego jak i dlaczego zdarzają się błyski gamma.

37
00:02:13,000 --> 00:02:18,000
Ponieważ rozbłyski gamma zwykle zdarzają się na bardzo dużych odległościach od Ziemi,

38
00:02:18,000 --> 00:02:20,000
ich poświata jest słaba.

39
00:02:20,000 --> 00:02:23,000
Na dodatek poświata bardzo szybko słabnie

40
00:02:23,000 --> 00:02:28,000
i w ciągu kilku godzin może stać się słabsza aż 500 razy.

41
00:02:29,000 --> 00:02:32,000
Tak więc, aby dowiedzieć się więcej na temat natury błysków gamma

42
00:02:32,000 --> 00:02:35,000
i wpływu eksplozji na otoczenie,

43
00:02:35,000 --> 00:02:39,000
muszą być obserwowane najszybciej jak to możliwe.

44
00:02:40,000 --> 00:02:42,000
VLT jest perfekcyjnie wyposażony do uzyskiwania

45
00:02:42,000 --> 00:02:45,000
obserwacji błysków gamma w wysokiej rozdzielczości.

46
00:02:45,000 --> 00:02:49,000
Jednak zanim może zacząć pracę, rozbłysk trzeba najpierw odkryć.

47
00:02:50,000 --> 00:02:52,000
Na błyski gamma poluje satelita Swift,

48
00:02:52,000 --> 00:02:55,000
wyposażony w szerokokątny Teleskop Alarmowy Rozbłysków (Burst Alert Telescope).

49
00:02:55,000 --> 00:02:57,000
Gdy rozbłysk zostanie odkryty i potwierdzony,

50
00:02:57,000 --> 00:03:01,000
jest natychmiast raportowany do VLT i innych obserwatoriów.

51
00:03:09,000 --> 00:03:12,000
Alarm na konsoli VLT

52
00:03:12,000 --> 00:03:14,000
oznacza dla astronomów, że poproszono o aktywację

53
00:03:14,000 --> 00:03:17,000
Trybu Szybkiej Reakcji.

54
00:03:18,000 --> 00:03:23,000
Naukowcy muszą potwierdzić, czy teleskop VLT może bezpiecznie zostać przesunięty

55
00:03:23,000 --> 00:03:27,000
i w ciągu sekund zatrzymywane są wszystkie trwające obserwacje.

56
00:03:27,000 --> 00:03:29,000
Następnie system uruchamia obserwacje automatyczne

57
00:03:29,000 --> 00:03:31,000
bez jakiejkolwiek ludzkiej interwencji,

58
00:03:31,000 --> 00:03:34,000
z wyjątkiem ustawienia szczeliny spektrografu.

59
00:03:34,000 --> 00:03:39,000
Automatyczna procedura gwarantuje szybkie i dokładne obserwacje.

60
00:03:40,000 --> 00:03:42,000
VLT pozwala astronomom na rozpoczęcie

61
00:03:42,000 --> 00:03:47,000
obserwacji w ciągu zaledwie kilku minut po wykryciu przez satelitę Swift

62
00:03:47,000 --> 00:03:51,000
W przypadku zjawisk tak krótkotrwałych może to oznaczać różnicę

63
00:03:51,000 --> 00:03:56,000
pomiędzy wykonaniem wysokiej jakości obserwacji, a nie zobaczeniem niczego.

64
00:03:57,000 --> 00:04:01,000
Ale VLT w Obserwatorium Paranal nie jest jedynym instrumentem ESO,

65
00:04:01,000 --> 00:04:04,000
który prowadzi obserwacje rozbłysków gamma.

66
00:04:04,000 --> 00:04:06,000
W Obserwatorium La Silla także są

67
00:04:06,000 --> 00:04:09,000
teleskopy, które mogą obserwować tego rodzaju zjawiska.

68
00:04:09,000 --> 00:04:12,000
2,2-metrowy teleskop MPG/ESO posiada

69
00:04:12,000 --> 00:04:15,000
instrument GROND, który wykonuje zdjęcia poświaty

70
00:04:15,000 --> 00:04:18,000
jednocześnie w siedmiu różnych barwach.

71
00:04:18,000 --> 00:04:22,000
Daje to astronomom kolejne informacje na temat fizyki błysków gamma.

72
00:04:22,000 --> 00:04:25,000
Dodatkowo są jeszcze dwa mniejsze teleskopy,

73
00:04:25,000 --> 00:04:29,000
60-cm REM oraz 25-cm TAROT,

74
00:04:29,000 --> 00:04:31,000
także pracujące w La Silla.

75
00:04:31,000 --> 00:04:34,000
Te automatyczne teleskopy zostały zaprojektowane do natychmiastowego

76
00:04:34,000 --> 00:04:37,000
reagowanie gdy tylko otrzymają alert o rozbłysku gamma,

77
00:04:37,000 --> 00:04:42,000
umożliwiając rozpoczęcie obserwacji w ciągu kilku sekund.

78
00:04:44,000 --> 00:04:46,000
Naukowcy zgadzają się, że rozbłyski gamma

79
00:04:46,000 --> 00:04:49,000
są powiązane z formowaniem się czarnych dziur,

80
00:04:49,000 --> 00:04:53,000
ale do tej pory dokładna natura rozbłysków pozostaje enigmatyczna

81
00:04:53,000 --> 00:04:57,000
i potrzeba większej ilości danych spektroskopowych w wysokiej rozdzielczości.

82
00:04:59,000 --> 00:05:03,000
VLT oferuje olbrzymią powierzchnię zbierającą światło i wysoką rozdzielczość.

83
00:05:04,000 --> 00:05:08,000
Na dodatek jest wyposażony w zestaw nowoczesnych instrumentów.

84
00:05:09,000 --> 00:05:13,000
Jest to kombinacja niesamowitego potencjału obserwacyjnego VLT

85
00:05:13,000 --> 00:05:15,000
z ultraszybkim czasem reakcji,

86
00:05:15,000 --> 00:05:18,000
co dostarcza danych świetnej jakości

87
00:05:18,000 --> 00:05:21,000
dla naukowców, którzy badają rozbłyski gamma.

88
00:05:23,000 --> 00:05:25,000
Tryb Szybkiej Reakcji na VLT

89
00:05:25,000 --> 00:05:28,000
będzie uruchomiony jeszcze wiele razy w przyszłości,

90
00:05:28,000 --> 00:05:31,000
a ESO będzie kontynuować zbieranie pierwszej klasy danych na temat błysków gamma

91
00:05:31,000 --> 00:05:35,000
– danych, które pewnego dnia być może pomogą odkryć sekrety

92
00:05:35,000 --> 00:05:38,000
najbardziej energetycznych eksplozji we Wszechświecie.

93
00:05:39,000 --> 00:05:41,000
Tutaj Dr J, kończę już ten ESOcast.

94
00:05:41,000 --> 00:05:44,000
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.

95
00:05:46,000 --> 00:05:50,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

96
00:05:50,000 --> 00:05:54,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

97
00:05:54,000 --> 00:05:57,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

98
00:05:59,000 --> 00:06:03,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

99
00:06:14,000 --> 00:06:19,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

100
00:06:20,000 --> 00:06:24,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

101
00:06:25,000 --> 00:06:33,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia

102
00:06:34,000 --> 00:06:39,000
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

