﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:06,000
Astronomowie obserwują niebo w Obserwatorium ESO Paranal

2
00:00:06,000 --> 00:00:09,000
na chilijskiej pustyni Atakama.

3
00:00:09,000 --> 00:00:12,000
W ciągu jednej nocy teleskopy na górze

4
00:00:12,000 --> 00:00:20,000
zbiorą około 125 gigabajtów danych, ilość wystarczającą do zapełnienia 25 płyt DVD.

5
00:00:20,000 --> 00:00:22,000
Do tej pory codzienne wysyłanie tej ilości danych

6
00:00:22,000 --> 00:00:26,000
do siedziby ESO w Garching w Niemczech

7
00:00:26,000 --> 00:00:29,000
było wielkim wyzwaniem technicznym.

8
00:00:29,000 --> 00:00:34,000
Ale nowe, szybkie łącze daje nadzieje na to, że te trudności to już przeszłość.

9
00:00:38,000 --> 00:00:40,000
To jest ESOcast!

10
00:00:40,000 --> 00:00:43,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,

11
00:00:43,000 --> 00:00:45,000
Europejskim Obserwatorium Południowym.

12
00:00:45,000 --> 00:00:52,000
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.

13
00:00:55,000 --> 00:00:58,000
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.

14
00:00:58,000 --> 00:01:02,000
Dzisiaj odwiedzimy jałowy krajobraz chilijskiej pustyni Atakama.

15
00:01:02,000 --> 00:01:06,000
To tutaj międzynarodowe konsorcjum obejmujące m.in. ESO

16
00:01:06,000 --> 00:01:10,000
ukończyło niedawno instalowanie nowego szybkiego kabla do przesyłu danych.

17
00:01:10,000 --> 00:01:13,000
Jest to część projektu usprawnienia połączeń komunikacyjnych pomiędzy

18
00:01:13,000 --> 00:01:17,000
Obserwatorium Paranal i siedzibą ESO w Niemczech.

19
00:01:19,000 --> 00:01:25,000
Projekt nosi nazwę Udostępnianie Wirtualnego Dostępu do Południowych Obserwatoriów Ameryki Łacińskiej

20
00:01:25,000 --> 00:01:27,000
w skrócie EVALSO.

21
00:01:27,000 --> 00:01:32,000
Jest częściowo finansowany przez 7. Program Ramowy Komisji Europejskiej.

22
00:01:33,000 --> 00:01:38,000
Siedziba ESO w Garching kilka tygodni przed ukończeniem EVALSO.

23
00:01:39,000 --> 00:01:45,000
Lokalizacja ta znajduje się pięć stref czasowych i 11,5 tysiąca kilometrów od Paranal.

24
00:01:46,000 --> 00:01:51,000
Dla astronomów w Chile mogła już skończyć się noc, ale tutaj praca wre w pełni:

25
00:01:51,000 --> 00:01:56,000
szybkie serwery pobierają i archiwizują nowe obserwacje z VLT.

26
00:01:57,000 --> 00:01:59,000
Z powodu ograniczonej przepustowości połączenia mikrofalowego

27
00:01:59,000 --> 00:02:02,000
pomiędzy Paranal, a internetową siecią szkieletową,

28
00:02:02,000 --> 00:02:06,000
nie zawsze można otrzymać obserwacje bezpośrednio.

29
00:02:07,000 --> 00:02:13,000
Zwykle dane VLT napływają w ciągu kilku minut, ale czasami zajmuje to wiele godzin.

30
00:02:13,000 --> 00:02:17,000
Opóźnienia tej wielkości nie są wielkim problemem,

31
00:02:17,000 --> 00:02:20,000
ale praca niedawno uruchomionego teleskopu VISTA,

32
00:02:20,000 --> 00:02:23,000
Teleskopu do Astronomicznych Przeglądów Widzialnych i Podczerwonych,

33
00:02:23,000 --> 00:02:25,000
stanowi znacznie większe wyzwanie,

34
00:02:25,000 --> 00:02:31,000
gdyż każdej nocy wytwarza około cztery razy więcej danych niż VLT.

35
00:02:33,000 --> 00:02:37,000
W przeszłości połączenie pomiędzy obserwatorium, a światem zewnętrznym

36
00:02:37,000 --> 00:02:40,000
polegało na łączu mikrofalowym, które było ograniczone.

37
00:02:40,000 --> 00:02:44,000
Nawet po modernizacji było w stanie transferować dane

38
00:02:44,000 --> 00:02:48,000
z prędkością na podobnym poziomie co szerokopasmowe domowe łącze internetowe.

39
00:02:48,000 --> 00:02:52,000
A musiało obsłużyć całą astronomiczną infrastrukturę

40
00:02:52,000 --> 00:02:56,000
z kilkoma światowej klasy teleskopami, jak i normalny ruch internetowy i e-mailowy

41
00:02:56,000 --> 00:03:00,000
od ponad 100 pracujących tutaj osób.

42
00:03:00,000 --> 00:03:03,000
Oznaczało to konieczność limitowania łącza.

43
00:03:03,000 --> 00:03:07,000
W szczególności dane z VISTA nie mogły być wysyłane poprzez to połączenie,

44
00:03:07,000 --> 00:03:12,000
ponieważ tempo napływu danych zdecydowanie przekraczało przepustowość łącza.

45
00:03:12,000 --> 00:03:16,000
Obserwacje z tego teleskopu musiały być przechowywane najpierw na dyskach twardych,

46
00:03:16,000 --> 00:03:19,000
a potem fizycznie wysyłane do Europy.

47
00:03:19,000 --> 00:03:24,000
Proste, ale niezbyt praktyczne rozwiązanie dla najnowocześniejszego obserwatorium.

48
00:03:29,000 --> 00:03:34,000
W sercu EVALSO znajduje się 100 km nowego kabla sieciowego

49
00:03:34,000 --> 00:03:39,000
łączącego chilijskie miasto Anfofagasta z dwoma obserwatoriami:

50
00:03:39,000 --> 00:03:42,000
Paranal oraz Cerro Armazones.

51
00:03:43,000 --> 00:03:47,000
Armazones oraz sąsiadujący z nim szczyt są obecnie miejscem

52
00:03:47,000 --> 00:03:49,000
obserwatorium Ruhr-University of Bochum,

53
00:03:49,000 --> 00:03:55,000
a jeśli plany zostaną zrealizowane, na szczycie góry w ciągu nadchodzącej dekady zostanie wybudowany

54
00:03:55,000 --> 00:03:58,000
Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT).

55
00:03:59,000 --> 00:04:01,000
W praktycznym znaczeniu

56
00:04:01,000 --> 00:04:05,000
EVALSO jest ponad sto razy szybsze niż stare łącze mikrofalowe,

57
00:04:05,000 --> 00:04:08,000
może także być modernizowane i stać się jeszcze szybsze.

58
00:04:08,000 --> 00:04:09,000
Poprzez EVALSO

59
00:04:09,000 --> 00:04:16,000
cały film DVD może być wysłany z Paranal do siedziby ESO w ciągu sekund.

60
00:04:16,000 --> 00:04:20,000
Za pomocą łącza mikrofalowego zajęłoby to ponad godzinę!

61
00:04:20,000 --> 00:04:25,000
Oznacza to, że EVALSO nie tylko uczyniło pracę ESO szybszą i łatwiejszą,

62
00:04:25,000 --> 00:04:28,000
ale otworzyło możliwości dla nowych sposobów pracy

63
00:04:28,000 --> 00:04:31,000
dla pracowników i użytkowników obserwatoriów.

64
00:04:33,000 --> 00:04:35,000
Wszystko sprowadza się do tego.

65
00:04:35,000 --> 00:04:38,000
Wewnątrz kabla znajduje się wiązka światłowodów.

66
00:04:38,000 --> 00:04:42,000
Każdy z nich ma grubość zaledwie dwukrotnie większą niż ludzki włos,

67
00:04:42,000 --> 00:04:45,000
a całość jest otoczona przez warstwę ochronną.

68
00:04:45,000 --> 00:04:50,000
Cyfrowa informacja jest kodowana jako seria ekstremalnie krótkich impulsów świetlnych.

69
00:04:50,000 --> 00:04:54,000
Są one przesyłane światłowodem i dekodowane na drugim końcu.

70
00:04:54,000 --> 00:04:56,000
To wypróbowana i przetestowana technologia

71
00:04:56,000 --> 00:04:59,000
stosowana w międzynarodowych rozmowach telefonicznych i połączeniach internetowych,

72
00:04:59,000 --> 00:05:03,000
pozwalająca na bardzo szybkie przesyłanie wielkich ilości danych.

73
00:05:03,000 --> 00:05:09,000
Więc mimo, że to tylko zwykły kabel, ma szanse na dokonanie wielkich zmian w Paranal.

74
00:05:11,000 --> 00:05:15,000
EVALSO będzie oznaczać płynniejsze i szybsze operowanie VLT

75
00:05:15,000 --> 00:05:18,000
i zmianę tempa pracy teleskopu VISTA.

76
00:05:18,000 --> 00:05:23,000
Kadra w Europie będzie teraz w stanie pracować zdalnie ze swoimi współpracownikami w Chile,

77
00:05:23,000 --> 00:05:26,000
bez konieczności wykonywania długich podróży do Paranal,

78
00:05:26,000 --> 00:05:29,000
ponieważ wideokonferencje będą prostsze i o lepszej jakości.

79
00:05:30,000 --> 00:05:33,000
W przypadku nagłych zdarzeń, takich jak rozbłyski gamma,

80
00:05:33,000 --> 00:05:35,000
które można obserwować tylko przez kilka godzin,

81
00:05:35,000 --> 00:05:40,000
oznacza to, że znajdujący się daleko eksperci będą mogli w pełni brać udział w akcji

82
00:05:40,000 --> 00:05:42,000
prawie jakby byli na miejscu.

83
00:05:42,000 --> 00:05:46,000
Ma to decydujące znaczenie, gdyż nie ma wystarczającej ilości czasu na podróż do obserwatorium,

84
00:05:46,000 --> 00:05:49,000
zanim rozbłysk gamma zniknie.

85
00:05:49,000 --> 00:05:54,000
Dla VISTA zmiany będą bardziej fundamentalne.

86
00:05:54,000 --> 00:06:00,000
Wkrótce dane z tego teleskopu będą natychmiast przesyłane do Europy do analizy.

87
00:06:00,000 --> 00:06:05,000
Więc zamiast długiego oczekiwania do dziesięciu dni na transport dysków twardych do Niemiec,

88
00:06:05,000 --> 00:06:08,000
kadra w siedzibie ESO będzie miała nieustanny wirtualny dostęp do danych.

89
00:06:08,000 --> 00:06:11,000
Po ukończeniu prac i testów

90
00:06:11,000 --> 00:06:13,000
EVALSO rozpoczyna właśnie działanie.

91
00:06:13,000 --> 00:06:19,000
Teraz daleki szczyt górski w Chile nie czuje się już tak odległy jak kiedyś.

92
00:06:19,000 --> 00:06:22,000
Tutaj Dr J, kończę dzisiejszy ESOcast.

93
00:06:22,000 --> 00:06:25,000
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.

94
00:06:27,000 --> 00:06:31,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

95
00:06:31,000 --> 00:06:35,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

96
00:06:35,000 --> 00:06:38,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

97
00:06:40,000 --> 00:06:45,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

98
00:06:52,000 --> 00:06:56,000
Teraz, gdy poznałeś ESO,

99
00:06:57,000 --> 00:07:01,000
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a

100
00:07:02,000 --> 00:07:10,000
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego

101
00:07:11,000 --> 00:07:16,000
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.

