﻿1
00:00:03,000 --> 00:00:07,000
Dzisiaj, podczas międzynarodowej konferencji na temat egzoplanet,

2
00:00:07,000 --> 00:00:11,000
zespół, który zbudował spektrograf dla 3,6-metrowego teleskopu ESO,

3
00:00:11,000 --> 00:00:16,000
High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher, bardziej znany jako HARPS,

4
00:00:16,000 --> 00:00:20,000
ogłosił niesamowite odkrycie ponad 30 nowych planet pozasłonecznych,

5
00:00:20,000 --> 00:00:25,000
ugruntowując pozycję HARPS-a jako głównego łowcy egzoplanet na świecie.

6
00:00:29,000 --> 00:00:31,000
To jest ESOcast!

7
00:00:31,000 --> 00:00:36,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

8
00:00:36,000 --> 00:00:42,000
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr J., a.k.a. dr Joe Liske.

9
00:00:46,000 --> 00:00:48,000
Cześć, witam w ESOcast.

10
00:00:48,000 --> 00:00:54,000
W tym odcinku mamy kolejne wielkie odkrycie planet pozasłonecznych z Obserwatorium ESO La Silla.

11
00:00:54,000 --> 00:00:59,000
I nie mówimy tutaj wcale o jednej planecie, a o ponad 30!

12
00:00:59,000 --> 00:01:01,000
To mnóstwo egzoplanet!

13
00:01:02,000 --> 00:01:06,000
Wliczając najnowsze wyniki, dane z HARPS-a doprowadziły do odkrycia

14
00:01:06,000 --> 00:01:11,000
ponad 75 planet pozasłonecznych w 30 różnych układach planetarnych.

15
00:01:11,000 --> 00:01:16,000
W szczególności, dzięki zadziwiającej precyzji, poszukiwania małych planet,

16
00:01:16,000 --> 00:01:22,000
o masie kilka razy takiej jak masa Ziemi - zwanych superziemiami, albo planetami podobnymi do Neptuna -

17
00:01:22,000 --> 00:01:24,000
doznały znacznego przyspieszenia.

18
00:01:24,000 --> 00:01:33,000
HARPS umożliwił odkrycie 24 z 28 znanych planet o masach poniżej 20 mas Ziemi.

19
00:01:33,000 --> 00:01:40,000
Podobnie jak w przypadku wcześniej odkrytych zuperziem, większość nowych małomasywnych kandydatek znajduje się układach wieloplanetarnych,

20
00:01:40,000 --> 00:01:43,000
z nawet pięcioma planetami na system.

21
00:01:45,000 --> 00:01:52,000
W 1999 roku ESO ogłosiło konkurs na budowę niezwykle precyzyjnego spektrografu dużej rozdzielczości

22
00:01:52,000 --> 00:01:56,000
dla 3,6-metrowego teleskopu ESO w La Silla w Chile.

23
00:01:57,000 --> 00:02:02,000
Michel Mayor z Obserwatorium Genewskiego kierował konsorcjum, które zbudowało HARPS-a,

24
00:02:02,000 --> 00:02:08,000
zainstalowanego w 2003 roku. Wkrótce był w stanie mierzyć ruchy gwiazd w tę i z powrotem

25
00:02:08,000 --> 00:02:17,000
poprzez wykrywanie niewielkich zmian w prędkościach radialnych gwiazd na poziomie 3,5 km/h, czyli tempa spacerującej osoby.

26
00:02:18,000 --> 00:02:21,000
Taka precyzja jest kluczowa dla odkrywania egzoplanet.

27
00:02:21,000 --> 00:02:26,000
Metoda prędkość radialnych, która wykrywa niewielkie zmiany w prędkości radialnej gwiazdy,

28
00:02:26,000 --> 00:02:31,000
gdy ta lekko "tańczy" pod wpływem grawitacyjnego przyciągania od niewidocznej egzoplanety,

29
00:02:31,000 --> 00:02:35,000
jest najbardziej skutecznym sposobem poszukiwania planet pozasłonecznych.

30
00:02:36,000 --> 00:02:44,000
W zamian za zbudowanie instrumentu, konsorcjum HARPS otrzymało 100 nocy obserwacyjnych rocznie przez okres pięciu lat.

31
00:02:44,000 --> 00:02:50,000
Czas ten został wykorzystany na przeprowadzenie  jednego z najbardziej ambitnych poszukiwań egzoplanet wykonanych do tej pory na świecie.

32
00:02:50,000 --> 00:02:56,000
Zmierzono prędkości radialne setek gwiazd, które mogą posiadać układy planetarne.

33
00:02:57,000 --> 00:03:00,000
Projekt wkrótce okazał się sukcesem.

34
00:03:00,000 --> 00:03:07,000
Uzywając HARPS-a zespół Mayora odkrył m.in. pierwszą superziemię w pobliżu Mu Arae,

35
00:03:07,000 --> 00:03:11,000
trzy neptuny koło HD 69830,

36
00:03:11,000 --> 00:03:17,000
Gliese 581 d - pierwszą planetę pozasłoneczną w strefie nadającej się do zamieszkania koło małej gwiazdy;

37
00:03:17,000 --> 00:03:24,000
a także najmniej masywną egzoplanetę znalezioną do tej pory wokół normalnej gwiazdy: Gliese 581 e.

38
00:03:24,000 --> 00:03:31,000
Ostatnio zespół znalazł świat być może pokryty lawą, o gęstości podobnej do ziemskiej.

39
00:03:32,000 --> 00:03:37,000
Obserwacje te dały astronomom dobry obraz różnorodności systemów planetarnych

40
00:03:37,000 --> 00:03:40,000
i pomogły w zrozumieniu w jaki sposób mogą się one formować.

41
00:03:41,000 --> 00:03:45,000
Konsorcjum HARPS bardzo starannie dobierało swoje cele obserwacji,

42
00:03:45,000 --> 00:03:50,000
z kilkoma podprogramami skierowanymi na poszukiwanie planet wokół gwiazd podobnych do Słońca.

43
00:03:50,000 --> 00:03:56,000
małomasywnych karłów, czy gwiazd o niższej zawartości metali niż Słońce.

44
00:03:57,000 --> 00:04:01,000
Mimo, że sądzono, że planety olbrzymy nie mogą powstawać w pobliżu małomasywnych gwiazd,

45
00:04:01,000 --> 00:04:04,000
zespół HARPS-a znalazł kilka takich przypadków.

46
00:04:04,000 --> 00:04:09,000
Liczba znanych egzoplanet w pobliżu małomasywnych gwiazd - tzw. karłów typu M -

47
00:04:09,000 --> 00:04:14,000
dramatycznie wzrosła, obejmując nowe kandydatki na superziemie.

48
00:04:15,000 --> 00:04:19,000
Mimo, że pierwsza faza programu obserwacyjnego jest już oficjalnie zakończona,

49
00:04:19,000 --> 00:04:21,000
rozpoczęły się dwa nowe projekty.

50
00:04:21,000 --> 00:04:25,000
Zespół ciągle spodziewa się dokonać nowych odkryć w danych z pierwszych pięciu lat.

51
00:04:25,000 --> 00:04:30,000
Bez wątpienia HARPS nadal będzie przewodzić na polu odkryć planet pozasłonecznych,

52
00:04:30,000 --> 00:04:34,000
w szczególności przesuwając się w stronę wykrywania planet ziemiopodobnych.

53
00:04:34,000 --> 00:04:37,000
Tutaj dr J, kończę ESOcast.

54
00:04:37,000 --> 00:04:40,000
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.

55
00:04:41,000 --> 00:04:44,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

56
00:04:44,000 --> 00:04:47,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

57
00:04:47,000 --> 00:04:50,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

58
00:04:52,000 --> 00:04:55,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart

